SPL Dar Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği III-52.1 Konu Anlatımı

Yatırım fonu, sermaye piyasasında tasarruf sahiplerinin tek tek yönetemeyecekleri veya yönetmek istemeyecekleri varlıkları profesyonel bir portföy altında birleştiren hukuki yapıdır.

III-52.1 sayılı Tebliğ bu yapıyı bir şirket gibi değil, içtüzükle kurulan ve tüzel kişiliği bulunmayan ayrı bir malvarlığı gibi tasarlar.

Katılma payı karşılığında toplanan para veya diğer varlıklar tasarruf sahipleri hesabına, inançlı mülkiyet esasına göre ve Tebliğde izin verilen varlıklar ile işlemlerden oluşan portföyleri işletmek amacıyla kullanılır.

Bu nedenle yatırım fonunda temel ayrım, fonu kuran ve yöneten portföy yönetim şirketi ile fonun ekonomik sahibi konumundaki katılma payı sahipleri arasındadır; kurucu fon adına hareket eder, fakat fon varlığı kendi malvarlığına karışmaz.

Tebliğin kapsamı bütün kolektif yatırım ürünlerini aynı torbaya koymaz.

Borsa yatırım fonları, gayrimenkul yatırım fonları ve girişim sermayesi yatırım fonları bu düzenlemenin dışında tutulur.

Kapsam içindeki yatırım fonlarında ise kurucu ve yönetici olma yetkisi münhasıran portföy yönetim şirketlerine verilir; fon portföyündeki varlık ve işlemler portföy saklama hizmetini yürüten kuruluşlar tarafından saklanır.

Kurucu, yönetici ve portföy saklayıcısının fona ilişkin hesap ve işlemleri Sermaye Piyasası Kurulu denetimine tabidir.

Böylece fonun kurulması, yönetilmesi, saklanması ve yatırımcıya açıklanması aynı denetim zinciri içinde birbirine bağlanır.

Tebliğin getirdiği ana kurgu şemsiye fon modelidir.

Borsa yatırım fonları, gayrimenkul yatırım fonları ve girişim sermayesi yatırım fonları dışında kalan yatırım fonlarının şemsiye fon şeklinde kurulması zorunludur.

Şemsiye fon, katılma payları tek bir içtüzük kapsamında ihraç edilen fonları kapsar; buna bağlı her fon için ayrıca izahname ve yatırımcı bilgi formu düzenlenir.

Bu yapı, tek bir içtüzük altında farklı yatırım stratejilerine sahip fonların oluşturulmasına imkan verirken her fonun varlık ve yükümlülüklerini ayrı tutar.

Şemsiye fonun kuruluş giderleri ve fonların ihraç giderleri dışındaki ortak giderler, fonların toplam değerleri dikkate alınarak portföylerden oransal biçimde karşılanır.

Fonun kuruluşu Kurul iznine bağlıdır.

Kurucu, taslak içtüzük, başvuru formu ve istenen diğer belgelerle Kurula başvurur; şemsiye fonun kuruluş izni için kurucu ile portföy saklayıcısı arasındaki saklama sözleşmesinin kurulacak şemsiye fonu da kapsaması ve içtüzüğün Kurulca onaylanması gerekir.

Başvuruda içtüzükteki bilgilerin tutarlı, anlaşılabilir ve belirlenen standarda uygun biçimde eksiksiz olması aranır.

Gerekli belgeler eksiksiz sunulduktan sonra kuruluş başvurusu iki ay içinde karara bağlanır.

Onaylanan içtüzük, Kurul kararının tebliğini izleyen altı iş günü içinde kurucunun merkezinin bulunduğu yerde ticaret siciline tescil edilir ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ile KAP'ta ilan olunur.

Fon malvarlığının korunması, Tebliğin merkezindeki yatırımcı koruma mekanizmasıdır.

Fon malvarlığı kurucunun ve portföy saklayıcısının malvarlığından ayrıdır.

Fon, yatırım yapabileceği varlıklar konusunda yeterli bilgiye ve sermaye piyasası alanında en az beş yıllık tecrübeye sahip portföy yöneticileri tarafından, yatırımcı lehine ve yatırımcının çıkarı gözetilerek yönetilmelidir.

