Antrenörlük Spor Yönetimi III Konu Anlatımı

Yönetim, bir amaca ulaşabilmek için insan, fiziksel ve finansal kaynakların planlanması, örgütlenmesi, yöneltilmesi, koordinasyonu ve denetlenmesi olarak tanımlanabilir. Kaynak metin bu tanımı spor ve rekreasyon alanında ele alırken yönetimin aslında kamuda, özel sektörde, ailede ya da bir dernekte karşımıza çıkan evrensel bir olgu olduğunu, maddi araç ya da parasal kaynak bulunmasa bile bir hedefe ulaşmak isteyen insan unsuru var olduğu sürece yönetimden söz edilebileceğini vurgular. Bu çerçevede yönetimin temel özellikleri; insan unsuru, ortak bir amacın varlığı, işbirliği, iş bölümü ve uzmanlaşma, birimler ile bireyler arasındaki koordinasyon, ast-üst ilişkisine dayanan yetki, her ortamda geçerli olan evrensellik ve görev-sorumlulukları gösteren bir teşkilat şemasına dayanan basamaksallık olarak sıralanır. Antrenörler ve aktivite liderleri açısından bakıldığında bu kavramlar soyut kalmaz; bir spor ya da rekreasyon işletmesinde sonuçta yönetilmesi gereken iki temel unsur vardır: işletmenin kendisi ve işletmenin sunduğu etkinlik.

Yönetim düşüncesindeki klasik, neo-klasik ve modern yaklaşımlar ile liderlik kuramlarındaki özellik, davranışsal ve durumsallık çizgisi ilişkili olsa da aynı sınıflandırma değildir. Klasik yönetim iş bölümü, yapı, yetki ve verimliliğe; neo-klasik yaklaşım insan ilişkileri ve grup davranışına; modern yaklaşım sistem ve durumsallık bağlantılarına odaklanır. Liderlikte özellik yaklaşımı liderin niteliklerini, davranışsal yaklaşım ne yaptığını, durumsal yaklaşım ise etkili tarzın bağlama göre değişmesini inceler. Motivasyon teorileri ayrıca içerik ve süreç teorileri olarak ayrılır. Maslow, Alderfer, Herzberg ve McClelland ihtiyaç veya iş faktörlerinin neler olduğunu; Vroom ile Lawler-Porter ise çaba, beklenti, performans, ödül ve doyum arasındaki süreci açıklamaya çalışır. Bu modeller evrensel mekanik reçeteler değil, çalışan davranışını çözümlemek için kullanılan farklı merceklerdir.

Yönetim süreci planlama, örgütleme, yöneltme, koordinasyon ve kontrol işlevlerinin birbirini besleyen döngüsüdür. Planlama amaçları, öncelikleri ve kaynak kullanımını belirler. Örgütleme işleri bölümlere ayırır; görev, yetki ve sorumlulukları dağıtır. Yöneltme insanları iletişim, liderlik ve motivasyonla harekete geçirir. Koordinasyon birimlerin zamanını ve çabasını ortak hedefte uyumlaştırır; “organizasyon” örgütlemenin eş anlamlısı gibi ikinci bir işlev sayılmaz. Kontrol standartları kurar, gerçekleşen performansı ölçer, sapmaları yorumlar ve düzeltici eylem üretir. Kontrolün geri bildirimi yeni planlamayı başlattığı için işlevler doğrusal bir liste değil sürekli yönetim çevrimidir.

Liderlik, tarihsel süreç içinde farklı bakış açılarıyla ele alınmıştır. Özellikler yaklaşımı liderliği kişinin doğuştan getirdiği fiziksel ve kişisel niteliklere bağlarken, davranışsal yaklaşımlar -McGregor'un X ve Y teorileri, Ohio State ve Michigan Üniversitesi araştırmaları, Yönetimsel Izgara Modeli ve Sistem 4 Yaklaşımı gibi- liderliği kişinin sergilediği davranışlar üzerinden açıklar. Durumsal yaklaşımlar ise -Fiedler'in Durumsallık Kuramı, Tannenbaum ve Schmidt'in Liderlik Doğrusu Kuramı ve Hersey-Blanchard'ın Durumsallık Modeli gibi- tek bir doğru liderlik tarzının bulunmadığını, etkili liderliğin koşullara göre şekillendiğini savunur. Liderlik ayrıca güç kavramıyla yakından ilişkilidir; yasal güç, ödül gücü, zorlama gücü, uzmanlık gücü ve karizma (benzetim) gücü liderin başvurabileceği farklı güç kaynaklarıdır. Kaynak metin ayrıca üretken olmayan liderlik modellerini hükmedici, sahte demokratik, uzlaşmacı, paternalist ve bürokratik olmak üzere beş tipte sınıflandırır.

Spor örgütlenmesi tek ve katı bir emir-komuta piramidi değildir. IOC Olimpik Hareketi yönetir; uluslararası federasyonlar kendi spor dallarının teknik ve organizasyon kurallarını yönetir; millî olimpiyat komiteleri ülkelerinde Olimpik Hareketi geliştirir. WADA, kamu otoriteleri ile Olimpik Hareketin ortaklığına dayanan bağımsız küresel antidoping kuruluşudur; ulusal antidoping kuruluşlarının hiyerarşik amiri değildir. CAS bağımsız spor tahkimi sağlar. Türkiye'de spor federasyonlarının güncel hukuki statüsü 7405 sayılı Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu ile özel kanunları üzerinden değerlendirilir; eski “bağımsız/bağlı federasyon” sınıflaması güncel genel rejim gibi kullanılmamalıdır.

