Antrenörlük Hareket ve Antrenman Bilimleri III Sürat ve Sürat Antrenmanı Konu Anlatımı

Sürat, sporda performansı belirleyen temel motorik özelliklerden biridir ve kaynak metin onu sporcunun kendisini en yüksek hızda bir yerden bir yere hareket ettirebilme ya da hareketlerini mümkün olduğunca yüksek hızda uygulayabilme yeteneği olarak tanımlar.

Diğer motorik özelliklere kıyasla süratin ayırt edici bir yanı vardır: kaynak metne göre sürat, geliştirilmesi en sınırlı olan ve büyük ölçüde bireyin kalıtımsal fizyolojik potansiyeline dayanan bir özelliktir.

Bu, süratin antrenmanla hiç geliştirilemeyeceği anlamına gelmez; yalnızca gelişim payının diğer motorik özelliklere göre daha dar olduğunu gösterir.

Kaynak metin süratin birbirinden ayrı üç temel bileşenden oluştuğunu anlatır.

İlk bileşen ivmelenmedir; hareket hızını en kısa sürede artırabilme yeteneği olarak tanımlanır ve kısa mesafelerdeki sprint performansının belirleyicisidir.

İvmelenme evresinde adım uzunluğu ve sıklığı ilk metrelerde hızla artar, gövde öne doğru eğik bir konumdan giderek dikleşir.

İkinci bileşen maksimal hızdır; sporcunun ulaşabildiği en yüksek hız düzeyini ifade eder.

Kaynak metin, birçok sporcunun yaklaşık yirmi ila otuz metre arasında maksimal hıza ulaştığını, atletizm sprinterlerinin ise ivmelenme evresinde daha uzun mesafe kullandığı için maksimal hıza kırk-elli metre civarında eriştiğini belirtir.

Üçüncü bileşen süratte devamlılıktır; sporcunun maksimum ya da maksimuma yakın hızı tekrar tekrar sürdürebilme yeteneğidir ve bir yarışta kazananın her zaman en hızlı sporcu değil, hız düşüşünü en az yaşayan sporcu olabileceğini gösterir.

Süratin anatomik ve fizyolojik temeli alaktik anaerobik enerji sürecine dayanır; çok kısa süreli bu yüklenmede kastaki ve kandaki mevcut oksijen kaynakları kullanılır.

Kaynak metin, bir kasın kasılma hızının lif tipine bağlı olduğunu, tip II liflere sahip kasların daha süratli olduğunu belirtir.

Sürat aynı zamanda kasların maksimal kuvvetine ve koordinasyon yeteneğine bağlıdır; yüksek maksimal kuvvet, adım sayısını artırarak hareket süresini kısaltabilir.

Sinir-kas koordinasyonunun gelişimi de süratin artmasına katkı sağlar.

Kaynak metin ayrıca reaksiyon ve refleks kavramlarını birbirinden ayırır: reaksiyon, bir uyaranın sinirler yoluyla merkezî sinir sistemine ulaşması, orada değerlendirilmesi ve tekrar sinirler yoluyla kaslara iletilmesiyle ortaya çıkan bilinçli bir tepkidir; refleks ise merkezî sinir sisteminin işe karışmadığı, duyu sinirlerinden doğrudan hareket sinirlerine geçen iradesiz bir sinir etkinliğidir ve kaynak metne göre reaksiyondan yaklaşık yirmi kat daha hızlıdır.

Süratin gelişimini etkileyen faktörler tek bir başlıkla sınırlı değildir.

Kaynak metin bunları fizyolojik, antropometrik, motorik, sinirsel ve dış faktörler olmak üzere geniş bir yelpazede ele alır: oksijen kapasitesi, kas fibril tipleri, nöromüsküler fonksiyonlar ve kas kuvveti gibi fizyolojik özellikler; vücut hacmi, boy-ağırlık oranı ve postür gibi antropometrik özellikler; kuvvet, dayanıklılık, esneklik ve koordinasyon gibi motorik özellikler; motivasyon, uyarı iletimi ve reaksiyon zamanı gibi sinirsel etmenler; ısınma, germe çalışmaları ve antrenman şiddeti gibi dışsal faktörler süratin ortaya çıkışını birlikte şekillendirir.

Bu çok boyutlu yapı, süratin yalnızca bacak hızından ibaret olmadığını, birçok sistemin eş zamanlı katkısını gerektirdiğini gösterir.

Bu nedenle sürat antrenmanı, kaynak metinde yüksek yüklenme yüzdeleri ve tam dinlenme ilkesiyle uygulanır.

Kısa mesafeli koşular yaklaşık yüzde doksan-yüz yüklenmeyle, tekrarlar ve setler arasında uzun dinlenme araları bırakılarak tasarlanır; amaç, her tekrarın gerçek bir maksimal hız uyaranı taşımasını sağlamaktır.