Antrenörlük Spor Yönetimi III Konu Anlatımı

Yönetim, bir amaca ulaşabilmek için insan, fiziksel ve finansal kaynakların planlanması, örgütlenmesi, yöneltilmesi, koordinasyonu ve denetlenmesi olarak tanımlanabilir. Kaynak metin bu tanımı spor ve rekreasyon alanında ele alırken yönetimin aslında kamuda, özel sektörde, ailede ya da bir dernekte karşımıza çıkan evrensel bir olgu olduğunu, maddi araç ya da parasal kaynak bulunmasa bile bir hedefe ulaşmak isteyen insan unsuru var olduğu sürece yönetimden söz edilebileceğini vurgular. Bu çerçevede yönetimin temel özellikleri; insan unsuru, ortak bir amacın varlığı, işbirliği, iş bölümü ve uzmanlaşma, birimler ile bireyler arasındaki koordinasyon, ast-üst ilişkisine dayanan yetki, her ortamda geçerli olan evrensellik ve görev-sorumlulukları gösteren bir teşkilat şemasına dayanan basamaksallık olarak sıralanır. Antrenörler ve aktivite liderleri açısından bakıldığında bu kavramlar soyut kalmaz; bir spor ya da rekreasyon işletmesinde sonuçta yönetilmesi gereken iki temel unsur vardır: işletmenin kendisi ve işletmenin sunduğu etkinlik.

Yönetim anlayışı tarihsel olarak birbirinden farklı üç bakış açısı üzerinden ele alınabilir: klasik anlayışta yönetici ya da lider üstün nitelikli, kendiliğinden öne çıkan bir birey olarak görülürken; neo-klasik anlayış bu bakışı çalışanlarla kurulan etkileşime ve sergilenen davranışlara kaydırır; modern anlayışta ise tek bir doğru tarzın bulunmadığı, doğru yaklaşımın koşullara göre değiştiği kabul edilir. Bu üç anlayışın en somut ürünlerinden biri, çalışanı harekete geçiren nedenleri açıklamaya çalışan motivasyon teorileridir. Kaynak metin bunları içerik teorileri ve süreç teorileri olarak ikiye ayırır. İçerik teorileri -Maslow'un İhtiyaçlar Hiyerarşisi, Alderfer'in ERG Teorisi, Herzberg'in Çift Faktör Teorisi ve McClelland'ın Başarı İhtiyacı Teorisi- kişiyi belirli şekillerde davranmaya iten ihtiyaçların neler olduğuna odaklanırken; süreç teorileri -Vroom'un Beklenti Teorisi ve Lawler-Porter'ın geliştirilmiş beklenti teorisi- bu davranışın ortaya çıkışından sonuçlanmasına kadar geçen süreci açıklamaya çalışır.

Yönetim, bir işletmenin tüm kaynaklarını ve birimlerini beş temel işlev aracılığıyla sevk ve idare eder: planlama, örgütleme, organizasyon, yöneltme ve kontrol. Planlama, ulaşılmak istenen amacın önceden belirlenmesi ve kaynakların bu amaca uygun biçimde dağıtılmasıdır. Örgütleme, belirlenen amaçlar doğrultusunda faaliyetlerin gruplandırılması, rollerin dağıtılması ve sorumlulukların netleştirilmesidir. Organizasyon, işletmenin farklı kaynaklarını ve birimlerini eş güdümlü, bütünleşmiş bir yapı hâline getirme çabasıdır. Yöneltme, yöneticinin astlarının faaliyetlerini etkilemesi, onlara yapmaları gerekeni bildirmesi ve onları teşvik etmesiyle ilgilidir. Kontrol ise hazırlanan planın ne ölçüde başarıya ulaştığını, belirlenen standartlara göre performansın nerede durduğunu ortaya koyan, gerektiğinde düzeltici eylemi tetikleyen son işlevdir. Bu beş işlev birbirinden bağımsız değil, sürekli birbirini besleyen bir bütün olarak işler.

