DUS Histoloji ve Embriyoloji Konu Anlatımı

Hücre, canlılığın yapı ve görev bakımından en küçük birimidir; doku düzeyindeki işlevler de bu hücresel özelliklerin düzenlenmesiyle anlaşılır. Ökaryot hücrede hücre zarı, sitoplazma ve çekirdek ortak bölümlerdir. Hücre zarı seçici sınır oluşturur; mikrovillus emilim yüzeyini büyütür, kinosilyum hareketli yüzey sağlar, stereosilyum hareketsiz ve bazen dallanan apikal çıkıntı olarak erkek genital sisteminde görülür, invajinasyonlar yüzeyi genişletir. Bu örnekler özellikle epitel hücrelerinin yüzey uzmanlaşmasını açıklar. Sitoplazmadaki organeller protein sentezi, salgı, sindirim, detoksifikasyon ve ATP üretimini yürütür. Hücre iskeletinde aktin, ara filamanlar ve miyozin bulunur; sitokeratin epitelde, nörofilaman sinir hücresinde, miyozin kas hücresinde belirginleşir. Proteinler hücreler arası maddenin temel yapısına katılır; inorganik maddeler kas kontraksiyonu, sinir aksiyon potansiyeli, osmotik basınç ve kemik dokusunun sertliği için gereklidir.

Prenatal gelişim ovum, embriyo ve fetus dönemleriyle ilerler; organogenez asıl olarak embriyo döneminde, yani doku ve organ taslaklarının kurulduğu evrede gerçekleşir. Bu evredeki bozukluklar organopati veya malformasyon olarak tanımlanır ve notta dudak-damak yarıkları, diş eksiklikleri, diş fazlalıkları ve diş form bozuklukları gibi geri dönüşsüz örneklerle ilişkilendirilir. Yüz gelişimi stomodeum çevresindeki frontonazal, maksiller ve mandibular çıkıntıların büyümesi, yaklaşması ve kaynaşmasına dayanır. Üçüncü haftada germ tabakaları belirir; dördüncü haftada faringeal arklar, stomodeum ve yüz çıkıntıları belirginleşir. Beşinci ve altıncı haftalarda nazal plakodlar, medial-lateral nazal çıkıntılar, maksiller çıkıntılar ve primer damak ilişkileri şekillenir. Sekonder damak ise palatinal çıkıntıların yataylaşması, birbirleriyle ve nazal septumla kaynaşması sonucunda oluşur; bu kaynaşma aksadığında sekonder damak yarıkları ortaya çıkar.

Organ ve sistem histolojisi, her organın yalnızca hücre tiplerini değil, bu hücrelerin tabaka, kanal, bez, damar, destek doku ve bariyerler içinde nasıl düzenlendiğini inceler. Deride epidermis, dermis ve hipodermis; sinir sisteminde gri-beyaz madde, ganglionlar ve sinir kılıfları; kardiyovasküler sistemde kalp tabakaları, damar katmanları ve kapiller tipleri; solunum sisteminde iletici ve respiratuvar bölümler birbirinden farklı histolojik mantıklar taşır. Sindirim kanalında mukoza, submukoza, muskularis eksterna ve seroza/adventisya düzeni temel eksendir; mide, bağırsak, karaciğer, safra kesesi ve pankreas bu ortak eksene özel bez, villus, kripta, lobül ve kanal yapıları ekler. Üriner, endokrin, genital ve duyu sistemlerinde de işlev, özgün epitel ve bağ doku düzenleriyle ilişkilidir. Bu nedenle histolojik tanı, biçim ile görevi birlikte okumaya dayanır.