DUS Histoloji ve Embriyoloji Organ ve Sistem Histolojisi Konu Anlatımı

Organ histolojisini anlamanın temel ilkesi, her sistemin aynı birkaç doku ilkesini kendi işlevine göre yeniden düzenlediğini görmektir.

Deride bu düzen dış ortamla temas, koruma, duyusal algı ve termoregülasyon etrafında kurulur.

İnce deri kıl follikülleri içerir ve epidermisinde stratum lusidum bulunmaz; kalın deri ise kıl follikülü içermez, stratum lusiduma sahiptir ve belirgin epidermal sırtlar ile dermal papillalar gösterir.

Epidermis çok katlı yassı epitelden oluşur; stratum bazale kök hücreleri barındırır, stratum spinozumda desmozomlar belirgindir, stratum granulozum keratohiyalin granülleri taşır, stratum korneumda çekirdeksiz ve organelsiz keratinize hücreler bulunur.

Keratinositlerin hidrofobik bariyeri, melanositlerin pigment aktarımı, Langerhans hücrelerinin antijen sunumu ve Merkel hücrelerinin dokunma duyusuyla ilişkisi, epidermisin tek tip bir örtü olmadığını gösterir.

Dermiste bağ doku, damarlar, kıl follikülleri, bezler ve duyu reseptörleri yer alır; hipodermis adipoz dokusu, ekrin bezleri ve Pacini korpuskülleriyle daha derin destek ve algı bölgesi olarak iş görür.

Sinir sistemi histolojisinde en önemli ayrım, merkezi ve periferik düzenin farklılığıdır.

Merkezi sinir sisteminde beyin ve spinal kord bulunur; periferik sinir sistemi ganglionlar ve periferik sinirlerden oluşur.

Nöron gövdesi, dendrit ve akson temel yapısal ekseni kurarken, destek hücreleri sistemlere göre değişir: merkezi sistemde astrositler, oligodendrositler, mikroglia ve ependim hücreleri; periferde satellit ve Schwann hücreleri öne çıkar.

Gri madde perikaryon, dendrit, akson başlangıçları ve gliayı; beyaz madde ise aksonlar ve gliayı içerir.

Serebrum ve serebellumda gri madde dışta korteks, beyaz madde içte medulla halinde yerleşirken, spinal kordda gri madde merkezde kelebek biçimindedir.

Periferik sinirde her akson endonöryum, fasikül perinöryum, bütün sinir epinöryum ile sarılır; perinöryum kan-sinir bariyerinin temel kılıfıdır.

Ganglionlarda duyu ve otonom motor nöronların şekli, çekirdek yerleşimi ve satellit hücre dizilimi ayırıcı özellikler verir.

Bu sistemde histolojik yapı, iletinin yönü ve hızını destekleyen bir organizasyondur.

Kardiyovasküler sistemde tabakalar ve damar çapı işlevi belirler.

Kalpte endokardiyum endotel ve ince bağ dokudan, subendokardiyum Purkinje hücrelerini içeren daha sıkı bağ dokudan, miyokardiyum kardiyomiyositlerden, epikardiyum ise dış bağ doku tabakasından oluşur.

Kardiyomiyositler interkale disklerle bağlanır; bu disklerde fasiya aderens, makula aderens ve neksus bağlantıları bulunur.

Damarlarda tunika intima kanla yüzleşen endotel ve subendotelden, tunika media elastik lameller veya düz kaslardan, tunika adventisya ise bağ dokudan oluşur.

Arter duvarı vene göre daha kalın, lümeni daha düzenli ve dardır; venlerde kapak görülebilir.

Kapillerler devamlı, pencereli ve sinusoidal tiptedir; doku-kan alışverişi esas olarak bu düzeyde gerçekleşir.

Endotel hücrelerindeki Weibel-Palade cisimleri von Willebrand faktörü içerir; endotel ayrıca inflamasyon bölgesine nötrofil göçüyle ilişkili selektin molekülleri taşır.

Solunum sisteminde histolojik yapı, havanın iletilmesi ile gaz değişiminin ayrıldığı bir hat üzerine kuruludur.

