SPL Muhasebe ve Finansal Raporlama Sermaye Piyasasında Finansal Raporlamaya İlişkin Esaslar Tebliği II-14.1 Konu Anlatımı

Sermaye Piyasasında Finansal Raporlamaya İlişkin Esaslar Tebliği II-14.1, sermaye piyasasında finansal bilginin hazırlanması ve kamuya açıklanması bakımından temel çerçeveyi kurar.

Kaynaktaki anlatımda Tebliğ'in amacı, kamunun zamanında, yeterli ve doğru biçimde aydınlatılmasıdır.

Bu amaç, finansal raporlamayı yalnız işletmenin muhasebe kayıt düzeni olmaktan çıkarır ve yatırımcıların, kredi verenlerin, derecelendirme kuruluşlarının ve diğer piyasa katılımcılarının güvenilir bilgiye erişimini sağlayan bir kamuyu aydınlatma rejimine dönüştürür.

Kredi derecelendirme açısından Tebliğ, ihraççıların finansal verilerinin hangi standart ve sorumluluk mekanizmasıyla açıklandığını belirlediği için doğrudan önemlidir.

Tebliğ kapsamındaki işletme kavramı geniştir.

Tebliğ, bazı fon yapıları için özel rejimi saklı tutar; bunun dışında ihraççıları ve sermaye piyasası kurumlarını işletme kavramı içinde değerlendirir.

İhraççı kavramı, sermaye piyasası aracı çıkaran veya bunun için Kurula başvuran tüzel kişiler ile araçları halka arz edilen yapıları kapsayan geniş bir teknik anlam taşır.

Sermaye piyasası kurumları tarafında yatırım hizmeti veren kuruluşlar, kolektif yatırım yapıları, denetim, değerleme ve derecelendirme kuruluşları, portföy yönetimi yapan şirketler, ipotek finansmanı ve varlık kiralama yapıları, takas, saklama ve veri depolama kuruluşları gibi piyasa altyapısını oluşturan aktörler yer alır.

Bu kapsam, finansal raporlama yükümlülüğünün yalnız payları borsada işlem gören şirketlerle sınırlı olmadığını gösterir.

Sermaye piyasası aracı geçici olarak işlemden kaldırılmış olsa bile, Tebliğ uygulamasında işlem gören işletme niteliğinin korunması mümkündür; çünkü bilgi ihtiyacı işlem askıya alındığında tamamen ortadan kalkmaz.

Halka açık olmayan fakat Türkiye'de borçlanma aracı veya benzeri pay dışı araç ihraç eden işletmeler de ayrıca dikkate alınmalıdır.

Bu işletmeler, ihraç ettikleri araçların itfa tarihine kadar Tebliğ hükümlerine tabi olabilir.

İhraç belgesi veya izahname geçerliyken tedavülde araç kalmaması gibi durumlarda yükümlülüğün devam edip etmeyeceği bildirim tarihi ve belgenin geçerlilik süresiyle birlikte değerlendirilir.

Kapsam sorularında aracın türü, ihraç yeri, halka açıklık durumu ve itfa tarihi birlikte düşünülmelidir.

Halka açık olmayan ortaklıkların yalnız yurt dışında yapacakları pay dışı sermaye piyasası aracı ihraçlarında Tebliğ'in finansal raporlama yükümlülükleri bakımından uygulanmaması bu ayrımın tipik örneğidir.

Buna karşılık yurt içinde borçlanma aracı ihraç etmiş halka açık olmayan bir işletme, yatırımcılara karşı bilgi sağlama ihtiyacı doğurduğu için Tebliğ kapsamında finansal raporlama yükümlülüğü altına girebilir.

Kredi derecelendirme çalışmasında da ihraççının hangi düzenlemeye tabi olduğu, raporların sürekliliğini ve karşılaştırılabilirliğini etkiler.

Finansal tabloların hazırlanmasında temel raporlama çerçevesi KGK tarafından yayımlanan TMS/TFRS'dir.

Bu standartlar, finansal tabloların gerçeğe uygun, karşılaştırılabilir ve ihtiyaca uygun bilgi sunmasını amaçlar.

Ancak sermaye piyasası alanında standartlara uyum tek başına yeterli değildir.

Uygulama birliğinin sağlanması veya finansal raporlama ilke ve esaslarının açıklığa kavuşturulması gerektiğinde SPK, Kanundan aldığı yetkiyle kararlar alabilir ve işletmeler bu kararlara uymak zorundadır.

Böylece KGK standartları ölçüm ve sunum zeminini oluştururken, SPK düzenlemeleri piyasa açıklama disiplinini tamamlar.

