SPL Dar Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları Kurumsal Yönetim Tebliği II-17.1 Konu Anlatımı

Kurumsal Yönetim Tebliği II-17.1, sermaye piyasasında şirket yönetiminin yalnızca iç işleyiş meselesi olmadığını gösteren temel düzenlemelerden biridir.

Kurumsal yönetim, dar anlamıyla şirket yönetimi, yönetim kurulu, pay sahipleri ve diğer menfaat sahipleri arasındaki ilişkileri düzenleyen kurallar bütünü olarak anlaşılır.

Bu çerçeve, halka açık ortaklıklarda özellikle önem kazanır; çünkü şirketin kararları yalnızca hâkim ortakları veya yöneticileri değil, küçük pay sahiplerini, yatırımcıları, çalışanları, alacaklıları ve piyasanın güvenini de etkiler.

Bu nedenle Tebliğ, iyi yönetim söylemini soyut bir temenni olarak bırakmaz; kimin hangi bilgiyi açıklayacağını, hangi kararların hangi usulle alınacağını ve uyum sağlanmazsa Sermaye Piyasası Kurulunun nasıl devreye gireceğini belirleyen bir sistem kurar.

Kurumsal yönetim düşüncesinin ana dayanağı adillik, şeffaflık, hesap verebilirlik ve sorumluluktur.

Adillik, eşit koşuldaki pay sahiplerine ve menfaat sahiplerine eşit davranılmasını, özellikle azınlık ve yabancı ortakların haklarının korunmasını ifade eder.

Şeffaflık, ticari sır niteliğindeki veya henüz açıklanmamış bilgiler dışında, finansal ve finansal olmayan bilgilerin doğru, zamanında, anlaşılabilir ve erişilebilir şekilde kamuya duyurulmasını gerektirir.

Hesap verebilirlik, yönetim kurulunun kararlarının açıklanabilir, gerekçelendirilebilir ve pay sahiplerine karşı sorumluluk doğurabilecek nitelikte olmasını anlatır.

Sorumluluk ise şirket adına yürütülen faaliyetlerin mevzuata, esas sözleşmeye, şirket içi düzenlemelere ve etik değerlere uygun olmasını ve bu uygunluğun denetlenmesini kapsar.

Türk Ticaret Kanunu, kurumsal yönetim yaklaşımını birden fazla hükme yayar.

Pay sahiplerinin eşit işleme tabi tutulması, bilgi alma ve inceleme hakkı, özel denetim isteme imkânı, genel kurula katılım, temsil, oy hakkı, azınlığın gündeme madde koydurması ve haklı sebeple fesih talebi gibi araçlar bu yaklaşımın pay sahipleri yönünü oluşturur.

Yönetim kurulu bakımından ise görev süresi, görev dağılımı, yönetimin iç yönergeyle devri, özen ve bağlılık yükümlülüğü, riskin erken saptanması komitesi, müzakereye katılma yasağı, şirketle işlem yapma ve rekabet yasağı gibi kurallar öne çıkar.

TTK m.1529 bu dağınık çerçevenin sermaye piyasası tarafındaki merkezini kurar ve halka açık anonim şirketlerde kurumsal yönetim ilkelerini, yönetim kurulunun buna ilişkin açıklamasının esaslarını ve derecelendirme kural ve sonuçlarını belirleme yetkisini Sermaye Piyasası Kuruluna verir.

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m.17, Kurulun bu alandaki yetkisini daha operasyonel hâle getirir.

Kurul, halka açık ortaklıklarda kurumsal yönetim ilkelerini, uyum raporlarının içeriğini ve yayımlanmasını, uyumun derecelendirilmesini ve bağımsız yönetim kurulu üyeliklerine ilişkin usul ve esasları belirler.

Bu yetki kullanılırken halka açık şirketler arasında haksız rekabet yaratmama ve eşit koşuldaki şirketlere eşit kurallar uygulama ilkesi gözetilir.

Payları borsada işlem gören ortaklıklar bakımından Kurul, ortaklığın niteliğine göre bazı kurumsal yönetim ilkelerine kısmen veya tamamen uyumu zorunlu tutabilir.

Böylece Tebliğ, bütün şirketlere aynı ağırlıkta yük bindiren tek tip bir metin olmaktan çok, şirketin piyasa içindeki büyüklüğü ve etkisiyle bağlantılı kademeli bir uyum rejimi kurar.

Tebliğ kapsamındaki ortaklıklar, zorunlu kurumsal yönetim ilkelerinin belirlenmesi bakımından piyasa değeri ve fiili dolaşımdaki payların piyasa değeri esas alınarak gruplara ayrılır.

