Antrenörlük Sporda Psikososyal Alanlar III Çocuk Koruma ve İstismarın Önlenmesi Konu Anlatımı

Çocuk istismarı ve ihmali, hem birey hem toplum için ciddi sonuçları olan bir halk sağlığı sorunudur ve çocukla temasın en yoğun olduğu alanlardan biri spor ortamlarıdır.

UNICEF çocuk korumayı, çocuklara yapılan her türlü şiddet, istismar, ihmal, sömürü ve taciz olaylarını önleme ve bu olaylara kısa sürede yanıt verip müdahale etme olarak tanımlar.

Çocuk koruma sistemi ise on sekiz yaş altı bireylerin bulundukları alanlarda doğrudan veya dolaylı olarak karşılaşacağı her türlü riske karşı önleyici tedbirlerin, fiziksel, zihinsel ve ruhsal olarak sağlıklı gelişimlerine destek verecek ilke ve uygulamaların bütünü olarak tanımlanır.

Çocuk koruma politikalarının oluşumu üç aşamada gerçekleşmiştir: çocukların yetişkinlerden farklı olduğuna dair felsefi görüşlerin belirginleşmesi, çocuk hakları ve çocuk hukuku kurallarının gelişip devletlerce kabul edilmesi, ve bu süreçlerin tamamlayıcısı olarak kamu politikalarının oluşturulması.

Uluslararası düzeyde en önemli düzenleme, 191 ülkenin onayladığı Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşmedir.

Sözleşmenin 4. maddesi taraf devletlerin çocukların cinsel sömürü ve istismarının her türünü engellemek için gerekli tedbirleri almasını, 5. maddesi spor dahil çocuklarla düzenli ilişki içinde olan kişiler arasında çocuk hakları ve korunması bilincinin teşvik edilmesini şart koşar.

Birleşmiş Milletler bu politikaları UNICEF aracılığıyla yürütür.

Avrupa Birliği ise Avrupa Konseyi Çocukların Cinsel Suistimal ve Cinsel İstismara Karşı Korunmasına İlişkin Sözleşmesini ve Avrupa Konseyi Genişletilmiş Kısmi Spor Anlaşmasını, kısaca EPASı hazırlamıştır; Türkiye de EPASın bir parçasıdır.

Uluslararası Olimpiyat Komitesi, uluslararası spor yönetiminin en üstünde yer alan kural koyucu organ olarak, sporcu taciz ve istismarına yönelik Safeguarding athletes from harassment and abuse in sport adlı bir araç seti yayımlamış ve bu araç seti ulusal ve uluslararası spor örgütlerine koruma politikaları oluşturmada bir yol haritası sunmuştur.

Türkiye'de bu sorumluluk Anayasa'nın 41, 58 ve 59. maddelerine dayanır; 41. madde devletin her türlü istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirler almasını, 58. madde gençleri kötü alışkanlıklardan korumayı, 59. madde ise devletin başarılı sporcuyu korumasını öngörür.

Bu çerçevede 2003 yılında Çocuk Hakları İzleme ve Değerlendirme Genelgesi, 2005 yılında ise 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu yürürlüğe girmiş, çocuk koruma koordinasyonu 2011 yılında Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına verilmiştir.

Spor federasyonları düzeyinde de somut adımlar atılmıştır: Türkiye Futbol Federasyonu 2013 yılında Esenlik ve Çocuk Koruma Birimini kurmuş, Türkiye Curling Federasyonu 2017 yılında antrenörlere çocuk koruma eğitimini zorunlu kılmış, Türkiye Eskrim Federasyonu Sporda Çocuk Koruma Komiteleri oluşturmuştur.

Buna karşın kaynak metin, spordan sorumlu kamu örgütlerinde ve birçok federasyonda hâlâ koruma birimi ve politikası bulunmadığını, on sekiz yaşını yeni doldurmuş bireylerin çocuklara antrenörlük yapabildiğini ve alanda Türkçe yazının yetersiz olduğunu eksiklikler olarak sıralar.

Bu uluslararası ve ulusal çerçeve, kulüp düzeyinde sporda çocuk koruma kulüp eylem planı adıyla somutlaşır.

Kaynak metin bu planın altı temel unsurunu sayar: eğitim, yani çocuklarla temasta bulunan tüm paydaşlara uluslararası standartlara uygun eğitim verilmesi; farkındalık ve duyarlılık geliştirme, yani çocuk odaklı olma ve istismar riskleri konusunda bilinç oluşturulması; önleme, yani personel işe alımından etkinlik tasarımına kadar tüm aşamalarda yönetmeliklerin uygulanması; raporlama, yani şüphe oluştuğunda en doğru bildirim yönteminin önceden belirlenmesi; yanıt verme, yani bir istismar kaygısı belirdiğinde çocuğu zarar görmeden koruyacak girişimlerin yapılması; ve bu beş unsuru kapsayan bütüncül bir sporda çocuk koruma sisteminin sürekliliğinin sağlanması.

Bu sistemin işlemesi için özellikle raporlama basamağı kritiktir; araştırmalar istismar ve taciz olaylarını ortaya çıkaran bildirimlerin yüzde seksenini de yine antrenörlerin yaptığını göstermektedir.

Önlenmesi gereken risklerin başında grooming gelir; bu, istismarcının çocuğun hoşlandığı ve korktuğu şeyleri öğrenerek onun güvenini bir süreç içinde kazanması ve bu güveni istismara hazırlık için kullanmasıdır.

Araştırmalar cinsel istismar mağduru çocukların yaklaşık yüzde yetmişinin istismar öncesinde failin bu türden bir kandırma, rüşvet ya da güven inşası sürecinden geçirildiğini göstermektedir.