Tebliğ yıllık finansal raporlama yükümlülüğünü açık biçimde kurar.

Kapsamdaki işletmeler yıllık finansal rapor düzenlemekle yükümlüdür.

Konsolide finansal tablo hazırlaması gereken yatırım ortaklıkları, konsolide tabloların yanında bireysel finansal tablolarını da hazırlar.

Ara dönem raporlama ise yatırımcıların yıl içindeki gelişmeleri izlemesini sağlar.

Ara dönem tarafında borsa veya benzeri organize piyasalarda aracı işlem gören işletmeler ile yatırım hizmeti sunan kuruluşlar, yatırım ortaklıkları, portföy yönetim şirketleri ve ipotek finansmanı kuruluşları yıl içinde üçer aylık eşiklerde raporlama yapar.

Bu yükümlülük, yalnız yıl sonu görünümüne dayalı eksik değerlendirme yapılmasını önler.

Finansal rapor kavramı bilanço ve gelir tablosundan daha geniştir.

Finansal rapor seti, ana tabloların yanında dipnotları, yönetim kurulunun faaliyet anlatımını ve sorumluluk beyanlarını da içerir.

Dipnotlar, tabloda görülen rakamların dayandığı muhasebe politikalarını, tahminleri ve önemli açıklamaları içerir.

Faaliyet raporu, yönetimin işletmenin faaliyetlerini ve finansal durumunu değerlendirdiği tamamlayıcı bilgiyi sağlar.

Sorumluluk beyanları ise raporların işletmece bilinen gerçeklere aykırı açıklama içermediği ve önemli konularda eksik olmadığı yönündeki yönetim sorumluluğunu görünür kılar.

Bu mekanizma, bağımsız denetçinin görüşünden farklıdır; raporun hazırlanması ve sunulması sorumluluğu yönetim organındadır.

Tebliğde yönetim kurulunun rolü özellikle önemlidir.

Raporların kabul edilmesi ve kamuya sunulacak hale gelmesi yönetim kurulunun karar ve gözetim alanındadır.

Yönetim, raporların hazırlanmasında kullanılan bilgilerin güvenilirliği, eksiksizliği ve açıklanma zamanlaması konusunda sorumluluk üstlenir.

Bağımsız denetim raporu finansal tablolar hakkında dış güvence sağlayabilir; fakat bu güvence yönetimin asli hazırlama sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Kredi derecelendirme açısından bu ayrım, raporun yalnız teknik muhasebe çıktısı değil, kurumsal sorumluluk taşıyan resmi açıklama olduğunu gösterir.

Finansal raporların kamuya açıklanması ve erişilebilirliği Tebliğ'in kamuyu aydınlatma amacını tamamlar.

Raporların Kurula, ilgili borsaya ve kamuya Tebliğde öngörülen süre ve kanallarla ulaştırılması gerekir.

Finansal tabloların internet sitesinde yayımlanması ve belirli süre erişime açık tutulması, bilginin yalnız bildirim anında değil, geçmiş performansı incelemek isteyen kullanıcılar için de erişilebilir olmasını sağlar.

Sermaye piyasası defteri, kanuni defter kayıtlarından standartlara göre düzenlenen raporlara geçişin nasıl yapıldığını takip etmeye yarar.

Bu defter, yerel kayıt düzeni ile sermaye piyasası raporlama düzeni arasındaki dönüşümü belgeleyen önemli bir araçtır.

Konunun sınav mantığı dört başlıkta toplanabilir: kapsam, standart, dönem ve sorumluluk.

Kapsam hangi işletmenin Tebliğe tabi olduğunu belirler.

Standart başlığı finansal tabloların TMS/TFRS'ye göre hazırlanmasını açıklar.

Dönem başlığı yıllık ve ara dönem raporlamayı ayırır.

Sorumluluk başlığı ise yönetim kurulu kararları, faaliyet raporu ve beyan mekanizmasıyla tamamlanır.

Bir işletme TMS/TFRS'ye uygun tablo hazırlasa bile, Tebliğdeki süre, ilan ve sorumluluk düzenine uymadan sermaye piyasası bakımından beklenen kamuyu aydınlatmayı tamamlamış sayılmaz.

Bu bütünlük, kredi derecelendirme analizinde kullanılan finansal bilginin güvenilir, karşılaştırılabilir ve izlenebilir olmasının hukuki dayanağını oluşturur.

Bu düzenleme kredi derecelendirme sürecinde rapor güvenilirliğinin kurumsal tarafını da destekler.