İletici kısım havayı ısıtır, nemlendirir ve temizler; nazal boşluklar, nazofarinks, larinks, trakea, bronşlar ve bronşiyoller bu hatta yer alır.

Nazal mukoza psödostratifiye kolumnar epitel, goblet hücreleri, silyumlu hücreler, fırça hücreler, Kulchitsky küçük granül hücreleri ve bazal hücrelerle düzenlenir.

Trakeada kalın bazal membran, seröz-müköz bezler ve at nalı biçimli hiyalin kıkırdak belirgindir.

Bronşlarda kıkırdak parçalar halinde sürer; bronşiyollerde kıkırdak ve bezler kaybolur, düz kas tabakası daha belirgin hale gelir.

Respiratuvar bronşiyollerle birlikte gaz alışverişi başlar; alveollerde tip 1 pnömositler geniş yüzeyin büyük kısmını kaplar, tip 2 pnömositler surfaktan üretir ve rejenerasyon sağlar.

Hava-kan bariyeri, tip 1 pnömosit, bazal lamina ve kapiller endotel ilişkisiyle kurulur.

İmmün sistem histolojisi, dolaşımdaki antijenlerin hangi organda nasıl karşılandığını açıklar.

Kemik iliği kan hücrelerine köken olan retiküler bağ doku ortamıdır; timusta T lenfositleri kan-timus bariyeriyle korunan bir mikroçevrede eğitim alır.

Lenf nodlarında lenf, subkapsüler ve subtrabeküler sinuslardan geçerek korteks, parakorteks ve medulla bölgelerinde immün hücrelerle karşılaşır.

Yüzeyel korteksteki folliküller B lenfositleriyle ilişkilidir; parakorteks T lenfosit alanıdır ve yüksek endotelli venüller lenfosit geçişini sağlar.

Dalakta korteks-medulla ayrımı yoktur; beyaz pulpa immün yanıtla, kırmızı pulpa kanın süzülmesiyle ilişkilidir.

MALT yapılarında, özellikle tonsilla, GALT ve BALT bölgelerinde, epitel altındaki lenfatik doku dış ortam antijenleriyle temas kurar; M hücreleri antijenleri transsitozla immün hücrelere iletir.

Sindirim sistemi, genel tabaka planının en iyi izlendiği sistemdir.

Ösofagustan itibaren mukoza, submukoza, muskularis eksterna ve seroza ya da adventisya düzeni görülür.

Ösofagus çok katlı yassı epitel, submukozal bezler ve üstten alta değişen kas tipiyle ayırt edilir.

Midede tek katlı kolumnar epitel, gastrik pitler ve bezler vardır; pariyetal hücreler hidroklorik asit ve intrinsik faktör, zimogen hücreler pepsinojen üretir, DNES hücreleri bazal salgı granülleriyle tanınır.

İnce bağırsakta villuslar emilim yüzeyini artırır, Lieberkühn kriptaları intestinal bezleri oluşturur; duodenum Brunner bezleri, ileum Peyer plakları, jejunum ise bu iki özgün yapının yokluğu ve geniş villuslarıyla ayrılır.

Kalın bağırsakta villus yoktur, kriptalarda goblet hücreleri fazladır.

Karaciğerde kan akımı periferden sentrale, safra akımı sentralden perifere doğrudur; klasik lobül, portal lobül ve hepatik asinus farklı bakış açılarıdır.

Pankreasın ekzokrin asinusları ve endokrin Langerhans adacıkları aynı organda iki farklı işlevin histolojik karşılığıdır.

Üriner, endokrin, genital ve duyu sistemleri de aynı ilkeyi sürdürür: görev, epitel ve bağ doku mimarisine yazılmıştır.

Böbrekte nefron renal korpuskül ve tübüllerden oluşur; glomerüler filtrasyon podosit, pencereli endotel ve glomerüler bazal membranla ilişkili bariyerde gerçekleşir.

Proksimal tübül fırçamsı kenarı ve dar düzensiz lümeniyle, distal tübül daha açık hücreleri ve daha düzgün lümeniyle tanınır; toplayıcı kanallarda açık hücreler ADH etkisine ve akuaporinlere, interkale hücreler asit-baz düzenine karşılık gelir.