Liderlik, tarihsel süreç içinde farklı bakış açılarıyla ele alınmıştır. Özellikler yaklaşımı liderliği kişinin doğuştan getirdiği fiziksel ve kişisel niteliklere bağlarken, davranışsal yaklaşımlar -McGregor'un X ve Y teorileri, Ohio State ve Michigan Üniversitesi araştırmaları, Yönetimsel Izgara Modeli ve Sistem 4 Yaklaşımı gibi- liderliği kişinin sergilediği davranışlar üzerinden açıklar. Durumsal yaklaşımlar ise -Fiedler'in Durumsallık Kuramı, Tannenbaum ve Schmidt'in Liderlik Doğrusu Kuramı ve Hersey-Blanchard'ın Durumsallık Modeli gibi- tek bir doğru liderlik tarzının bulunmadığını, etkili liderliğin koşullara göre şekillendiğini savunur. Liderlik ayrıca güç kavramıyla yakından ilişkilidir; yasal güç, ödül gücü, zorlama gücü, uzmanlık gücü ve karizma (benzetim) gücü liderin başvurabileceği farklı güç kaynaklarıdır. Kaynak metin ayrıca üretken olmayan liderlik modellerini hükmedici, sahte demokratik, uzlaşmacı, paternalist ve bürokratik olmak üzere beş tipte sınıflandırır.

Uluslararası spor örgütlenmesi, dünya genelinde en üst spor organizasyonu olan Olimpiyat hareketine ve bu hareketi yöneten Uluslararası Olimpiyat Komitesine (IOC) bağlı olarak işler. Olimpik Antlaşmaya göre Olimpik Hareketin üç ana kuruluşu IOC, Uluslararası Spor Federasyonları (IFs) ve Millî Olimpiyat Komiteleridir (NOCs); bunlara Olimpiyat Oyunları Organizasyon Komiteleri, ulusal federasyonlar ve kulüpler eklenir. IOC'nin desteğiyle kurulan Dünya Dopingle Mücadele Ajansı (WADA), Uluslararası Spor Tahkim Mahkemesi (CAS) ve Uluslararası Fair-Play Komitesi (CIFP) bu yapıyı tamamlayan denetleyici ve düzenleyici kuruluşlardır. Uluslararası federasyonların altında, ulusal federasyonların bir araya gelerek oluşturduğu kıtasal ya da bölgesel konfederasyonlar (UEFA, ULEB gibi) ve en altta ülke içindeki sporu yöneten ulusal spor federasyonları yer alır. Türkiye'de spor federasyonları; Türkiye Futbol Federasyonu (özerk), Bağımsız Spor Federasyonları ve Bağlı Spor Federasyonları olmak üzere üç farklı hukuki yapı altında örgütlenmiştir.

Halkla ilişkiler, bir kuruluş ile hedef kitlesi arasındaki stratejik iletişim yönetimi olarak tanımlanabilir ve sporda planlı, sistematik ve iletişim tabanlı bir yönetim işlevi olarak işler. Kaynak metin halkla ilişkileri kurumsal halkla ilişkiler ile pazarlama yönlü halkla ilişkiler olmak üzere iki ana hat üzerinden ele alır; kurumsal hat hedef kitlelerle ilgi ve sempati kazanmaya, pazarlama yönlü hat ise pazarlama faaliyetlerini desteklemeye odaklanır. Sporda halkla ilişkiler uygulamaları müşteri, medya, toplum, endüstri, yatırımcı, sivil toplum kuruluşları, işgören ve devlet kurumları ilişkileri olmak üzere sekiz alana yayılır. İletişimin kendisi ise kaynak, ileti, kanal, alıcı ve geri bildirimden oluşan bir süreçtir; bu süreç fiziksel, fizyolojik, psikolojik ve anlamsal gürültüden etkilenir. Antrenörlük mesleğinde etkili iletişim, sporcularla, ailelerle, yöneticilerle ve medyayla kurulan ilişkilerin niteliğini doğrudan belirleyen bir beceridir.

