Antrenörlük Hareket ve Antrenman Bilimleri III Antrenman Biliminin Temel Kavramları Konu Anlatımı

Antrenman biliminde ilerlemeden önce, bir antrenmanın hangi zaman ölçeğinde konuşulduğunu netleştiren ortak bir terminolojiye ihtiyaç vardır.

Kaynak metin bu terminolojiyi kısadan uzuna doğru sıralar: antrenman ünitesi, tek bir özelliğin ele alınıp çalışıldığı en küçük birimdir; antrenman, bir çalışma gününde yapılan ünitelerin toplamını ifade eder.

Bunların üzerinde mikrosiklüs yer alır ve genellikle üç ile on gün arasında, takvim düzeninden dolayı çoğunlukla bir haftayı karşılayacak şekilde kurulur.

Birkaç mikrosiklüs bir araya geldiğinde mezosiklüs oluşur; kaynak metin bunun genellikle iki ile beş mikrosiklüs uzunluğunda olduğunu, takvim düzeni içinde de kabaca bir aya denk geldiğini belirtir.

Mezosiklüslerin toplamı bölüm adı verilen daha geniş bir zaman dilimini, bölümlerin toplamı da periyodu oluşturur.

Bütün bunların üzerinde, bir yıllık antrenmanı ya da hazırlık-yarışma-dinlenme/yenilenme sürecinin tamamını kapsayan makrosiklüs bulunur; iki ile dört yıl veya daha uzun süreleri kapsayan en geniş birim ise megasiklüs olarak adlandırılır.

Bu terimler, bir antrenörün "bu hafta" derken mikrosiklüsten, "bu ay" derken mezosiklüsten, "bu sezon" derken periyottan söz ettiğini birbirinden ayırt etmesini sağlar; aksi hâlde aynı kelimeyle çok farklı zaman dilimleri kastedilmiş olur ve planlama konuşması belirsizleşir.

Bu zaman birimleri kadar temel bir başka kavram, tek bir antrenman biriminin kendi içindeki bölünüşüdür.

Kaynak metin, vücudu ve kasları harekete, antrenmana veya yarışmaya hazırlamak için ısınmanın gerekliliğini vurgular ve ısınmayı genel ve özel olmak üzere ikiye ayırır.

Genel ısınmada vücut ve kaslar, şiddeti yüksek olmayan hareketlerle ısıtılır; bu evrede aerobik dolaşım harekete geçirilerek kalp atım hızı ve dolaşım hızlandırılır, vücut ve kas ısısı yükseltilir.

Özel ısınma ise bir spor dalına dönük olarak kurulur; gerçek hareketleri içeren, daha düşük şiddet ve süreyle uygulanan alıştırmalardan oluşur ve sporcuyu antrenman veya yarışmanın asıl içeriğine daha yakın bir şekilde hazırlar.

Isınma, uygulanış biçimine göre de aktif ve pasif olarak ikiye ayrılır.

Aktif ısınmada yüzme, koşu, bisiklet veya ip atlama gibi hareketlerle vücut ısısı ve kas ısısı doğrudan hareket yoluyla yükseltilir; bu, hemen her spor dalında tercih edilen yoldur.

Pasif ısınmada ise hareket olmadan, duş, banyo, sauna, diyatermi veya ısı yastığı gibi araçlarla vücut ısısı dıştan yükseltilir.

Kaynak metin, ısı yükselmesinin kas kasılma ve gevşemesini kolaylaştırdığını, motor sinir uyarılma eşiğini etkilediğini ve kas esnekliğinin belirli oranda artmasına katkı sağladığını belirtir; bu nedenle ısınma, sonrasında gelecek yüklenmenin güvenli ve verimli karşılanabilmesi için gerekli bir hazırlık evresi olarak görülür.

Birim antrenmanın diğer ucunda soğuma yer alır.

Soğuma, hareket veya yarışma ile yükselen metabolik hızın ve vücut ısısının normale dönmesini, çalışma sırasında oluşan artık maddelerin bir ölçüde azaltılmasını sağlayan bir evredir.

Kaynak metinde soğumanın düşük şiddetli koşu ve esneklik türü hareketlerle kasları gevşetmeye yönelik bir ünite olduğu, çalışma sırasında biriken laktik asit gibi maddelerin tekrar kullanılabilir hâle getirilmesine yardımcı olduğu belirtilir.

Bu evre genellikle on ile on beş dakika arasında tamamlanmaya çalışılan kısa ama ihmal edilmemesi gereken bir bölümdür.

Bu iki temel çerçeve, yani antrenmanın zaman ölçeklerini adlandıran terminoloji ile tek bir antrenman biriminin ısınma-ana bölüm-soğuma şeklindeki iç yapısı, antrenman biliminin geri kalan tüm konularının üzerine kurulduğu ortak zemindir.