DUS Fizyoloji Konu Anlatımı

Hücre zarı fosfolipit çift tabaka ve seçici proteinlerle madde geçişini düzenler. Basit ve kolaylaştırılmış difüzyon elektrokimyasal gradyan yönünde enerji harcamaz; aktif taşıma gradyana karşı doğrudan ya da dolaylı enerji kullanır. Dinlenim potansiyeli seçici geçirgenlik, özellikle potasyum kaçak akımı ve Na⁺/K⁺-ATPazın oluşturduğu iyon gradyanlarına dayanır. Eşik aşılınca voltaj kapılı sodyum ve potasyum kanalları aksiyon potansiyelini üretir; miyelinli aksonda iletim Ranvier düğümleri arasında sıçrayıcıdır. Sinapsta kalsiyumla nörotransmitter salınır. İskelet kasında asetilkolin uyarısı T-tübül ve sarkoplazmik retikulum üzerinden kalsiyum salınımına, troponin-tropomiyozin değişimine ve aktin-miyozin çapraz köprülerine dönüşür. ATP hem kasılma döngüsü hem gevşeme için gereklidir.

Duyusal transdüksiyonda uyaran, reseptörde dereceli ve yerel bir reseptör potansiyeli oluşturur. Bu potansiyelin genliği uyaranla değişir; eşik aşılırsa afferent lifte hep-ya-hiç aksiyon potansiyelleri doğar ve şiddet başlıca ateşleme frekansı ile etkin lif sayısında kodlanır. Dört ana düşük eşikli kutanöz mekanoreseptör kompleksi Meissner, Pacini, Merkel hücre-nörit kompleksi ve Ruffini sonlanmasıdır; Meissner ile Pacini kapsüllüdür, Merkel kompleksi yüzeyel ve yavaş uyumludur. A alfa lifleri kas iğciği ve Golgi tendon organından propriosepsiyon, A beta lifleri ince dokunma; A delta lifleri hızlı ağrı ve soğuk, C lifleri yavaş ağrı, sıcaklık ve kaşıntı taşır. Dorsal kolon-medial lemniskal sistem ince dokunma, titreşim ve bilinçli propriosepsiyonu; anterolateral sistem ağrı, sıcaklık ve kaba dokunmayı iletir.

Kardiyovasküler sistem, pulmoner ve sistemik dolaşımı seri bağlı iki pompa olarak yürütür. Sinoatriyal düğüm normal ritmi başlatır; atriyoventriküler düğüm, His-Purkinje sistemi ve çalışma miyokardı uyarıyı düzenli sırayla iletir. Otomatiklik özellikle pacemaker hücrelerinin özelliğidir; bütün kardiyomiyositlerin normal koşulda kendiliğinden aynı biçimde uyarı ürettiği söylenemez. Kalp debisi kalp hızı ile atım hacmine, atım hacmi ise ön yük, kasılabilirlik ve art yüke bağlıdır. Ortalama arter basıncı normal kalp hızında diyastolik basınca nabız basıncının yaklaşık üçte biri eklenerek tahmin edilir; 120/80 mmHg için yaklaşık 93 mmHg'dir. Sempatik ve parasempatik lifler kalbin farklı bölgelerini değişen yoğunlukta etkiler; vagal sağ-sol işlevleri mutlak bir laterallik kuralına indirgenmemelidir.

Boşaltım sistemi vücut sıvılarının hacmini ve içeriğini düzenleyerek kan basıncı, iç ortam pH’sı ve elektrolit bileşiminin korunmasına yardım eder. Böbreğin temel işlevsel birimi nefrondur; renal korpüskül filtrasyonu, tübül sistemi ise geri emilim ve sekresyonu yürütür. Glomerüler filtrasyonda kapiller endotel porları, bazal membran ve podositler kan hücreleri ile proteinlerin çoğunu tutarken su ve küçük çözünmüş maddelerin Bowman kapsülüne geçmesine izin verir. Net filtrasyon basıncı hidrostatik ve kolloid ozmotik kuvvetlerin toplam etkisiyle oluşur. Günlük filtratın büyük kısmı geri emilir; su, sodyum, bikarbonat ve glukoz yüksek oranda tutulurken üre kısmen, kreatinin ise geri emilmeden atılır. Proksimal tübül yoğun geri emilim, Henle kulpu medüller osmolarite ve idrar yoğunlaştırma, distal tübül ve toplayıcı kanal ise aldosteron ve ADH etkileriyle son ayarlama yapar. Böbrek ayrıca eritropoietin ve aktif D vitamini üretimine katkı verir.

Endokrin sistem, hormonların dolaşımla özgül reseptör taşıyan hedef hücrelere ulaşıp biyolojik etki oluşturduğu düzenleyici sistemdir. Hormonlar metabolizma, zar taşınması, su-elektrolit dengesi, kan basıncı, büyüme, gelişme ve üreme fonksiyonlarını etkiler. Hipotalamus ön hipofizi serbestleştirici ve baskılayıcı hormonlarla yönetir; GnRH ön hipofizden FSH ve LH salgısını uyarır. Bu gonadotropinlerin hedefi üreme sistemidir ve başlıca etkileri gamet üretimi ile seks hormonlarının salgılanmasıdır. Prolaktin meme dokusu ve üreme sistemi üzerinde süt üretimiyle, oksitosin meme dokusunda sütün boşaltılması ve uterusta kasılmayla ilişkilidir. Tiroid hormonları normal üreme işlevlerinin devamına katkı sağlar; adrenal korteksin zona retikülarisinden çıkan zayıf androjenler gonadlardan salgılanan seks steroidlerinin işlevlerine yardımcı olur. Bu nedenle üreme fizyolojisi, hipotalamus-hipofiz-gonad ekseni yanında tiroid, adrenal ve hedef dokularla bağlantılı endokrin bir ağdır.

Gastrointestinal sistem besini alır, mekanik ve kimyasal olarak parçalar, besinleri ve suyu emer, artık maddeleri uzaklaştırır. Myenterik pleksus motiliteyi, submukozal pleksus sekresyon ve yerel kan akımını ağırlıklı olarak düzenler; otonom sinir sistemi ve gastrin, CCK, sekretin, GIP ile motilin gibi sinyaller bu yerel kontrolü değiştirir.

Mide depolar, karıştırır, asit ve pepsinle protein sindirimini başlatır; paryetal hücre kaynaklı intrinsik faktör vitamin B12'nin terminal ileumdan emilmesi için gereklidir. Emilimin büyük bölümü ince bağırsakta, özellikle jejunumda gerçekleşir; terminal ileum safra asitleri ve intrinsik faktöre bağlı B12 için özelleşmiştir. Kolon su ve elektrolitleri geri kazanır, mikrobiyota sindirilmemiş karbonhidratları kısa zincirli yağ asitlerine fermente eder ve K vitamini metabolizmasına katkı sağlayabilir. “K12 vitamini” diye bir vitamin yoktur; kolondaki mikrobiyal B12 üretimi de besinsel B12 emiliminin temel yolu değildir.