Kısaca

VİOP’ta işlem gören vadeli işlem sözleşmeleri borsa tarafından standartlaştırılmıştır ve her işlemin karşı tarafı Takasbank’tır; bu yapı yatırımcıların birbirinin mali gücünü incelemesini gereksiz kılar. Yatırımcı varlığın tüm bedelini ödemez, yalnızca pozisyon büyüklüğünün Fiyat Değişim Aralığı kadarını teminat olarak yatırır; bu nedenle kaldıraç bir bölü Fiyat Değişim Aralığıdır ve kâr ile zarar teminata göre büyür. Kâr ya da zarar her gün uzlaşma fiyatıyla hesaplanır, hesap başlangıç teminatının altına düşerse teminat tamamlama çağrısı yapılır ve yeni teminat yeni pozisyon büyüklüğüne göre bulunur.

Sözleşme türlerinin karakteristik özellikleri büyüklük, vade ve uzlaşma şekliyle ayrılır: endeks sözleşmesi nakdi, pay sözleşmesi fiziki teslimatlıdır, kıymetli madenlerin bir bölümü akşam seansına dahildir. Fiyat dinamikleri açısından teorik vadeli fiyat spot fiyat artı faiz maliyeti eksi varlık getirisidir; bu yüzden temettü fiyatı aşağı çeker ve vade yaklaştıkça vadeli fiyat spota yakınsar. Opsiyon sözleşmeleri hakkı yalnızca alıcıya verir, prim geri ödenmez ve alım ile satım opsiyonunun kâr profilleri birbirinin tersidir. Opsiyon sözleşmelerinin türleri hakkın kullanım zamanına, dayanak varlığa ve kullanım fiyatının spota göre durumuna göre ayrılır. Varantlar ise ihraççının çıkardığı, Pay Piyasası’nda işlem gören ve teminat istemeyen menkul kıymetleştirilmiş opsiyonlardır.

Örneğin 9.500 puanlık endekste bir BİST 30 sözleşmesinin değeri 9.500 çarpı 10, yani 95.000 TL olur.

Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.

Özet: Sesli anlatım yakında

Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış

SPL konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.

SPL ders notları PDF’ini indir

Konu Anlatımı

Tam anlatım: Sesli anlatım yakında

Temel kavramlar

Organize piyasaları tezgâh üstü piyasalardan ayıran en temel özellik standardizasyondur.

Örneğin VİOP’ta işlem gören sözleşmelerin büyüklüğü, vadesi, teminat oranları ve fiyat adımları önceden tanımlıdır.

Bu standart yapı sözleşmelerin ikincil piyasada kolayca el değiştirmesini sağlar, çünkü her alıcı ve satıcı aynı ürünü konuşur.

VİOP’UN YAPISI

VİOP’ta Merkezi Karşı Taraf uygulaması esastır: işlem gerçekleştiği anda Takasbank alıcıya karşı satıcı, satıcıya karşı alıcı konumuna geçer.

Bu yüzden yatırımcılar birbirinin mali durumunu analiz etmek zorunda kalmaz.

Müşteri hesapları ile aracı kurumun kendi portföy hesapları birbirinden ayrılır; teminat aracı kurum iflas etse bile kurumun kendi borçları için kullanılamaz.

Genel Yapı

Vadeli işlem sözleşmesinin miktarı, vadesi ve niteliği borsa tarafından standartlaştırılmıştır; sözleşmeyi bir ihraççı arz etmez, iki karşıt yatırımcının uzun ve kısa olarak eşleşmesiyle yeni bir yükümlülük doğar.

Uzun pozisyon fiyatın yükseleceği beklentisiyle ya da maliyeti sabitlemek için alınan alım yönlü, kısa pozisyon fiyatın düşeceği beklentisiyle ya da eldeki varlığı korumak için alınan satış yönlü pozisyondur.

Pozisyon vade beklenmeden kapatılabilir: uzun pozisyon aynı miktar ve vadede satışla, kısa pozisyon aynı miktar ve vadede alışla kapanır.