Spor hukuku, sporcu ve antrenörlerin devletle, kulüplerle ve federasyonlarla kurdukları ilişkiyi düzenleyen; sözleşme, sosyal güvenlik, disiplin ve uyuşmazlık çözümü gibi birbirinden farklı alanları bir araya getiren bir hukuk dalıdır. Kaynak metin bu alanı sporcuların ve antrenörlerin hukuki statüsünden başlayarak ele alır: 3289 sayılı Gençlik ve Spor Hizmetleri Kanunu'na göre profesyonel spor dalları Bakanlık tarafından belirlenir ve kendine ait kanunu bulunan tek profesyonel dal futboldur, buna karşılık sporcular İş Kanunu kapsamı dışında tutulup Borçlar Kanunu'ndaki hizmet sözleşmesi hükümleriyle korunur. Antrenörlerin statüsü ise Yargıtay kararına göre sporculardan ayrılır ve aktif spor yapmayıp sporcu yetiştiren ya da takım yöneten antrenörlerin işçi sayılmasına dayanır. Sporcu ve antrenör sözleşmeleri de aynı hizmet sözleşmesi mantığıyla kurulur, ancak branşa göre federasyonların belirlediği tip sözleşmelere tabidir. Kaynak metin ayrıca sporda şiddeti önlemeye yönelik 6222 sayılı Kanun'u, dopingle mücadelede WADA kurallarını uygulayan Türkiye Dopingle Mücadele Komisyonunu ve federasyon disiplin kararlarına karşı başvurulabilecek tek yolun zorunlu tahkim olduğunu düzenleyen Anayasa hükmünü ve Tahkim Kurulu sürecini anlatır.

Spor pazarlaması, spor örgütünün yalnızca bilet, ürün ya da üyelik satması değil, hedef kitleyle sürdürülebilir bir değer ilişkisi kurmasıdır. Üçüncü kademe spor yönetimi çerçevesinde bu başlık özellikle halkla ilişkiler, iletişim, imaj ve hedef kitle kavramlarıyla birlikte anlaşılır. Bir spor kulübü, organizasyon ya da antrenörlük hizmeti; sporcu, veli, taraftar, sponsor, medya ve yerel çevreyle aynı biçimde konuşamaz. Pazarlama dili bu farklı grupların beklentisini tanımayı, doğru mesajı uygun araçla iletmeyi ve kurumun güvenilirliğini korumayı gerektirir. Sporun duygusal bağlılık üretmesi pazarlamayı güçlü kılar; fakat aynı özellik, abartılı vaat, yanlış konumlandırma ve güven kaybı riskini de büyütür.

Rekreasyon, serbest zaman içinde gönüllü katılımla gerçekleştirilen eğlenceye dayalı aktiviteler bütünüdür; rekreasyon yönetimi ise bu aktiviteleri sunan işletmenin fiziksel, finansal ve insan kaynaklarının bir amaç doğrultusunda işe koşulmasıdır. Rekreasyon yönetimi anlayışı 1800'lerin sonunda şehirleşmenin olumsuz etkilerini gidermek amacıyla doğmuş, 1930-1950 arasında ekonomik buhran sonrası kamu desteğiyle kurumsallaşmış, 1960-1970'lerde toplumsal kabul kazanmış, 1980 sonrasında ise artan gelir düzeyi ve kentleşmeyle birlikte hem kamunun hem özel sektörün ilgisini çekmiştir. Bir rekreasyon işletmesinde yönetilmesi gereken iki temel bileşen işletmenin kendisi ve sunduğu etkinliktir; bu süreçte alan, orta ve üst düzey yöneticiler farklı sorumluluklar üstlenir. Rekreasyon hizmetleri spor, turizm, yerel yönetim, açık alan, alışveriş, terapatik, iş yeri, kampüs ve askerî rekreasyon gibi pek çok türe ayrılır ve kamu, özel ile gönüllü sektör olmak üzere üç temel sektör aracılığıyla sunulur.