SPL Muhasebe ve Finansal Raporlama Finansal Raporlamaya İlişkin Kavramsal Çerçeve Konu Anlatımı

Finansal raporlamaya ilişkin kavramsal çerçeve, finansal tabloların arkasındaki amaç ve kalite anlayışını belirler.

Finansal tablolar yalnız hesap bakiyelerinin sıralandığı belgeler değildir; işletmeye ilişkin ekonomik olayları, karar alıcıların kullanabileceği biçimde sunan raporlardır.

Kaynaktaki anlatımda finansal tablo kullanıcıları, bu tablolarda yer alan finansal bilgiden yararlanan taraflar olarak ele alınır.

Finansal raporlamanın amacı da bu kullanıcıların ekonomik kararlarında ihtiyaç duyacağı bilgiyi üretmektir.

Kredi derecelendirme açısından bu çerçeve, işletmenin gelecekte borçlarını ödeme kapasitesinin hangi finansal bilgi kalitesiyle değerlendirileceğini gösterir.

Kullanıcı grupları geniştir.

Mevcut ve potansiyel yatırımcılar, işletmeye sermaye koymanın riski ve getirisiyle ilgilenir.

Borç verenler ve kredi verenler, anapara ve faiz ödemelerinin zamanında karşılanıp karşılanamayacağını anlamaya çalışır.

Çalışanlar ücretlerin, yan hakların ve iş sürekliliğinin dayandığı ekonomik gücü izler.

Satıcılar ve diğer ticari alacaklılar, işletmenin kısa vadeli ödeme yeteneğine bakar.

Müşteriler işletmenin faaliyetini sürdürebilmesini önemseyebilir.

Kamu otoriteleri vergi, düzenleme ve istatistik amaçlarıyla finansal raporları kullanır.

Yönetim ise daha ayrıntılı iç bilgiye erişebilse de finansal tablolar yönetim kararlarının dış kullanıcılara açıklanan sonucunu da gösterir.

Kavramsal çerçevede asli kullanıcılar mevcut ve potansiyel yatırımcılar, borç verenler ve kredi verenlerdir.

Bu grupların öne çıkarılmasının nedeni, işletmeden doğrudan kendilerine özel bilgi isteme imkanlarının sınırlı olmasıdır.

Genel amaçlı finansal raporlar bu kullanıcılara işletmeye kaynak sağlama, mevcut kaynağı elde tutma, geri çekme, borç verme veya kredi şartlarını değerlendirme konularında yardımcı olur.

Ancak bu raporların her bilgi ihtiyacını karşılaması beklenmez.

Kullanıcılar sektör koşulları, ekonomik görünüm, siyasi gelişmeler ve işletmeye ilişkin diğer kaynakları da dikkate almak zorundadır.

Finansal rapor, karar sürecinin merkezinde yer alır; fakat tek bilgi kaynağı değildir.

Kullanıcı kararlarının ortak noktası, işletmenin gelecekte net nakit girişi yaratma kabiliyetiyle ilgilidir.

Yatırımcı kar payı, değer artışı veya satış geliri bekler.

Kredi veren, geri ödeme takviminin nakit akışlarıyla desteklenip desteklenmediğini görmek ister.

Bu nedenle finansal raporlama, yalnız geçmiş dönemi belgelemekle kalmaz; geçmiş performans, mevcut finansal durum ve nakit akışı bilgileri üzerinden geleceğe ilişkin beklentilerin daha sağlıklı kurulmasına yardımcı olur.

Bir işletmenin varlık yapısı, borçlarının vadesi, gelir üretme gücü ve gider yükü birlikte değerlendirildiğinde kredi riski daha okunabilir hale gelir.

Faydalı finansal bilginin iki temel niteliği vardır.

Birincisi ihtiyaca uygunluktur.

Bilgi kullanıcıların kararlarını etkileyebiliyorsa ihtiyaca uygundur.

Tahminlerde kullanılabilen, önceki beklentileri doğrulayan veya değiştiren bilgi karar değerine sahiptir.

Önemlilik bu niteliğin işletmeye özgü uygulamasıdır.

Bir bilginin verilmemesi, yanlış verilmesi veya gizlenmesi kullanıcı kararını etkileyebilecekse o bilgi önemlidir.

Önemlilik için tek ve evrensel bir sayı yoktur; tutar, kalemin niteliği ve somut koşullar birlikte değerlendirilir.

İkinci temel nitelik gerçeğe uygun sunumdur.

Finansal bilgi, açıklamayı amaçladığı ekonomik olayı tam, tarafsız ve hatasız biçimde temsil etmelidir.