Vadeli işlemler günlük uzlaşı esasına dayanır; her gün kapanışta uzlaşma fiyatına göre kâr ya da zarar hesaplanıp hesaplara yansıtılır, kâr ertesi gün kullanılabilir teminata eklenir, zarar hesaptan anında düşülür.

Temel Kavramlar

İşlem birimi daima 1 adet sözleşmedir; yarım sözleşme alınıp satılamaz.

Sözleşme kodu vadeli işlem önekinden, dayanak varlığın kısa kodundan ve iki haneli ay ile iki haneli yıl bilgisinden oluşur; Nisan 2026 vadeli GARAN sözleşmesinin kodunda GARAN ile 0426 yan yana yer alır.

Ekrandaki fiyat kotasyonu dayanak varlığın 1 biriminin fiyatıdır; sözleşme değeri kotasyon ile sözleşme büyüklüğünün çarpımı, pozisyon büyüklüğü ise adet ile sözleşme değerinin çarpımıdır.

Gün sonu uzlaşma fiyatı kâr ya da zarar ile teminat hesabına esas referans fiyattır; kapanış fiyatından farklıdır.

İşlem miktarı el değiştiren sözleşme adedidir; işlem hacmi fiyat, adet ve sözleşme büyüklüğünün çarpımıdır.

Açık pozisyon kapatılmamış sözleşme sayısıdır; kapatmak isteyen alıcı ile kapatmak isteyen satıcı eşleşirse azalır, kapatmak isteyen biri yeni girenle eşleşirse değişmez.

Nakdi uzlaşıda fark nakit yansıtılır, fiziki teslimatta dayanak varlık fiilen teslim edilir.

Vade taşıma, yakın vadedeki pozisyonu kapatıp daha ileri vadede aynı yönde açmaktır.

Teminat Mekanizması

Hem uzun hem kısa pozisyon alan yatırımcı, işleme girerken Takasbank’ın belirlediği asgari teminatı aracı kurum aracılığıyla hesabında bulundurmak zorundadır; işleme girildiği anda bloke edilen bu tutara başlangıç teminatı denir.

Amaç, günlük zararların karşılanamaması riskini ortadan kaldırmaktır.

Fiyat Değişim Aralığı bu teminatın oranını belirleyen parametredir, kaldıraç pozisyonun teminata oranıdır ve teminat tamamlama çağrısı hesabın bu seviyenin altına düşmesinde yapılır.

Nasıl işler / Kurallar

Başlangıç teminatı ve kaldıraç

On beş Ekim iki bin yirmi altı tarihli nota göre başlangıç teminatı BİSTECH ile hesaplanır ve temel parametre, Takasbank’ın genellikle yüzde olarak ilan ettiği Fiyat Değişim Aralığıdır; volatilite arttığında Takasbank bu parametreyi tek taraflı artırabilir.

Bas¸langıc¸ teminatı=Pozisyon bu¨yu¨klu¨g˘u¨×Fiyat Deg˘is¸im Aralıg˘ı\text{Başlangıç teminatı} = \text{Pozisyon büyüklüğü} \times \text{Fiyat Değişim Aralığı}

Başlangıç teminatı, pozisyon büyüklüğü çarpı Fiyat Değişim Aralığıdır.

Kaldıraç ise pozisyonun teminata bölümüdür.

Kaldırac¸=Pozisyon bu¨yu¨klu¨g˘u¨Teminat=1Fiyat Deg˘is¸im Aralıg˘ı\text{Kaldıraç} = \frac{\text{Pozisyon büyüklüğü}}{\text{Teminat}} = \frac{1}{\text{Fiyat Değişim Aralığı}}

Kaldıraç, pozisyon büyüklüğü bölü teminattır ve bir bölü Fiyat Değişim Aralığına eşittir.

On beş Ekim iki bin yirmi altı tarihli nota göre varsayımsal %15’lik Fiyat Değişim Aralığıyla 100.000 TL pozisyonun teminatı 15.000 TL olur; fiyat %5 artarsa kâr 5.000 TL, teminata göre getiri yaklaşık %33,3 olur, fiyat %5 düşerse teminatın yaklaşık %33,3’ü kaybedilir, spot yatırımcının getirisi ise %5 kalır.