Portföy varlıklarının yetkili saklama düzenlemeleri çerçevesinde saklanması zorunludur.

Fon hesabına olmak ve içtüzük ile izahnamede hüküm bulunmak şartıyla kredi alma, türev araç işlemleri, açığa satış işlemleri veya benzer işlemler için teminat verilmesi ayrı tutulur; bunun dışında fon malvarlığı teminat gösterilemez ve rehnedilemez.

Bu ayrılık yalnız muhasebe düzeni değildir; alacaklı takibi ve iflas bakımından da sonuç doğurur.

Kurucunun veya portföy saklayıcısının yönetim ya da denetiminin kamu kurumlarına devredilmesi halinde bile fon malvarlığı başka bir amaçla tasarruf edilemez.

Kamu alacaklarının tahsili dahil olmak üzere haczedilemez, üzerine ihtiyati tedbir konulamaz ve iflas masasına dahil edilemez.

Ayrıca kurucunun üçüncü kişilere olan borçları ve yükümlülükleri ile fonların aynı kişilerden olan alacakları mahsup edilemez.

Bu kurallar, yatırım fonunu kurucunun bilançosundan bağımsız bir yatırım havuzu haline getirir.

Katılma paylarının ihracı fonun yatırımcıyla buluştuğu aşamadır.

Katılma payları halka arz edilebilir, belirli kişi veya kuruluşlara tahsis edilebilir ya da nitelikli yatırımcılara satılabilir.

Her fonun katılma payı ihracı için Kurul standartlarına uygun izahname ve yatırımcı bilgi formu hazırlanır; bir şemsiye fona bağlı ilk fonun katılma payı ihracı başvurusu içtüzüğün tescilinden itibaren en geç üç ay içinde yapılmalıdır.

Bu sürede başvuru yapılmazsa içtüzük ticaret sicilinden terkin edilir; Kurulca uygun görülen makul gerekçeler varsa üç aylık süre bir defaya mahsus üç ay daha uzatılabilir.

Katılma payı ihraç edilebilmesi için izahnamenin Kurulca onaylanması gerekir.

İzahname, fonun özelliklerini, hakları ve riskleri yatırımcının bilinçli değerlendirme yapabileceği biçimde açıklayan kamuyu aydınlatma belgesidir.

Fonun unvanı, türü, süresi, kurucu, yönetici ve portföy saklayıcısının bilgileri, portföy yöneticileri, yatırım stratejisi, sınırlamalar, riskler, dışarıdan alınan hizmetler, alım satım esasları, saklama, değerleme, giderler, gelir gider farkının aktarılması, fona katılma ve fondan ayrılma şartları ile tasfiye şekli izahnamede yer alır.

Kurul incelemesi izahnamede yer alan bilgilerin tutarlı, anlaşılabilir ve standarda uygun eksiksiz olup olmadığına yönelir; onay, izahnamedeki bilgilerin doğruluğunun Kurulca garanti edildiği veya katılma paylarına ilişkin tavsiye verildiği anlamına gelmez.

Yatırımcı bilgi formu izahnamenin kısa ve karar odaklı tamamlayıcısıdır.

Fonun yapısını, yatırım stratejisini ve risklerini makul ölçüde anlaşılır hale getirmek için hazırlanır; temel bilgileri kısa, öz ve yanıltıcı olmayacak biçimde içerir.

Formda fonu tanıtıcı bilgiler, yatırım amacı ve politikası, portföy dağılımı, varsa geçmiş performans veya senaryo analizleri, yönetim ücreti, komisyonlar, toplam gider oranı, risk ve getiri profili ile katılma paylarının alım satım esasları bulunur.

Kurucu, formun içtüzük ve izahname ile tutarlılığından, doğruluğundan, güncelliğinden ve yanlış, yanıltıcı veya eksik bilgilerden doğan zararlardan sorumludur.

Katılma payı, yatırımcının fondaki haklarını taşıyan ve fona katılımını gösteren kayden izlenen sermaye piyasası aracıdır; itibari değeri yoktur.

