SPL Muhasebe ve Finansal Raporlama TMS/TFRS Konu Anlatımı

TMS/TFRS başlığı, muhasebe bilgisinin standart bir raporlama diline dönüştüğü alanı ifade eder.

Kaynak, bu bölümü Kavramsal Çerçeve ve finansal tabloların sunuluşuna ilişkin standart üzerinden kurar.

Standartların temel amacı, finansal tabloların gerçeğe uygun sunulmasını ve işletmeler arasında karşılaştırılabilir finansal bilgi üretilmesini sağlamaktır.

Kredi derecelendirme açısından TMS/TFRS'nin önemi, işletmelerin varlıklarını, yükümlülüklerini, gelirlerini, giderlerini ve nakit akışlarını ortak ilkelerle raporlamasıdır.

Aynı işlem farklı işletmelerde keyfi biçimde gösterilirse borç ödeme kapasitesinin karşılaştırılması güvenilir olmaz.

Finansal tablolar, işletmenin finansal durumu, finansal performansı ve nakit akışları hakkında karar alıcılara yararlı bilgi sunar.

Bu tablolar ayrıca yönetimin işletmeye emanet edilen kaynakları ne ölçüde etkin kullandığını gösterir.

Asgari finansal tablo seti finansal durum tablosu, kar veya zarar tablosu, nakit akış tablosu, özkaynak değişim tablosu ve önemli muhasebe politikaları ile diğer açıklayıcı bilgileri içeren dipnotlardan oluşur.

Finansal durum tablosu varlık, yükümlülük ve özkaynak ilişkisini gösterir.

Kar veya zarar tablosu dönem içindeki gelir ve giderleri açıklar.

Nakit akış tablosu nakdin nereden geldiğini ve nereye kullanıldığını sınıflandırır.

Özkaynak değişim tablosu ise ortaklara ait paydaki dönemsel hareketleri izler.

Gerçeğe uygun sunum yalnız rakamsal eşitlik meselesi değildir.

Finansal tablolar standartlara uygun, açık ve anlaşılır hazırlanmalıdır.

Standartlara tam uyum varsa bu husus dipnotlarda belirtilir.

Çok istisnai durumlarda bir standardın uygulanması ekonomik gerçeği yanıltıcı biçimde gösterecekse, uygulanmayan hüküm, uygulamama nedeni, benimsenen yöntem ve bunun finansal tablolara etkisi açıklanır.

Bu yaklaşım standartların nihai amacının biçimsel uyum değil, ekonomik olayların kullanıcı tarafından doğru anlaşılması olduğunu gösterir.

Yine de bu istisna dar yorumlanır; aksi halde standart birliğinin sağladığı karşılaştırılabilirlik zayıflar.

Genel raporlama ilkeleri finansal tabloların hazırlanış mantığını belirler.

İşletmenin sürekliliği ilkesi, yönetimin işletmenin faaliyetlerini sürdürebilme kabiliyetini değerlendirmesini gerektirir.

Tasfiye veya faaliyeti sona erdirme niyeti ya da zorunluluğu yoksa tablolar süreklilik varsayımıyla hazırlanır.

Tahakkuk esası, nakit akış tablosu dışında işlem ve olayların nakit hareketi gerçekleştiğinde değil, ekonomik etkileri doğduğunda finansal tablolara yansıtılmasını ister.

İhtiyatlılık, belirsizlik koşullarında varlık ve gelirlerin abartılmaması, yükümlülük ve giderlerin olduğundan düşük gösterilmemesi için dikkatli tahmin yapılmasını anlatır.

Önemlilik, benzer işlem ve olaylardan oluşan her önemli hesap sınıfının ayrı gösterilmesini gerektirir.

Mahsup yasağı, standart açıkça izin vermedikçe varlıkların yükümlülüklerden veya gelirlerin giderlerden düşülerek sunulmamasını ifade eder.

Bu ilke brüt risklerin ve ekonomik ilişkilerin görünür kalmasını sağlar.

Raporlamanın sıklığı, finansal tabloların en az yılda bir kez sunulmasını gerektirir.

Raporlama dönemi değişirse nedenleri ve karşılaştırılabilirliğe etkileri açıklanmalıdır.

Karşılaştırmalı bilgi, cari dönem tutarlarının önceki dönemle birlikte verilmesini ister.