On beş Ekim iki bin yirmi altı tarihli nota göre teminat nakit TL ile ya da Takasbank’ın kabul ettiği döviz, devlet tahvili ve hisse gibi varlıklarla yatırılır; nakit dışı varlıklar piyasa değerinin %100’ü üzerinden değil iskontolu sayılır.

Aracı kurum Takasbank oranının üstünde teminat isteyebilir ve bu durumda kaldıraç düşer; komisyon ise pozisyonun toplam parasal büyüklüğü üzerinden hesaplanır.

Teminat tamamlama çağrısı ve gün içi uygulama

Gün sonu değerlemesinde hesaptaki toplam teminat başlangıç teminatı seviyesinin altına düşerse teminat tamamlama çağrısı yapılır.

Yeni başlangıç teminatı yeni pozisyon büyüklüğüne göre hesaplanır; çağrı tutarı bu teminat ile kalan bakiye arasındaki farktır.

On beş Ekim iki bin yirmi altı tarihli nota göre çağrı nakit TL eklenerek ya da pozisyon azaltılarak ertesi iş günü en geç saat 15:00’e kadar karşılanır; karşılanmazsa pozisyon re’sen kapatılabilir.

Gün içinde teminat gün içi sürdürme seviyesinin altına inerse bekleyen emirler iptal edilir ve pozisyon artırıcı emir engellenir.

Bu durum gün sonunda çağrı geleceği anlamına gelmez; on beş Ekim iki bin yirmi altı tarihli nota göre yalnızca olağanüstü dalgalanmada Takasbank gün içi çağrı yapabilir ve açık 2 saat içinde kapatılmalıdır.

Piyasa kapalıyken fiyat boşluğu oluşursa zarar kes emirleri çalışmayabilir ve hesap eksi bakiyeye düşebilir; eksi bakiye yatırımcının aracı kuruma yasal borcudur, foreksteki kaldıraçlı işlemlerde ise SPK düzenlemesi gereği aracı kurum yatırımcıdan alacaklı olamaz.

On beş Ekim iki bin yirmi altı tarihli nota göre Takasbank nakit TL teminatı gecelik nemalandırır; yalnızca TL bakiyeler nema getirir, serbest teminat da dahildir ve nakdin saat 15:40’ta hesapta olması gerekir.

Nemanın yatırımcıya yansıtılması aracı kurum ile yatırımcı arasındaki uygulamadır.

Sözleşme Türlerinin Karakteristik Özellikleri

On beş Ekim iki bin yirmi altı tarihli nota göre sözleşme büyüklükleri şöyledir: pay sözleşmesi 100 adet pay, Dolar TL 1.000 ABD Doları, Euro TL 1.000 Euro, gram altın 1 gram, Dolar Ons altın 1 ons, gümüş 10 ons, Dolar Ton bakır 0,1 ton.

BİST 30 endeks sözleşmeleri VİOP’un en likit ürünüdür ve akşam seansına dahildir; on beş Ekim iki bin yirmi altı tarihli nota göre büyüklük endeks değerinin 10 katıdır, yani endeks 10.000 puanken bir sözleşme 100.000 TL eder.

Endeks sözleşmelerinde vade ayları çift aylardır, en yakın üç vade açıktır ve uzlaşma nakdidir.

Pay sözleşmelerini ayıran özellik fiziki teslimattır: uzun taraf bedeli ödeyip hisseleri alır, kısa taraf teslim eder ve takas vade sonunu izleyen ikinci iş günüdür, yani T+2. On beş Ekim iki bin yirmi altı tarihli nota göre standart Dolar TL sözleşmesi içinde bulunulan ay dahil 16 aya kadar vadede işlem görür ve nakdi uzlaşılıdır.

Fiziki teslimatlı Dolar TL sözleşmesinin tarafı gerçek kişi olamaz.

On beş Ekim iki bin yirmi altı tarihli nota göre şirketler en fazla 364 güne kadar istedikleri tarihli esnek vadeli döviz sözleşmesi oluşturabilir.

