DUS Histoloji ve Embriyoloji Konu Anlatımı

İnsan dokuları epitel, bağ, kas ve sinir dokusu olmak üzere dört temel ailede incelenir. Hücre zarı madde alışverişi ve sinyali, çekirdek gen ifadesini, organeller sentez-enerji-yıkım süreçlerini, hücre iskeleti ise biçim, taşıma ve hareketi düzenler. Epitel hücreleri sık bağlantılı ve polar olup bazal membran üzerinde yerleşir; mikrovillus emilimi, hareketli silya yüzey taşınmasını artırır. Bağ dokusunda hücre dışı matriks ve lifler baskındır. Kas dokusunda aktin-miyozin etkileşimi kasılma, sinir dokusunda nöron ve glia uyarı iletimi ve destek sağlar. Bir organ bu dokuların yalnız toplamı değil, belirli mimari ve damar-sinir ilişkisi içinde işleyen bütünüdür.

Prenatal gelişim ovum, embriyo ve fetus dönemleriyle ilerler; organogenez asıl olarak embriyo döneminde, yani doku ve organ taslaklarının kurulduğu evrede gerçekleşir. Bu evredeki bozukluklar organopati veya malformasyon olarak tanımlanır ve notta dudak-damak yarıkları, diş eksiklikleri, diş fazlalıkları ve diş form bozuklukları gibi geri dönüşsüz örneklerle ilişkilendirilir. Yüz gelişimi stomodeum çevresindeki frontonazal, maksiller ve mandibular çıkıntıların büyümesi, yaklaşması ve kaynaşmasına dayanır. Üçüncü haftada germ tabakaları belirir; dördüncü haftada faringeal arklar, stomodeum ve yüz çıkıntıları belirginleşir. Beşinci ve altıncı haftalarda nazal plakodlar, medial-lateral nazal çıkıntılar, maksiller çıkıntılar ve primer damak ilişkileri şekillenir. Sekonder damak ise palatinal çıkıntıların yataylaşması, birbirleriyle ve nazal septumla kaynaşması sonucunda oluşur; bu kaynaşma aksadığında sekonder damak yarıkları ortaya çıkar.

Organ ve sistem histolojisi, her organın yalnızca hücre tiplerini değil, bu hücrelerin tabaka, kanal, bez, damar, destek doku ve bariyerler içinde nasıl düzenlendiğini inceler. Deride epidermis, dermis ve hipodermis; sinir sisteminde gri-beyaz madde, ganglionlar ve sinir kılıfları; kardiyovasküler sistemde kalp tabakaları, damar katmanları ve kapiller tipleri; solunum sisteminde iletici ve respiratuvar bölümler birbirinden farklı histolojik mantıklar taşır. Sindirim kanalında mukoza, submukoza, muskularis eksterna ve seroza/adventisya düzeni temel eksendir; mide, bağırsak, karaciğer, safra kesesi ve pankreas bu ortak eksene özel bez, villus, kripta, lobül ve kanal yapıları ekler. Üriner, endokrin, genital ve duyu sistemlerinde de işlev, özgün epitel ve bağ doku düzenleriyle ilişkilidir. Bu nedenle histolojik tanı, biçim ile görevi birlikte okumaya dayanır.