SPL Dar Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları TSPB Üyelerinin Sermaye Piyasası Faaliyetlerini Yürütürken Uyacakları Meslek Kuralları Konu Anlatımı

TSPB üyelerinin sermaye piyasası faaliyetlerini yürütürken uyacakları meslek kuralları, yalnızca iyi davranış tavsiyesi değildir; Birliğin hukuki varlığı, üyelik yükümlülüğü ve disiplin yaptırımıyla desteklenen bir meslek düzenidir.

Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği, Sermaye Piyasası Kanunu uyarınca yatırım hizmet ve faaliyetinde bulunmaya yetkili kuruluşlar ile sermaye piyasalarında faaliyet gösteren ve Kurulca uygun görülen kurumların üye olduğu kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşu olarak anlatılır.

Üye kapsamına mevcut durumda aracı kurumlar, bankalar, menkul kıymet yatırım ortaklıkları, girişim sermayesi ve gayrimenkul yatırım ortaklıkları ile portföy yönetim şirketleri girer.

Bu çerçeve, kuralların neden geniş bir kurum kümesine hitap ettiğini açıklar.

Birliğin amacı, üyelerin ortak ihtiyaçlarını karşılamak ve çalışanların mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmakla sınırlı değildir.

Sermaye piyasasının gelişmesine katkı sağlamak, üyelerin birbirleri ve yatırımcılarla ilişkilerinde dürüstlük ve güveni hâkim kılmak, meslek disiplini ve ahlakını korumak, haksız rekabeti önlemek ve üyelerin mesleki gelişimini desteklemek aynı düzenin parçalarıdır.

Meslek kuralları da bu amaçla, üyelerin birbirleriyle, müşterileriyle ve çalışanlarıyla kurdukları iş ilişkilerinde uymaları gereken ölçüler olarak belirlenmiştir.

Kural ihlallerinde uyarı, kınama, idari para cezası, üyelikten geçici çıkarma veya üyelikten sürekli çıkarma gibi yaptırımların gündeme gelebilmesi, konunun gönüllü etik beyan olmadığını gösterir.

Genel ilkeler, üyenin faaliyetini hangi zeminde yürüteceğini tarif eder.

Üyeler, yasal ve idari düzenlemeleri bilerek ve bunlara bağlı kalarak hareket eder.

Dürüst ve adil davranma ilkesi, müşteri çıkarlarını ve piyasaların bütünlüğünü birlikte korur; doğru beyana dayalı, mesleki gereklere uygun ve güveni zedelemeyen ilişki kurulmasını ister.

Bağımsızlık ve tarafsızlık ilkesi, üyenin kendi bağımsızlığını korumasının yanında diğer üyelerin, müşterilerin ve çalışanların bağımsızlığına gölge düşürebilecek teklif veya taleplerden uzak durmasını gerektirir.

Aynı koşullara sahip müşterilere eşit davranma yükümlülüğü de bu ilkenin pratik sonucudur.

Mesleki özen ve titizlik, sermaye piyasası faaliyetlerinin teknik bilgiyle yürütülmesini ve meslekle ilgili gelişmelerin izlenmesini zorunlu kılar.

Saydamlık ilkesi ise ilişkilerde ve işlemlerde tarafların ve kamu kurumlarının tam, doğru, hızlı ve eşit biçimde bilgilendirilmesini ister.

Kaynakları etkin kullanma ilkesi, işletmenin devamlılığı ve müşteri haklarının korunması için maddi, teknolojik ve beşeri kaynakların verimli kullanılmasına bağlanır.

Rekabet ve toplumsal yararı gözetme ilkesi, haksız rekabete yol açmayan meslek adabını, ticari amaçların yanında toplumsal yarar ve çevreye saygıyı öne çıkarır.

Suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerinin aklanmasıyla mücadele başlığı da şüpheli işlemlerin belirlenmesi, gerekli önlemlerin alınması, kurumlarla işbirliği ve çalışan eğitimini meslek kuralı haline getirir.

Müşterilerle ilişkiler, kuralların en ayrıntılı alanıdır.

Müşteriyi tanıma kuralı, iş ilişkisi kurulmadan önce kimlik bilgilerinin alınmasını, yazılı sözleşme yapılmasını, müşterinin mali durumu, yatırım amacı, yatırım süresi, risk ve getiri tercihleri hakkında bilgi edinilmesini ve standart testlerin uygulanmasını gerektirir.

Ürün veya hizmetin uygun olmadığı sonucuna varılırsa müşteri uyarılır; müşteri bilgi vermez, eksik bilgi verir ya da güncel olmayan bilgi sunarsa hangi ürünün uygun olduğunun tespit edilemeyeceği ayrıca bildirilir.

Bu yaklaşım, müşteri ilişkisini satış işlemi olarak değil, bilgiye dayalı uygunluk değerlendirmesi olarak kurar.

Müşteri talimatlarına uyma kuralı, çerçeve sözleşme sınırları içinde müşterinin genel yatırım tercihleri, portföy durumu, kişisel ihtiyaçları, ekonomik ve finansal bilgileri ile test sonuçlarının dikkate alınmasını ister.

Talimatların kesin, açık ve anlaşılır olması için gerekli önlemler alınır.