Kıymetli maden sözleşmeleri çift aylarda vadelidir ve uzlaşma nakdidir; Dolar Ons altın, gümüş, platin ve paladyum akşam seansına dahildir, gram altın dahil değildir, bakır ise metal sayılır.

Fiyat Dinamikleri

Getirisi olmayan varlıkta, örneğin gram altında, teorik vadeli fiyat spot fiyat artı faiz maliyetidir; kullanılan faiz politika faizi değil piyasadaki fonlama maliyetidir.

Varlığın temettü ya da yabancı para faizi gibi getirisi varsa vadeli pozisyon sahibi bundan mahrum kaldığı için getiri teorik fiyattan düşülür.

Vadeli fiyat=Spot fiyat+Faiz maliyeti−Varlık getirisi\text{Vadeli fiyat} = \text{Spot fiyat} + \text{Faiz maliyeti} - \text{Varlık getirisi}

Vadeli fiyat, spot fiyat artı faiz maliyeti eksi varlık getirisidir.

Getirisiz varlıkta, temettüsüz hissede ve TL faizinin dolar faizinden yüksek olduğu Dolar TL’de vadeli fiyatın spottan yüksek olması beklenir; vade uzadıkça makas açılır.

Hissenin temettü getirisi faiz maliyetinden büyükse vadeli fiyat spottan düşük olabilir.

Vadeye kalan süre azaldıkça faiz bileşeni küçülür ve vade sonunda vadeli fiyat spota eşitlenir.

Vadeli fiyat dayanak varlığın vade sonunda ulaşacağı fiyata dair bir tahmin değildir; fiyatlama mekaniktir.

Vadeli fiyat teorik fiyatın çok üzerine çıkarsa arbitrajcılar spottan alıp eşzamanlı vadelide satarak risksiz fark kazanır ve fiyatı teorik seviyeye çeker.

OPSİYON SÖZLEŞMELERİ

Opsiyonda hak yalnızca alıcıya tanınır; satıcı koşullu yükümlülük altındadır.

Alıcı prim öder, hakkını kullanmasına işleme koyma, işlemde geçerli fiyata kullanım fiyatı denir.

Opsiyon primi sigorta primi gibidir: hakkın maliyetidir, hak kullanılsın ya da kullanılmasın alıcıya geri ödenmez ve alıcının prim dışında başka yükümlülüğü yoktur.

Prim etkenlerinde yön şöyledir.

Dayanak fiyatı alım primini artırır, satım primini azaltır; kullanım fiyatı alım primini azaltır, satım primini artırır; vadeye kalan gün ve volatilite iki primi de artırır; piyasa faizi alım primini artırır, satım primini azaltır; temettü alım primini azaltır, satım primini artırır.

Vadede kullanım fiyatı spottan düşükse alım opsiyonu, yüksekse satım opsiyonu kullanılmak kârlıdır; aksi halde alıcı kullanmaz ve satıcı aldığı prim kadar kâr eder.

Opsiyon Sözleşmelerinin Türleri

Amerikan tipi opsiyon başlangıçtan vadeye kadar her an, Avrupa tipi opsiyon yalnızca vade tarihinde kullanılabilir.

Alım opsiyonu sahibi spot yükseldikçe kazanır ve kârı teorik olarak sonsuzdur; fiyat düşerse kullanmaz ve zararı ödediği primle sınırlıdır.

Satıcısının zararı fiyat yükseldikçe artar, kârı yalnızca primdir.

Satım opsiyonu alıcısı fiyat düştükçe kazanır; fiyat kullanım fiyatının üzerine çıkarsa kullanmaz ve ödediği prim kadar zarar eder.

Satıcısının kârı sınırlı, kayıp potansiyeli yüksektir.

Kârda opsiyonda alım için kullanım fiyatı spottan düşük, satım için yüksektir; zararda opsiyonda tersidir; kullanım fiyatı spota eşitse opsiyon başabaştır.

VARANTLAR

Varantlar ihraççı tarafından çıkarılan menkul kıymetleştirilmiş opsiyonlardır ve sahibine yükümlülük değil hak verir.