Fon birim pay değeri, fon toplam değerinin katılma payı sayısına bölünmesiyle bulunur ve alım satım fiyatının temelini oluşturur.

Fon toplam değeri ise portföydeki varlıkların ilgili düzenlemelere göre değerlenmesi, varsa diğer varlık ve alacakların eklenmesi ve borçların düşülmesiyle hesaplanır.

Kural olarak fonların birim pay değeri günlük hesaplanır ve ilan edilir; bilgilendirme dokümanlarında hüküm varsa aynı gün içinde iki fiyat açıklanabilir.

Savaş, doğal afet, ekonomik kriz, iletişim sistemlerinin çökmesi veya ilgili piyasaların kapanması gibi olağanüstü durumlarda Kurulca uygun görülmesi halinde değer hesaplanmayabilir ve alım satım durdurulabilir.

Katılma paylarının alımı, birim pay değerinin tam ve nakden ödenmesiyle; satımı ise payların bilgilendirme dokümanlarında belirlenen esaslara göre fona iade edilerek paraya çevrilmesiyle gerçekleşir.

Günlük alım satım esastır, ancak fon türü ve niteliğine göre Kurul istisna getirebilir.

İzahname ve yatırımcı bilgi formunda şartları belirlenmişse giriş ve çıkış komisyonu uygulanabilir; bu komisyonların hangi şartlarda tahsil edileceği kurucunun internet sitesinde ve KAP'ta açıklanır.

Katılma payları, izahnamede hüküm bulunması ve Borsanın uygun görmesi şartıyla Borsada işlem görebilir; borsa dışında alım satım da bilgilendirme dokümanlarında hüküm bulunmasına bağlıdır.

Fon türleri, yatırım stratejisinin yatırımcıya doğru anlatılmasını sağlayan sınıflandırma işlevi görür.

Borçlanma araçları, hisse senedi, kıymetli madenler, fon sepeti, para piyasası, katılım, değişken, serbest, garantili ve koruma amaçlı şemsiye fon adları portföyün niteliği veya yatırımcıya sunulan koruma vaadiyle bağlantılıdır.

Örneğin katılım şemsiye fon, portföyünün tamamı devamlı olarak kira sertifikaları, katılma hesapları, ortaklık payları, altın ve diğer kıymetli madenler ile Kurulca uygun görülen faize dayalı olmayan para ve sermaye piyasası araçlarından oluşan fonları kapsar.

Hisse senedi yoğun fon niteliği ise belirli oran koşullarına bağlıdır ve bu niteliğin korunmasından kurucu ile portföy saklayıcısı sorumlu olabilir.

Fon unvanı da yalnız tanıtım etiketi değildir; yatırımcıyı yanıltmama ve stratejiyi doğru yansıtma aracıdır.

Unvan fonun yatırım stratejisine uygun olmalı, başka fonlarla aşırı benzerlik göstermemeli, ilgisiz kişi veya kurum çağrıştırmamalı, kurucunun ya da yöneticinin kanıtlanamayan niteliklerini veya fonun üstünlüğünü ima eden subjektif ifadeler içermemelidir.

Fon toplam değerinin en az yüzde sekseninin belirli varlık grubuna, sektöre veya coğrafi bölgeye yatırılması halinde bu durum unvana yansıtılır.

Yabancı para ve sermaye piyasası araçlarına yüksek oranda yatırım yapan fonlarda yabancı ibaresi, portföyünde yabancı para cinsi varlık ve kıymetli maden bulunmayan fonlarda TL ibaresi gibi adlandırma kuralları da yatırımcı beklentisini doğru kurmaya hizmet eder.

Portföy sınırlamaları, riskin tek ihraççı veya tek araç üzerinde yoğunlaşmasını önler.

Genel kural olarak fon toplam değerinin yüzde onundan fazlası bir ihraççının para ve sermaye piyasası araçlarına ve bunlara dayalı türev araçlara yatırılamaz; yüzde beşten fazla yatırım yapılan ihraççıların araçlarının toplamı da fon toplam değerinin yüzde kırkını aşamaz.

Aynı grubun araçlarına yatırım için ayrıca yüzde yirmi sınırı vardır.