SPL Muhasebe ve Finansal Raporlama Bağımsız Denetime İlişkin Düzenlemeler Konu Anlatımı

Bağımsız denetime ilişkin düzenlemeler, denetim faaliyetinin güvenilirliğini kurumsal zemine bağlar.

Bağımsız denetim yalnızca teknik bir muhasebe incelemesi değildir; kimlerin denetim yapabileceği, denetimin hangi standartlara göre yürütüleceği, denetçinin bağımsızlığının nasıl korunacağı, kalite güvence sisteminin nasıl işleyeceği ve raporun nasıl kesinleşeceği düzenleyici hükümlerle belirlenir.

Kaynakta özellikle Bağımsız Denetim Yönetmeliği, Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu çerçevesi ve sermaye piyasası bağımsız denetim düzenlemeleri anlatılır.

Sınav açısından bu konu, tanımların ve kurumların ezberinden çok düzenlemenin mantığını anlamayı gerektirir: kamu yararı taşıyan finansal bilgi, yetkilendirilmiş ve bağımsız kişilerce, standartlara uygun şekilde denetlenmelidir.

Bağımsız Denetim Yönetmeliğinin amacı, Türk Ticaret Kanunu ve KGK mevzuatı çerçevesinde yapılacak bağımsız denetime, bağımsız denetim kuruluşlarına ve bağımsız denetçilere ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

Yönetmelikte bağımsız denetim, finansal tablo ve diğer finansal bilgilerin finansal raporlama standartlarına uygunluğu ve doğruluğu hakkında makul güvence sağlayacak yeterli ve uygun denetim kanıtlarının elde edilmesi, denetim tekniklerinin uygulanması, defter, kayıt ve belgeler üzerinden inceleme yapılması ve sonucun rapora bağlanması olarak ele alınır.

Bu tanımda üç ana unsur vardır: uygun kıstas, güvence sağlayacak kanıt ve raporlama.

Düzenlemelerde denetimin amacı, kapsamı ve konusu geniş biçimde açıklanır.

Denetim, denetime tabi konuların belirlenmiş bir kıstasa uyumlu olup olmadığı hakkında kullanıcılara TDS çerçevesinde güvence sağlayacak bir görüş oluşturmak için yapılır.

Denetim makul güvence verebilir; ilgili mevzuat veya sözleşmede açıkça sınırlı güvence öngörülmüşse sınırlı güvence de söz konusu olabilir.

Denetimin konusu finansal tablolarla sınırlı değildir.

Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre denetlenmesi öngörülen finansal tablolar, yıllık faaliyet raporları, riskin erken saptanması ve yönetimine ilişkin sistemler ile diğer mevzuatın denetim kuruluşları veya denetçiler tarafından incelenmesini öngördüğü konular kapsam içinde yer alabilir.

Yetkilendirme, düzenlemelerin en temel eşiğidir.

Denetim yalnız Kurumca yetkilendirilen denetim kuruluşları veya denetçiler tarafından ve verilen yetki çerçevesinde gerçekleştirilebilir.

KAYİK kapsamındaki kuruluşların ve Kurumca belirlenen bazı işletmelerin denetimi yalnız denetim kuruluşlarınca üstlenilebilir; diğer işletmelerde denetim kuruluşları veya denetim üstlenen bağımsız denetçiler görev alabilir.

Kurum tarafından uygun görülen sermaye şirketlerine bağımsız denetim kuruluşu belgesi, meslek mensuplarına bağımsız denetçi belgesi verilir.

Bu yapı, denetimin kişisel beyana değil kamusal yetkilendirmeye dayandığını gösterir.

Bağımsız Denetim Resmi Sicili, yetkilendirme ve disiplin bilgilerinin izlenmesini sağlayan merkezi kayıttır.

Denetim kuruluşları ve denetçilere ilişkin yetkilendirme, uyarı, idari para cezası, faaliyetin askıya alınması, iptal ve durdurma işlemleri elektronik sicile kaydedilir ve güncel biçimde kamuoyuna açık tutulur.

Yetkilendirme sicile kayıt ve ilanla işlerlik kazanır.

Sicilde kayıtlı olmayanlar ya da gayri faal olarak gösterilenler denetim faaliyeti yürütemez.

Bu nedenle sicil, yalnız idari kayıt değil, piyasadaki güvenin ve yetki kullanımının görünür denetim aracıdır.

Mesleğe giriş ve meslekte kalma yükümlülükleri de düzenlemelerin parçasıdır.

Denetçi olmak isteyenlerin belirli süre uygulamalı mesleki eğitim alması gerekir; mesleki tecrübe koşulları düzenlemede ayrıca ele alınır.