Opsiyonlar VİOP’ta vadeli işlem esaslarıyla, varantlar ise Pay Piyasası’nda spot esaslarıyla işlem görür.

Varantın özelliklerini ihraççı belirler ve standart vadesi yoktur.

Opsiyon satıcısı teminat yatırır ve çağrıya uyar; varant alıcısı yalnızca prim öder, teminat tamamlama yükümlülüğü doğmaz ve riski ödediği primle sınırlıdır.

Her varantın tek bir ihraççısı vardır ve yatırımcı yazan taraf olamaz, bu yüzden risk yaratmaz ve ondan teminat istenmez.

Çözümlü örnek(ler)

Endeks sözleşmesinde değer, pozisyon, teminat ve kaldıraç

BİST 30 endeks vadeli sözleşmesinin büyüklüğü endeks değerinin 10 TL ile çarpımıdır.

Kotasyon 9.500 puandır, yatırımcı 4 sözleşme almıştır ve Fiyat Değişim Aralığı varsayımsal olarak %10’dur.

Aracı kurum Takasbank oranının 1,5 katını istemektedir.

Sözleşme değeri, pozisyon büyüklüğü, başlangıç teminatı ve kaldıraç nedir; aracı kurum oranında teminat ve kaldıraç kaç olur?

Birinci adım: Puan, sözleşme büyüklüğüyle çarpılarak tek sözleşmenin değeri bulunur:

9.500×10=95.000 TL9.500 \times 10 = 95.000\ \text{TL}

Bir sözleşmenin değeri 95.000 TL olur.

İkinci adım: Yatırımcı 4 sözleşme aldığı için adet, sözleşme değeriyle çarpılır:

4×95.000=380.000 TL4 \times 95.000 = 380.000\ \text{TL}

Pozisyon büyüklüğü 380.000 TL olur.

Üçüncü adım: Teminat büyüklüğün Fiyat Değişim Aralığı kadarıdır, kaldıraç büyüklüğün teminata oranıdır:

380.000×0,10=38.000 TL,380.00038.000=10380.000 \times 0{,}10 = 38.000\ \text{TL}, \qquad \frac{380.000}{38.000} = 10

Başlangıç teminatı 38.000 TL, kaldıraç 10 olur.

Dördüncü adım: Aracı kurum oranı 1,5 katına çıkardığı için oran yeniden hesaplanır:

0,10×1,5=0,15,380.000×0,15=57.000 TL,380.00057.000≈6,670{,}10 \times 1{,}5 = 0{,}15, \qquad 380.000 \times 0{,}15 = 57.000\ \text{TL}, \qquad \frac{380.000}{57.000} \approx 6{,}67

Teminat 57.000 TL olur ve kaldıraç yaklaşık 6,67’ye düşer; katsayı kaldıracı azaltır.

Beşinci adım: Çarpan unutulursa pozisyon 38.000 TL, teminat 3.800 TL çıkar; çarpan 100 alınırsa pozisyon 3.800.000 TL olur.

İkisi de yanlıştır, çünkü sözleşme büyüklüğü 10’dur.

Günlük zarar ve teminat tamamlama çağrısı

Pay vadeli sözleşmesi 100 paya karşılık gelir.

Yatırımcı 8 sözleşmelik uzun pozisyon açmıştır, Fiyat Değişim Aralığı varsayımsal olarak %12’dir ve hesabına 18.000 TL nakit teminat yatırmıştır.

Gün sonu uzlaşma fiyatı 150 TL’den 138 TL’ye düşmektedir.

Günlük zarar nedir, teminata göre kayıp kaçtır ve teminat tamamlama çağrısı kaç liradır?

Birinci adım: Önce fiyat düşmeden önceki durum bulunur:

150×100×8=120.000 TL,120.000×0,12=14.400 TL150 \times 100 \times 8 = 120.000\ \text{TL}, \qquad 120.000 \times 0{,}12 = 14.400\ \text{TL}

Pozisyon 120.000 TL, başlangıç teminatı 14.400 TL olur; serbest teminat 3.600 TL kalır.

