Antrenörlük Sporda Psikososyal Alanlar IV Çocuk ve Genç Sporcularda Antrenörlük Konu Anlatımı

Antrenörlük mesleki yeterlilik çerçevesine göre dördüncü kademe antrenörler, tüm yaş kategorilerinde ve millî takımlarda görev yapabilecekleri için sahip olmaları gereken bilgi, beceri ve yetkinlikler buna göre belirlenmiştir; bu da çocuk ve genç sporcularla çalışırken onların gelişim özelliklerini tanımayı zorunlu kılar.

Bir çocuğun spora genellikle küçük yaşta, örneğin on yaşında başladığı ve ilk antrenörüyle kurduğu ilişkinin kişiliğinin şekillenmesinde belirleyici olduğu düşünüldüğünde, bu tanımanın önemi daha da netleşir.

Kişiliğin oluşumu, doğumla başlayan biyolojik sürecin ardından yaklaşık beş yıl süren bir ruhsal doğum sürecinde şekillenir.

Birey bu dönemde bakım verenleriyle, yani ebeveyn, büyükanne-büyükbaba ya da bakıcılarıyla kurduğu ilişkilerde edindiği deneyimlerle bir “kendilik” oluşturmaya başlar; bu ihtiyaçların ne fazla ne az, yeterince karşılanması, çocuğun özerk bir kişiliğe sahip olmasını ve hayatın gerçekliklerine uyum gösterebilmesini sağlar.

Çocukluk döneminde bu desteği yeterince alamamış ve problem çözme becerisi kazandırılmamış bireyler, kişiliğin inşa edildiği bu dönemlerde yaşadıkları sorunlar nedeniyle dış dünyayla sağlıklı ilişkiler kurmakta zorlanabilir; sporcu olduklarında da sakatlandıkları, antrenörü tarafından tercih edilmediği ya da olumlu performans gösteremediği dönemlerde bu süreci sağlıklı atlatamayabilirler.

Bu beş yıllık zorlu sürecin ardından gelen ergenlik dönemi, kişilik için bir onarım fırsatı olarak değerlendirilir.

Erikson’un psikososyal gelişim kuramında on iki ile on dokuz yaş arasındaki bu dönem, kimlik kazanımına karşı kimlik karmaşası olarak tanımlanır; genç, ömür boyu hayatının her alanına etki edecek bu kritik virajda “ben kimim” sorusunun cevabını ararken, merak duygusu içinde deneme yanılma yoluyla hem hayatı hem de kendini keşfeder.

Çocukluk döneminde gereken desteği alamamış bir kimlik yapılanması, ergenlik döneminde onarım için yeni bir sayfa açma imkânı bulur; ailenin ve sosyal çevrenin bu süreçteki yardımıyla birey, başarılı ve başarısız yönleriyle kendini kabul edip kendine saygı duyabilir hâle gelir.

Bu, sporcunun yaşamında karşılaşacağı zorluklarla, örneğin bir sakatlık ya da performans düşüklüğü döneminde baş etmesi açısından belirleyici bir temel oluşturur.

Genç sporcularla çalışan bir antrenörün bilmesi gereken bir başka nokta, yaşın sakatlığa yatkınlıkla olan ilişkisidir.

Spor sakatlıklarının oluşumuna neden olan kişisel etmenler arasında yaş da sayılır; genç sporcuların aşırı hırslı olabilmeleri ve beden algılarının henüz yeterince gelişmemiş olması, onları sakatlığa karşı daha kırılgan kılan bir etken olarak kaydedilmiştir.

Bu durum, genç sporcularla çalışırken hem hedeflerin gerçekçi tutulmasının hem de sporcunun kendi bedenini doğru tanıyabilmesi için zaman tanınmasının önemini gösterir.