Yetkilendirildikten sonra denetçilerin sürekli eğitim yükümlülüğü vardır.

Sürekli eğitim, denetçinin etik kurallara uygun ve yüksek kalitede hizmet sunabilmesi için mesleki bilgi ve becerisinin korunmasını ve geliştirilmesini hedefler.

Bu hüküm, denetimin durağan bir bilgi alanı olmadığını, standartlar ve finansal raporlama uygulamaları değiştikçe denetçinin kendisini güncellemesi gerektiğini gösterir.

Bağımsızlık, düzenlemelerin en kritik başlığıdır.

Denetim kuruluşu ve denetçiler denetimleri hem esasta hem şekilde bağımsız yürütmelidir.

Esasta bağımsızlık, denetçinin dürüstlük, tarafsızlık ve mesleki şüphecilik içinde, mesleki muhakemesini olumsuz etkileyebilecek baskılardan uzak görüş açıklamasıdır.

Şekilde bağımsızlık ise makul ve bilgili üçüncü kişilerde bağımsızlıktan ödün verildiği izlenimi doğurabilecek durum ve davranışlardan kaçınmayı ifade eder.

Denetçi denetlenen işletmenin karar alma süreçlerine katılamaz; bağımsızlığı zedeleyen çıkar, ortaklık, borç-alacak veya ücret ilişkileri ortaya çıktığında önlem alınması, gerekli hallerde Kuruma bildirim yapılması ve sözleşmenin sonlandırılması gündeme gelir.

Düzenlemelerde denetim faaliyetine ilişkin kısıtlamalar, denetimin kalitesini ve bağımsızlığını korumaya yöneliktir.

Bağımsızlığı zedeleyecek denetimler, denetim kadrosunun sayı, nitelik veya tecrübe bakımından yetersiz olduğu işler, sözleşme kabul süreçlerine aykırı denetimler ve mevcut iş yükü nedeniyle sağlıklı yürütülemeyecek denetimler üstlenilemez.

Ayrıca aynı işletmeye ilişkin uzun süreli denetimlerde rotasyon kuralları dikkate alınır.

Denetçilerin, görevden ayrıldıktan sonra belirli süre denetledikleri işletmelerde kilit yönetici pozisyonlarında çalışamaması da bağımsızlığın sonradan zedelenmesini önlemeye yöneliktir.

Reklam yasağı, haksız rekabet yasağı, sır saklama yükümlülüğü ve mesleki özen düzenlemeleri mesleğin davranış sınırlarını belirler.

Denetim kuruluşları ve denetçiler iş elde etmek amacıyla reklam sayılabilecek faaliyetlerde bulunamaz, diğer denetçilerle denetimin niteliğini zedeleyecek rekabete giremez ve işleri dolayısıyla öğrendikleri sırları açıklayamaz.

Mesleki özen ve titizlik, basiretli bir denetçinin aynı koşullarda göstereceği dikkat ve gayreti ifade eder.

Denetçi denetimi planlarken, yürütürken, kanıt toplarken, çalışma kâğıtlarını hazırlarken ve raporu düzenlerken standartlara eksiksiz uyma sorumluluğu taşır.

Kalite yönetimi ve gözetim, düzenlemelerin kurumsal güvence boyutudur.

Bağımsız denetim kuruluşları yürütülen denetim işinin kalitesini korumak ve artırmak için gözetim yapmalı, önemli kararların objektif değerlendirilmesini sağlamalı ve kalite kontrol politikaları oluşturmalıdır.

Kaynakta KYS 1 ve KYS 2 gibi kalite yönetimi standartlarının finansal raporlama ve denetim kalitesini artırma amacıyla mevzuata kazandırıldığı belirtilir.

Raporlama bakımından bağımsız denetim raporu sorumlu ortak baş denetçi tarafından imzalandığında kesinleşir ve ilgili düzenlemelerde belirtilen süre ve yöntemlerle işletmeye, borsaya veya Kurula iletilir.

Böylece bağımsız denetim düzenlemeleri, yetkilendirmeden raporun kamuya açıklanmasına kadar bütün süreci disipline eder.

Sermaye piyasası bağımsız denetim düzenlemeleri de aynı mantığı sermaye piyasası kurumları ve halka açık işletmeler bakımından somutlaştırır.

Bağımsız denetçilerin nitelikleri, denetim kuruluşlarının yapısı, denetimden sorumlu komitelerin rolü, raporların ilgililere iletilmesi ve ilan süreçleri bu çerçevede önem kazanır.

Payları borsada işlem gören ortaklıklarda denetimden sorumlu komite muhasebe sistemi, finansal bilgilerin kamuya açıklanması, bağımsız denetim ve iç kontrol sisteminin işleyişini gözetir.