Halkla ilişkiler, bir kuruluş ile hedef kitlesi arasındaki stratejik iletişim yönetimi olarak tanımlanabilir ve sporda planlı, sistematik ve iletişim tabanlı bir yönetim işlevi olarak işler. Kaynak metin halkla ilişkileri kurumsal halkla ilişkiler ile pazarlama yönlü halkla ilişkiler olmak üzere iki ana hat üzerinden ele alır; kurumsal hat hedef kitlelerle ilgi ve sempati kazanmaya, pazarlama yönlü hat ise pazarlama faaliyetlerini desteklemeye odaklanır. Sporda halkla ilişkiler uygulamaları müşteri, medya, toplum, endüstri, yatırımcı, sivil toplum kuruluşları, işgören ve devlet kurumları ilişkileri olmak üzere sekiz alana yayılır. İletişimin kendisi ise kaynak, ileti, kanal, alıcı ve geri bildirimden oluşan bir süreçtir; bu süreç fiziksel, fizyolojik, psikolojik ve anlamsal gürültüden etkilenir. Antrenörlük mesleğinde etkili iletişim, sporcularla, ailelerle, yöneticilerle ve medyayla kurulan ilişkilerin niteliğini doğrudan belirleyen bir beceridir.

Sporcu ve antrenörün hukuki statüsü; yaptığı iş, bağımlılık ilişkisi, ilgili federasyon düzenlemesi ve sözleşmenin niteliğine göre belirlenir. İş Kanunu m. 4 sporcuları kapsam dışında bırakır; profesyonel sporcunun kulüple ilişkisine çoğunlukla Türk Borçlar Kanunu'nun hizmet sözleşmesi hükümleri uygulanır. Aktif spor yapmayan antrenör veya teknik direktör ise somut bağımlılık koşulları varsa işçi sayılabilir. 7405 sayılı Kanun spor kulüpleri ve federasyonların güncel genel çerçevesini, 5894 sayılı Kanun futbolun özel federasyon düzenini kurar. Anayasa m. 59'daki zorunlu tahkim yalnız spor federasyonlarının spor faaliyetlerinin yönetimi ve disiplinine ilişkin kararlarını kapsar; her ücret veya iş sözleşmesi uyuşmazlığını tahkime taşımaz. 6222 sayılı Kanun şiddet ve düzensizliği, dopingle mücadele kuralları ise yasaklı fiilleri ve sağlık-güvenlik yükümlülüklerini ayrıca düzenler.

Spor pazarlaması iki alanı birlikte kapsar: spor ürün ve hizmetlerinin spor tüketicilerine pazarlanması ile sporun, spor dışı ürünlerin pazarlanmasında kullanılması. Maç, kurs, üyelik, yayın, lisanslı ürün ve sporcu hizmeti ilk alana; sponsorluk, isim hakkı ve sporcu desteği ikinci alana örnektir. Spor ürünü çoğu zaman hizmet ve deneyim niteliğindedir; üretimle tüketim eş zamanlı olabilir, sonuç önceden garanti edilemez ve taraftar bağlılığı değerlendirmeyi öznel kılar. Hedef kitle belirlenip konumlandırma yapıldıktan sonra ürün, fiyat, dağıtım ve tutundurma kararları; hizmetlerde insan, süreç ve fiziksel kanıtla tamamlanır. Halkla ilişkiler hedef kitleyle güven, imaj ve karşılıklı anlayış kurar, fakat pazarlamanın tamamı değil tutundurma ve ilişki yönetimi bileşenidir. Değer, vaat edilen spor deneyimi ile gerçekten sunulan deneyimin tutarlı olmasından doğar.

Rekreasyon, serbest zaman içinde gönüllü katılımla gerçekleştirilen eğlenceye dayalı aktiviteler bütünüdür; rekreasyon yönetimi ise bu aktiviteleri sunan işletmenin fiziksel, finansal ve insan kaynaklarının bir amaç doğrultusunda işe koşulmasıdır. Rekreasyon yönetimi anlayışı 1800'lerin sonunda şehirleşmenin olumsuz etkilerini gidermek amacıyla doğmuş, 1930-1950 arasında ekonomik buhran sonrası kamu desteğiyle kurumsallaşmış, 1960-1970'lerde toplumsal kabul kazanmış, 1980 sonrasında ise artan gelir düzeyi ve kentleşmeyle birlikte hem kamunun hem özel sektörün ilgisini çekmiştir. Bir rekreasyon işletmesinde yönetilmesi gereken iki temel bileşen işletmenin kendisi ve sunduğu etkinliktir; bu süreçte alan, orta ve üst düzey yöneticiler farklı sorumluluklar üstlenir. Rekreasyon hizmetleri spor, turizm, yerel yönetim, açık alan, alışveriş, terapatik, iş yeri, kampüs ve askerî rekreasyon gibi pek çok türe ayrılır ve kamu, özel ile gönüllü sektör olmak üzere üç temel sektör aracılığıyla sunulur.