Bu hesaplamada belirli dönem sonlarındaki kapanış fiyatları ve fiili dolaşım oranlarının ortalaması dikkate alınır; aynı ortaklığın farklı pay grupları borsada işlem görüyorsa tamamı değerlendirmeye katılır.

Kurul her yıl Ocak ayında grupları yeniden belirler ve duyurur.

Üst gruba çıktığı ilan edilen ortaklık, izleyen yıldan itibaren yeni grubun ilkelerine tabi olur ve gerekli uyumu ilk genel kurul tarihi itibarıyla sağlamalıdır.

İlk defa halka arz veya borsada işlem görme başvurusu yapan ortaklıklar ise liste ilan edilene kadar üçüncü grup yükümlülüklerine göre hareket eder.

Uyum rejiminin önemli tarafı, zorunlu ilkelere aykırılığın yalnızca açıklama eksikliği olarak görülmemesidir.

Kurul, verilen süre içinde uyum sağlanmazsa uyumu sağlayacak kararları alabilir ve gerekli işlemleri resen yapabilir.

Hatta bir süre verilmemiş olsa bile, uyum zorunluluğuna aykırı işlemlerin hukuka aykırılığının tespiti veya iptali için teminat göstermeden ihtiyati tedbir isteyebilir, dava açabilir ve mahkemeden uyumu sağlayacak sonuç doğuran karar talep edebilir.

Yönetim kurulu veya genel kurul, zorunlu ilkeleri uygulamak için yeterli imkâna rağmen gerekli kararı almazsa Kurul ortaklığa otuz gün süre verir.

Bu süre içinde gereği yapılmazsa, yönetim kurulunun toplanıp karar alabilmesini sağlayacak sayıda bağımsız üyeyi resen atayabilir.

Tebliğ yalnızca zorunlu ilkelerden ibaret değildir; zorunlu olmayan ilkeler için açıklamaya dayalı bir disiplin de kurar.

Payları Yıldız Pazar, Ana Pazar ve Alt Pazar’da işlem gören ortaklıklar, zorunlu ilkeleri uygulamakla yükümlü olurken diğer ilkeler karşısındaki durumlarını “uygula, uygulamıyorsan açıkla” anlayışıyla kamuya açıklar.

Yıllık faaliyet raporunda hangi ilkelere uyulduğu, uyulmayan ilkeler için gerekçeler, tam uyumsuzluğun doğurduğu çıkar çatışmaları ve ileride yönetim uygulamalarında değişiklik planlanıp planlanmadığı belirtilir.

Kurumsal Yönetim Uyum Raporu gönüllü ilkelere uyum durumunu, Kurumsal Yönetim Bilgi Formu ise mevcut uygulamalara ilişkin verileri görünür kılar.

Bu raporlama, yönetim kurulunun sorumluluğunda olan kamuyu aydınlatma düzeninin parçasıdır.

İlişkili taraf işlemleri, Tebliğin sınav bakımından dikkat isteyen alanlarından biridir.

Halka açık ortaklıkların ilişkili taraflarıyla Kurulca belirlenen nitelikteki işlemlere başlamadan önce işlemin esaslarını gösteren bir yönetim kurulu kararı almaları gerekir.

Belirli eşikleri aşan işlemlerde değerleme yaptırılması, daha yüksek oranlarda ise bağımsız yönetim kurulu üyelerinin çoğunluğunun onayı aranır.

Bağımsız üyeler çoğunlukla onay vermezse bu durum yeterli bilgiyle kamuya açıklanır ve işlem genel kurulun onayına sunulur.

Genel kurulda işlemin tarafları ve ilişkili kişiler oy kullanamaz; toplantı nisabı aranmaz ve oy hakkı bulunanların basit çoğunluğu yeterlidir.

Bu usule uyulmadan alınan yönetim kurulu ve genel kurul kararları geçerli sayılmaz.

Tebliğdeki diğer hükümler, kurumsal yönetimin şirket içinde günlük olarak işlemesini sağlar.

Payları ilgili pazarlarda işlem gören ortaklıklarda yatırımcı ilişkileri bölümü kurulmalı, bu bölüm yatırımcılarla ortaklık arasındaki yazışma ve bilgi akışını sağlıklı biçimde tutmalı, pay sahiplerinin bilgi taleplerini yanıtlamalı, genel kurul hazırlıklarını desteklemeli ve sermaye piyasası mevzuatından doğan yükümlülüklerin yerine getirilmesini izlemelidir.

Bölüm yöneticisinin gerekli lisanslara sahip olması, belirli sürelerde yönetim kuruluna rapor sunması ve görev değişikliklerinin kamuya açıklanması gerekir.