Davranış Yönlendirme Konu Anlatımı

Çocuk diş hekimliğinde davranış yönlendirme, uzmanlık alanının merkezinde yer alır çünkü hasta grubu erişkin hastadan yalnızca yaş olarak farklı değildir.

Bebek, çocuk ve adölesanın büyüme-gelişim dönemi, iletişim kurma biçimi, korku ve beklenti düzeyi, aileyle ilişkisi, önceki sağlık deneyimleri ve ağız-diş sağlığı gereksinimi tedavi kararını birlikte etkiler.

Bu nedenle çocuk hastada tanı ve tedavi planlaması, yalnızca dişteki patolojiyi saptayıp teknik işlemi seçmek anlamına gelmez; çocuğun tedaviyi anlayıp sürdürebileceği, hekimin de güvenli ve etkili bir klinik ilişki kurabileceği bir yaklaşım gerektirir.

Yerel çekirdek müfredatın çocuk diş hekimliğini erişkin diş hekimliğinden ayırırken davranış yönlendirmesini açıkça vurgulaması bu nedenle önemlidir.

Davranış yönlendirme, müfredatta özellikle ilaç kullanmadan uygulanan tekniklerde yetkinlik hedefiyle tanımlanır.

Bu ifade, çocuk hastada ilk düşüncenin her zaman farmakolojik kontrol olması gerektiği anlamına gelmez; tersine, hekimin çocuğun yaşına ve gelişim düzeyine uygun iletişim kurabilmesi, güven ilişkisini oluşturabilmesi ve yapılacak işlemin tedavi sürecine kabulünü sağlayabilmesi beklenir.

Bu çerçevede davranış yönlendirme, klinik beceri kadar iletişim becerisidir.

Çocuk, veli ve hekim arasında doğru bilgi akışı kurulmadığında en basit koruyucu işlem bile güçleşebilir; iyi kurulan ilişki ise tanı, radyolojik değerlendirme, restoratif işlem, endodontik işlem, travma yönetimi ya da koruyucu uygulamanın sürdürülebilir olmasına yardım eder.

Müfredatın çizdiği sınır, davranış yönlendirmeyi sedasyon ve genel anesteziden tamamen koparmaz; fakat bunları aynı şey hâline de getirmez.

İlaçsız davranış yönlendirme ayrı bir yetkinlik hedefidir.

Kooperasyon kurulamayan çocuklarda sedasyon ve genel anestezi altında diş tedavileri ise uzmanlık eğitiminin önemli öğrenme konuları arasında ayrıca sayılır.

Bu ayrım klinik düşünmede çok değerlidir: çocukta uyum güçlüğü görüldüğünde önce davranışsal ve iletişim temelli yaklaşım değerlendirilir; tedavinin kapsamı, güvenlik gereksinimi, çocuğun özel durumu ve kooperasyon düzeyi bu yaklaşımın yeterli olup olmayacağını belirler.

Sedasyon ya da genel anestezi, davranış yönlendirmenin yerine ezbere seçilen kolay bir yol değil, belirli hasta ve işlem koşullarında planlanan ayrı bir tedavi ortamıdır.

Özel tedavi gereksinimi olan, sistemik hastalığı bulunan ya da engelli çocuk ve adölesanda davranış yönlendirme daha da belirgin hâle gelir.

Yerel müfredat bu hasta gruplarında koruyucu ve tedavi edici uygulamaların planlanmasını, uygulanmasını ve takibini uzmanlık hedefleri içine alır.

Böyle bir hastada hekimin yalnızca diş tedavisini bilmesi yetmez; davranışsal uyum, medikal güvenlik, aileyle iletişim, gerekirse multidisipliner çalışma ve tedavinin hangi ortamda yapılacağı birlikte değerlendirilir.

Sağlıklı ve koopere bir çocuk için uygun olan klinik akış, özel bakım gerektiren bir çocukta aynı şekilde uygulanamayabilir.

Bu yüzden davranış yönlendirme, çocuğu tek tip hasta gibi görmekten uzaklaştıran hasta merkezli bir karar alanıdır.

Çocuk diş hekimliğinin teknoloji ve sedasyon boyutu da davranış yönetimiyle temas eder.

Müfredat, gelişen tanısal ve tedavisel yöntemler arasında nitröz oksit/oksijen uygulamalarını ve sedasyon başlıklarını sayar; ayrıca inhalasyon sedasyonu konusunda teorik ve pratik donanımı hedefler.

Bu ifade, her kaygılı çocukta sedasyon gerektiği anlamına gelmez.

Asıl mesaj, hekimin farmakolojik olmayan davranış yönlendirmeyi bilmesi, fakat bunun yetmediği veya güvenli tedavi için farklı koşullar gerektiği durumlarda sedasyon ve genel anestezi başlıklarını da uzmanlık kapsamı içinde değerlendirebilmesidir.

Bu ayrım, sınav dilinde de önemlidir çünkü ilaçsız davranış yaklaşımı ile inhalasyon sedasyonu aynı kategoriye konduğunda kavram karışır.

Davranış yönlendirme, tedavi planlamasının başlangıcından takibe kadar uzanır.

Bebek, çocuk ve adölesanda tanı, tetkik, restoratif tedavi, endodontik tedavi, travma tedavisi, yer tutucu uygulamaları ve koruyucu işlemler ancak çocuğun ve ailenin sürece katılımıyla gerçekçi biçimde yürütülebilir.