Antrenörlük Spor ve Sağlık Bilimleri III Kas Sistemi: Anatomi ve Fizyoloji Konu Anlatımı

Kas sistemi, iskelet sisteminin eklemlerinde açtığı hareket genişliğini gerçek harekete çeviren güç kaynağıdır.

Kaynak metin, her büyük eklem grubu için hangi kasların birincil, hangilerinin ise yardımcı hareket ettirici olduğunu tek tek sayar ve bu kasların birbirine göre ürettiği kuvveti karşılaştırır; bu yüzden bölüm, kas anatomisini genel bir liste olarak değil, hareketin kim tarafından üretildiği ve hangi yönde dengelendiği üzerinden ele alır.

Omuz kuşağında skapulanın elevasyonunu trapeziusun üst parçası, levator scapula ve rhomboidler; depresyonunu alt trapezius, latissimus dorsi, pectoralis minör ve subclavius üstlenir.

Protraksiyonun neredeyse tek sorumlusu serratus anteriordur; bu kas zayıfladığında skapula kuş kanadı görünümü alır.

Glenohumeral eklemde ise hareketi üreten kaslardan ayrı olarak, humerus başını glenoid çukura doğru çeken rotator manşet grubu -supraspinatus, infraspinatus, teres minör ve subskapularis- eklemin aktif stabilizatörüdür; bu dört kas aynı zamanda dış ve iç rotasyonun da temel kaynağıdır.

Kaynak metin, omuz adduksiyon kuvvetinin abduksiyon kuvvetinin yaklaşık iki katı olduğunu, fleksiyondan sonra en güçlü hareketin abduksiyon, en zayıf hareketin ise rotasyon olduğunu belirtir.

Dirsek ve el bileğinde fleksör kas grubu -brachialis, biceps brachii- ekstansör gruptan -triceps brachii- yaklaşık iki kat daha güçlüdür; bu fark, çekme hareketlerinin itme hareketlerinden neden daha kuvvetli hissedildiğini açıklar.

Pronasyon ve supinasyonu sağlayan kaslar da farklı kuvvet üretir: supinasyon pozisyonu, pronasyon pozisyonuna göre yaklaşık %20-25 daha fazla kuvvet üretir.

Gövdede ekstansör kas grubunu erector spinae -iliocostalis, longissimus, spinalis- ve derin posterior kaslar -intertransversarii, interspinales, rotatorlar, multifidus- oluşturur; çift taraflı kasıldıklarında ekstansiyon, tek taraflı kasıldıklarında ise rotasyon ve lateral fleksiyon yaptırırlar.

Fleksiyonu rektus abdominis, internal-eksternal oblik ve transversus abdoministen oluşan abdominal kas grubu ile psoas majör-minör üstlenir.

Kaynak metinde verilen kuvvet ölçümlerine göre erkeklerde ortalama gövde ekstansiyon kuvveti 210 Nm iken fleksiyon kuvveti bunun yaklaşık %70'i, lateral fleksiyon kuvveti %69'u, rotasyon kuvveti ise yalnızca %43'üdür; kadınlarda gövde kas kuvveti erkeklerin yaklaşık %60'ı olarak raporlanmıştır.

Kalça ekleminde primer fleksörler iliopsoas, rectus femoris, sartorius ve tensor fasciae latae; primer ekstansörler ise gluteus maximus ile hamstring kaslarıdır -biceps femoris, semitendinosus, semimembranosus-.

Abduksiyonu gluteus medius, gluteus minimus ve tensor fasciae latae sağlarken adduksiyonu pectineus, adductor longus, gracilis, adductor brevis ve adductor magnus üstlenir; kaynak metin, kalçayı stabilize etmek için abduktor ve adduktor kas kuvvetlerinin birbirine yakın olması gerektiğini vurgular.

Diz ekleminde primer ekstansörler quadriseps femoris grubudur -rectus femoris, vastus lateralis, vastus medialis, vastus intermedius-; primer fleksörler ise hamstring grubudur -semitendinosus, semimembranosus, biceps femoris-.

Ekstansör kaslar fleksörlerden genellikle daha güçlüdür; sporcu sağlığında izlenen hamstring-quadriseps kuvvet oranının 1'e yakın olması, dizin yaralanmaya karşı daha dayanıklı kabul edilmesiyle ilişkilendirilir, kaynak metinde kabul edilebilir oran 0,65 olarak verilir.

Ayak ve ayak bileğinde en güçlü hareket plantar fleksiyondur; bunun nedeni harekete katılan kas kütlesinin -gastrocnemius, soleus, plantaris- büyüklüğüdür.

Dorsifleksiyonu sağlayan tibialis anterior ve yardımcı kaslarının kuvveti, plantar fleksör kaslarının yalnızca yaklaşık %25'i kadardır; inversiyonu tibialis posterior ile flexor digitorum longus ve flexor hallucis longus, eversiyonu ise peroneus longus ve peroneus brevis üstlenir.

Kas fizyolojisi açısından kaynak metin, miyokardın kasılma proteinleri olan aktin ve miyozin yapısının ve kayan filamanlar mekanizmasıyla gerçekleşen kasılma şeklinin iskelet kasıyla ortak bir özellik taşıdığını belirtir; yani iskelet kasının kasılması da aktin-miyozin etkileşimine dayanan bu kayan filamanlar mekanizmasıyla açıklanır.