SPL Muhasebe ve Finansal Raporlama Muhasebenin Temel Kavramları, İlkeleri ve Genel Muhasebe Konu Anlatımı

Muhasebe, işletme ile işletmeyle ilgili karar alıcılar arasındaki bilgi akışını düzenleyen temel sistemdir.

İşletmeler ekonomik faaliyet yürütürken ortaklara, yöneticilere, çalışanlara, kredi verenlere, tedarikçilere, müşterilere, kamu otoritelerine ve topluma karşı bilgi üretir.

Bu bilginin tam, doğru ve zamanında sunulması yalnız işletme içi yönetim için değil, piyasa güveni ve kaynak tahsisi için de gereklidir.

Kaynağın yaklaşımına göre muhasebe, tamamen veya kısmen finansal nitelikli olup para ile ifade edilebilen işlemlerden anlamlı ve güvenilir bilgi elde etme sürecidir.

Bu süreç bilgi toplama, doğrulama, kaydetme, sınıflandırma, raporlama, analiz etme ve yorumlama aşamalarını birlikte içerir.

Muhasebenin ilk sınırı parayla ölçülebilmedir.

Bir olay işletme için önemli olabilir; fakat güvenilir parasal ölçüme konu edilemiyorsa muhasebe kaydına doğrudan alınmaz.

Çalışanların bilgi birikimi, müşteri sadakati veya ürün kalitesine ilişkin algı işletmenin değerini etkileyebilir; buna rağmen güvenilir parasal ifade yoksa finansal kayıtlarda yer almaz.

Parayla ölçülme farklı nitelikteki işlemleri ortak ölçü birimine çevirir.

Stok alımı, bina kiralama, borçlanma, satış veya ücret ödemesi gibi işlemler farklı fiziksel özellikler taşısa da muhasebede parasal tutara dönüştürülerek aynı sistem içinde izlenir.

Kaydetme ve sınıflandırma muhasebenin teknik çekirdeğidir.

İşletmenin çok sayıdaki işlemi gelişigüzel saklanırsa karar verilebilir bilgi doğmaz.

Bu nedenle işlemler belirli hesaplara kaydedilir, niteliklerine göre gruplanır ve finansal tablolara aktarılabilecek hale getirilir.

Ancak muhasebe yalnız kayıt üretmez.

Raporlanan bilgilerin analiz edilmesi ve yorumlanması, finansal tablonun karar yararlılığı kazanmasını sağlar.

Kredi derecelendirme bakımından bu nokta kritiktir; çünkü analist yalnız hesap bakiyesini değil, işletmenin likidite, borç ödeme gücü, karlılık, nakit yaratma kabiliyeti ve sermaye yapısı hakkındaki anlamını değerlendirir.

Muhasebe bilgi sisteminin iki ana fonksiyonu vardır.

İlk fonksiyon, geçmişte gerçekleşmiş ve parayla ölçülebilen faaliyetleri güvenilir biçimde kayda alıp saklamaktır.

Bu yönüyle muhasebe işletmenin hafızasıdır.

Kayıtların kanıt niteliği taşıması, saklama süresi ve defter düzeni hukuk düzeninin de müdahalesini açıklar.

İşletme geçmiş faaliyetlerini keyfi biçimde bozarak veya gerçek dışı bilgiler ekleyerek güvenilir raporlama yapamaz.

İkinci fonksiyon finansal raporlamadır.

Kayıtlar belirli biçimlere dönüştürülür ve finansal tablo kullanıcılarının anlayabileceği raporlar halinde sunulur.

Finansal raporlamanın merkezinde finansal durum ve finansal performans bilgisi bulunur.

Finansal durum, işletmenin belirli bir tarihte sahip olduğu varlıklar ile bu varlıkların hangi kaynaklarla finanse edildiğini gösterir.

Bu bilgi bilanço veya finansal durum tablosu aracılığıyla raporlanır.

Finansal performans ise belirli bir dönemde elde edilen gelirler ile katlanılan giderlerin sonucunu açıklar ve gelir tablosunda gösterilir.

Nakit akış tablosu ve özkaynak değişim tablosu gibi tablolar, finansal durumdaki değişimi tamamlayıcı açıdan izler.

Böylece finansal tablolar yalnız birer liste değil, işletmenin ekonomik konumunu açıklayan bütünlüklü bilgi setidir.

Muhasebenin temel kavramları, bu bilgi setinin hangi anlayışla hazırlanacağını belirler.

Sosyal sorumluluk kavramı muhasebenin yalnız belirli kişi veya grupların çıkarına değil, tüm bilgi kullanıcılarının dengeli ihtiyacına hizmet etmesini ister.