Sunumda tutarlılık ise kalemlerin sınıflandırma ve sunumunun dönemden döneme gereksiz değiştirilmemesini sağlar.

Finansal durum tablosunda kısa vadeli ve uzun vadeli ayrım, likidite ve borç ödeme gücü analizinin temelidir.

Dönen varlıklar normal faaliyet döngüsünde paraya çevrilmesi, satılması veya tüketilmesi beklenen, ticari amaçla elde tutulan, raporlama döneminden sonraki on iki ay içinde nakde dönüşmesi beklenen ya da kullanımı kısıtlı olmayan nakit ve nakit benzerlerinden oluşur.

Diğer varlıklar duran varlık niteliğindedir.

Kısa vadeli yükümlülükler normal faaliyet döngüsünde ödenmesi beklenen, ticari amaçla üstlenilen, on iki ay içinde yerine getirilecek veya ödemesi en az on iki ay ertelenemeyen borçlardır.

Bu ayrım kredi analizinde vade uyumsuzluğunu görmeyi sağlar.

Nakit akış tablosu, nakit ve nakit benzerlerindeki değişimi esas faaliyetler, yatırım faaliyetleri ve finansman faaliyetleri olarak ayırır.

Esas faaliyetler işletmenin ana gelir yaratıcı faaliyetleridir ve çoğu kredi analizinde sürdürülebilir nakit üretiminin temel göstergesidir.

Yatırım faaliyetleri uzun vadeli varlıkların ve nakit benzeri sayılmayan yatırımların edinimi veya elden çıkarılmasıyla ilgilidir.

Finansman faaliyetleri özkaynak ve borçlanma yapısını değiştiren işlemleri kapsar.

Kar eden bir işletmenin nakit yaratamaması veya yoğun borçlanma ile nakit açığını kapatması, finansal durum tablosu ve kar veya zarar tablosu yanında nakit akış tablosunun da birlikte okunmasını gerektirir.

Muhasebe politikaları ve tahminler TMS/TFRS uygulamasının esnek fakat disiplinli alanıdır.

Muhasebe politikaları, finansal tabloların hazırlanmasında kullanılan ilkeler, esaslar ve uygulamalardır.

Bir işlem için standart belirli politika öngörüyorsa işletme bunu uygular; standart yoksa ihtiyaca uygun ve gerçeğe uygun bilgi sağlayacak politika seçilir.

Politika değişikliği ancak daha güvenilir ve daha yararlı bilgi sağlıyorsa anlamlıdır.

Tahminler ise şüpheli alacak, stok değer düşüklüğü, faydalı ömür, garanti yükümlülüğü veya gerçeğe uygun değer gibi belirsiz alanlarda güncel ve güvenilir bilgiye dayanır.

Önemli geçmiş dönem yanlışlıkları geriye dönük düzeltilerek karşılaştırılabilirlik korunur.

Standartlar hasılat, stoklar ve finansal araçlar gibi kalemlerde ayrıntılı tanım ve ölçüm kuralları getirir.

Hasılatta mal satışında risk ve getirilerin devri, kontrolün sürdürülmemesi, tutarın güvenilir ölçülmesi, ekonomik faydanın muhtemel olması ve maliyetlerin ölçülebilmesi önemlidir.

Stoklar olağan iş akışında satılmak üzere elde tutulan veya üretimde kullanılacak varlıklardır; maliyet ile net gerçekleşebilir değerin düşük olanıyla ölçülür.

Finansal araçlar bir işletmede finansal varlık, diğerinde finansal yükümlülük veya özkaynak aracı doğuran sözleşmelerdir; itfa edilmiş maliyet, maliyet değeri ve gerçeğe uygun değer gibi ölçüm esasları kullanılır.

Maddi duran varlıklar, yatırım amaçlı gayrimenkuller, maddi olmayan duran varlıklar, kiralamalar, borçlanma maliyetleri, değer düşüklüğü, karşılıklar ve kur değişim etkileri de standartların kapsamındadır.

Maddi duran varlıklar ilk kayıtta maliyetle ölçülür; sonrasında maliyet modeli veya yeniden değerleme modeli uygulanabilir.

Değer düşüklüğünde varlığın defter değeri geri kazanılabilir tutarı aşmamalıdır.

Karşılık ayrılabilmesi için geçmiş olaydan doğan mevcut yükümlülük, ekonomik fayda çıkışının muhtemel olması ve güvenilir tahmin gerekir.