Üye, müşteriye ait sermaye piyasası araçları ve nakit üzerinde hak ve yetkisi olmadan kendisi veya üçüncü kişiler lehine tasarrufta bulunamaz.

Bilgi verme yükümlülüğü de hizmet öncesi ve hizmet sırasında devam eder; işlemler, ücretler, komisyonlar, masraflar, karşılıklı yükümlülükler ve yaptırımlar doğru, eksiksiz ve zamanında açıklanır.

Müşteriye sunulan bilgiler güvenilir belge, destekleyici rapor ve analizlere dayanmalıdır.

Kesin bilgi ile yoruma dayalı bilginin ayrımı anlaşılır olmalı, bilgi kaynakları gösterilmeli, abartılı veya yanıltıcı ifadeler kullanılmamalı ve belirli bir getirinin garanti edildiği izlenimi yaratılmamalıdır.

Müşteri menfaatleri başlığı sadakat ve özen borcunu, iyi niyete aykırı sözleşme hükümlerinden kaçınmayı, müşterinin bilgisizlik ve tecrübesizliğinden yararlanarak kendi lehine kazanç sağlamamayı, tarifeli ücretlerde belirlenen tutarların üzerine çıkmamayı ve işlem güvenliği için teknik ve hukuki önlemler almayı içerir.

Çıkar çatışmaları üye ile müşteri arasında veya müşteriler arasında doğabilir.

Üye önce çatışmadan kaçınmaya çalışır; önlenemeyen durumda öncelikle müşterinin menfaatini gözetir ve durumu müşteriye bildirir.

Müşteriler arasındaki çıkar çatışmalarında ise adil ve tarafsız davranma esastır.

Sır saklama kuralı, müşteriye ait kimlik bilgileri ile faaliyet sırasında öğrenilen bilgilerin yetkili merciler dışında açıklanmamasını ve üyenin ya da başkasının menfaatine kullanılmamasını gerektirir.

Reklam, ilan ve promosyonlarda dürüstlük ve gerçekçilik aranır; aldatıcı, küçük düşürücü, yanıltıcı, abartılı, garanti vaadi içeren veya diğer üyelerin ticari itibarını zedeleyen ifadelerden kaçınılır.

Müşteri şikâyetleri, yalnız cevap verilmesi gereken başvurular olarak görülmez.

Üye, verilen hizmetlerden kaynaklanan soruları yanıtlar, şikâyet nedenlerini araştırır, haklı şikâyetlerin tekrarlanmaması için önlem alır ve hatalı uygulamaların düzeltilmesi ile yinelenmesinin önlenmesi amacıyla çalışanlarını bilgilendirir.

Böylece şikâyet yönetimi, müşteri memnuniyetinden çok iç kontrol ve hizmet kalitesinin düzeltilmesiyle bağlantılı hale gelir.

Diğer üyelerle ilişkilerde mesleki sorumluluk, dayanışma ve bilgi alışverişi öne çıkar.

Üyeler, sermaye piyasasının sağlıklı gelişmesi ve olası finansal suçların önlenmesi için dayanışma içinde hareket eder; Birlik bünyesinde oluşturulacak bilgi bankası için yasal olarak sır kapsamında olmayan verileri açık, anlaşılır ve süresinde sağlar.

Haksız rekabetin önlenmesi başlığında diğer üyelerin ticari itibarını zedelememe, müşteri elde etmek için yanlış veya kötüleyici beyanda bulunmama, kamuya açıklanmamış bilgileri kullanarak işlem yapmama, piyasa dolandırıcılığına veya piyasa bozucu eylemlere imkân tanımama, komisyon ve ücretlerde düzenleme ya da sözleşme dışına çıkmama ve ekip halinde personel transferiyle diğer üyenin faaliyetini kesintiye uğratmama kuralları birlikte yer alır.

Çalışanlarla ilişkiler, üyenin kurum içi düzenini meslek kurallarıyla birleştirir.

Çalışanların görevin gerektirdiği bilgi birikimine ve sorumluluk duygusuna sahip olması gözetilir; mevzuatın öngördüğü alanlarda lisans ve etik kurallara uyum mesleki yeterlilikle ilişkilendirilir.

Mesleki özen ve titizlik için iç kontrol sistemleri kurulur, yeni işe başlayacak personel hakkında yetkili kuruluştan bilgi alınır.

Kariyer gelişiminde eğitim, araç, bilgi, beceri ve fırsatlar sağlanmaya çalışılır; yükselmelerde bilgi ve kişisel başarının yanında meslek kurallarına bağlılık da ölçüt yapılır.

Çalışanların müşterilerle ilişkilerindeki sınırlamalar özellikle somuttur.

Üye çalışanları, kurumun bilgisi dâhilinde bile müşterilerle borç-alacak, kefalet veya birinci derece akraba dışında müşterek hesap gibi etik dışı ilişkilere giremez; teamüllerin üzerinde hediye alamaz; konumunu kullanarak iş ortamından veya müşterinin iş olanaklarından kişisel çıkar sağlayamaz; portföy yönetimi faaliyetleri dışında vekâletname alarak müşteri adına emir verme, belge imzalama, nakit veya menkul kıymet hareketi gibi işlemleri yapamaz.