Kişilik kavramı işletmeyi sahiplerinden, yöneticilerinden ve çalışanlarından ayrı kabul eder; ortak kasası ile işletme kasasının ayrılması bu kavramın pratik sonucudur.

İşletmenin sürekliliği, işletmenin faaliyetlerini olağan koşullarda sürdüreceği varsayımına dayanır.

Dönemsellik ise bu sınırsız kabul edilen ömrü raporlama dönemlerine böler ve her dönemin sonucunu kendi gelir ve giderleriyle ölçmeye çalışır.

Parayla ölçülme kavramı kayıtların ortak para birimiyle yapılmasını sağlar.

Maliyet esası, varlık ve hizmetlerin çoğu durumda edinim maliyetiyle kayda alınmasını öne çıkarır.

Tarafsızlık ve belgelendirme, kayıtların objektif belgelere dayanmasını ve yöntem seçimlerinde önyargılı davranılmamasını gerektirir.

Tutarlılık, seçilen muhasebe politikalarının dönemler arasında aynı biçimde uygulanmasını sağlayarak karşılaştırılabilirliği destekler.

Tam açıklama, finansal tablo kullanıcılarının doğru karar verebilmesi için gerekli bilgilerin açık ve yeterli sunulmasını ister.

Bu kavram özellikle kredi verenler açısından eksik açıklamanın riskleri gizleyebilmesi nedeniyle önemlidir.

İhtiyatlılık, belirsizlik bulunan durumlarda muhtemel gider ve zararların dikkate alınmasını; gerçekleşmemiş muhtemel gelirlerin ise erken kayda alınmamasını ifade eder.

Ancak ihtiyatlılık gizli yedek yaratma veya varlıkları bilinçli düşük gösterme gerekçesi değildir.

Önemlilik, bir bilginin verilmemesi veya yanlış verilmesinin kullanıcı kararını etkileyip etkilemeyeceğini sorgular.

Özün önceliği ise işlemin hukuki biçimi ile ekonomik etkisi farklılaştığında muhasebe yansımasının ekonomik öze dayanmasını ister.

Bu kavramlar bir arada uygulandığında muhasebe bilgisi yalnız biçimsel olarak düzenli değil, ekonomik gerçekliği anlamaya elverişli hale gelir.

Genel muhasebenin temel denklemi varlıklar eşittir borçlar artı özsermaye ilişkisidir.

Varlıklar işletmenin kontrol ettiği ve gelecekte ekonomik fayda beklediği değerleri gösterir.

Borçlar, işletme dışı kaynak sahiplerinin işletme varlıkları üzerindeki haklarını ifade eder.

Özsermaye ise varlıklardan borçlar çıkarıldıktan sonra ortaklara kalan paydır; sermaye, yedekler, geçmiş yıl karları veya zararları ve dönem sonucu bu yapının içinde değerlendirilir.

Bilanço bu denklemin tablo halidir ve her işlem denklemin dengesini koruyacak biçimde kaydedilir.

Çift yanlı kayıt sistemi bu dengeyi hesap düzeyinde işletir.

Aktif hesaplarda artış borç, azalış alacak tarafına; pasif hesaplarda artış alacak, azalış borç tarafına kaydedilir.

Gelir hesaplarındaki artışlar alacak, gider hesaplarındaki artışlar borç tarafında izlenir.

Hesaplar ana ve yardımcı hesaplara, bilanço ve gelir tablosu hesaplarına, asli ve düzenleyici hesaplara ayrılarak ayrıntı ile özet bilgi arasında bağ kurar.

Sonuçta muhasebe, temel kavramların yön verdiği ve hesap işleyiş kurallarıyla çalışan bir bilgi sistemidir; kredi derecelendirme açısından da güvenilir finansal analiz bu sistemin doğru kurulmasına bağlıdır.

Bu anlatım kredi derecelendirme çalışmasında finansal tablonun yalnız hazır veri olarak alınmaması gerektiğini gösterir.

Analist, kaydın hangi belgeye dayandığını, sınıflandırmanın işletmenin ekonomik gerçeğini yansıtıp yansıtmadığını ve dönemler arasında tutarlılığın korunup korunmadığını sorgular.

Örneğin yüksek satış geliri tek başına güçlü kredi profili anlamına gelmez; bu gelirin tahakkuk koşulları, tahsil kabiliyeti, ilgili giderlerle eşleştirilmesi ve nakit akışına dönüşme hızı birlikte değerlendirilir.