Tam sunum, kullanıcının olayı anlaması için gerekli tanımları, açıklamaları ve sayısal bilgileri içerir.

Tarafsızlık, bilginin belirli bir sonuca yönlendirmek amacıyla seçilmemesini veya çarpıtılmamasını gerektirir.

Hatasızlık ise işlem ya da olayın tanımlanmasında ihmal veya yanlışlık bulunmaması ve uygulanan sürecin doğru yürütülmesi anlamına gelir.

Bu, tahmin içeren bilgilerin kesin olacağı anlamına gelmez; tahminin yöntemi ve belirsizliği açıklandığında bilgi yine gerçeğe uygun sunulabilir.

Destekleyici nitelikler temel niteliklerin sağladığı faydayı artırır.

Karşılaştırılabilirlik, kullanıcıların farklı işletmeler veya aynı işletmenin farklı dönemleri arasındaki benzerlik ve farklılıkları görmesini sağlar.

Tutarlılık, aynı kalemler için dönemler boyunca aynı yöntemlerin kullanılmasına işaret ederek karşılaştırmayı destekler.

Doğrulanabilirlik, bağımsız gözlemcilerin bilginin ekonomik olayı uygun biçimde temsil ettiği konusunda makul ölçüde görüş birliğine varabilmesidir.

Zamanında sunum, bilginin karar etkisi yaratabileceği anda kullanıcıya ulaşmasını gerektirir.

Anlaşılabilirlik ise karmaşık konuları saklamak değil, bilgiyi açık, düzenli ve kavranabilir biçimde sunmaktır.

Kavramsal çerçeve finansal tablo kalemlerinin tahakkuk koşullarını da açıklar.

Bir unsurun varlık, borç, gelir veya gider tanımına girmesi tek başına yeterli değildir.

Finansal tablolara alınması için gelecekte ekonomik yarar girişinin veya çıkışının muhtemel olması ve kalemin maliyetinin ya da değerinin güvenilir biçimde ölçülebilmesi gerekir.

Varlık, işletmenin kontrol ettiği ve gelecekte ekonomik fayda beklediği kaynaktır.

Borç, geçmiş olaylardan doğan ve yerine getirilmesi ekonomik fayda çıkışı yaratacak mevcut yükümlülüktür.

Gelir ve giderler ise özkaynakta artış veya azalış yaratan, ortaklarla yapılan işlemler dışındaki ekonomik değişimleri gösterir.

Tahakkuk esası ile nakit esası arasındaki fark özellikle performans analizinde önemlidir.

Nakit esasında gelir ve giderler tahsilat veya ödeme anında dikkate alınır.

Tahakkuk esasında ise satış veya hizmet gerçekleştiğinde gelir, ekonomik kaynak tüketildiğinde gider kaydedilir.

Dönemsellik varsayımı, ilgili gelir ile bu geliri elde etmek için katlanılan giderlerin aynı dönemde karşılaştırılmasını sağlar.

Örneğin kredili satışta nakit daha sonra tahsil edilse bile gelir, hasılat koşulları oluştuğu döneme aittir.

Buna karşılık gelecekte ekonomik fayda sağlamayan bir harcama varlık olarak taşınmaz, ilgili dönemde giderleştirilir.

Ölçüm esasları, finansal tablo kalemlerinin parasal tutarının nasıl belirleneceğini gösterir.

Tarihi maliyet, varlığın edinildiği tarihte ödenen tutarı veya verilen karşılığın değerini esas alır; borçlarda ise yükümlülük karşılığında alınan tutar veya yerine getirme tutarı başlangıç noktasıdır.

Cari değer ölçümleri raporlama tarihindeki koşulları yansıtır.

Gerçeğe uygun değer, olağan bir işlemde varlığın satışından elde edilecek veya yükümlülüğün devrinde ödenecek fiyatı ifade eder.

Kullanım değeri, varlığın kullanımından ve elden çıkarılmasından beklenen nakit akışlarının bugünkü değeridir.

İfa değeri, yükümlülüğü yerine getirmek için devredilmesi beklenen ekonomik kaynakların bugünkü değerini anlatır.

Cari maliyet ise benzer varlığın edinimi veya benzer yükümlülüğün üstlenilmesi için ölçüm tarihinde gereken tutarı gösterir.

Kredi derecelendirme bağlamında kavramsal çerçevenin pratik sonucu, raporlanan her tutarın hem karar yararlılığı hem de temsil kalitesi açısından sorgulanmasıdır.