İkinci adım: Zarar, fiyat farkının sözleşme büyüklüğü ve adetle çarpımıdır ve uzlaşı gereği aynı gün hesaptan düşülür:

(150−138)×100×8=9.600 TL(150 - 138) \times 100 \times 8 = 9.600\ \text{TL}

Zarar 9.600 TL olur; yatırılan 18.000 TL’den geriye 8.400 TL kalır.

Üçüncü adım: Zarar ilk teminata oranlanır:

9.60014.400≈0,667\frac{9.600}{14.400} \approx 0{,}667

Teminata göre kayıp yaklaşık %66,7’dir; fiyat yalnızca %8 düşmüştür ve spot yatırımcının kaybı %8’de kalır.

Dördüncü adım: Fiyat düştüğü için pozisyon küçülür ve teminat yeni büyüklük üzerinden yeniden hesaplanır:

138×100×8=110.400 TL,110.400×0,12=13.248 TL138 \times 100 \times 8 = 110.400\ \text{TL}, \qquad 110.400 \times 0{,}12 = 13.248\ \text{TL}

Yeni başlangıç teminatı 13.248 TL olur.

Beşinci adım: Kalan 8.400 TL gereken 13.248 TL’nin altında olduğundan çağrı yapılır:

13.248−8.400=4.848 TL13.248 - 8.400 = 4.848\ \text{TL}

Çağrı 4.848 TL olur ve ertesi iş günü karşılanır.

Eski teminattan hesap yapmak 6.000 TL gibi yanlış bir tutar verirdi.

Temettünün teorik vadeli fiyata etkisi

Spotta 250 TL olan bir hissenin vadeye kadar TL fonlama maliyeti %3’tür; bu oran piyasa fonlama maliyetidir, politika faizi değildir.

Vade içinde temettü ödenmemesi, 4 TL temettü ödenmesi ve 9 TL temettü ödenmesi durumlarında teorik vadeli fiyat kaçtır ve vade yaklaştıkça fiyat nasıl davranır?

Birinci adım: Önce spot fiyatın vade boyunca taşınma maliyeti bulunur:

250×0,03=7,50 TL250 \times 0{,}03 = 7{,}50\ \text{TL}

Faiz maliyeti 7,50 TL olur.

İkinci adım: Getiri olmadığı için maliyet doğrudan spota eklenir:

250+7,50=257,50 TL250 + 7{,}50 = 257{,}50\ \text{TL}

Teorik vadeli fiyat 257,50 TL olur ve spotun üstündedir.

Üçüncü adım: Vadeli sözleşmeyi alan temettüden yararlanamadığı için temettü eklenmez, düşülür:

257,50−4,00=253,50 TL257{,}50 - 4{,}00 = 253{,}50\ \text{TL}

Teorik vadeli fiyat 253,50 TL olur.

Dördüncü adım: Bu kez temettü faiz maliyetinden büyüktür:

257,50−9,00=248,50 TL257{,}50 - 9{,}00 = 248{,}50\ \text{TL}

Teorik vadeli fiyat 248,50 TL ile spotun altında kalır; temettü eklenseydi 261,50 TL çıkar ve sonuç yanlış olurdu.

Beşinci adım: Kalan süre kısaldıkça faiz bileşeni küçülür ve vade sonunda vadeli fiyat spota eşitlenir; bu yüzden vadeli fiyat bir tahmin değil, mekanik bir fiyattır.

Alım ve satım opsiyonunda kârda, zararda ve başabaş durumu

Aynı paya yazılmış Avrupa tipi bir alım ve bir satım opsiyonunun kullanım fiyatı 40 TL’dir; alım primi 3 TL, satım primi 2 TL’dir.

Vadede spot fiyat sırasıyla 46 TL, 40 TL ve 35 TL olursa iki opsiyon hangi durumda olur ve alıcıların net sonucu nedir?

Ayrıca şu önermelerden hangisi yanlıştır: volatilite artışı iki primi de artırır, temettü alım primini düşürür, faiz artışı satım primini artırır.

Birinci adım: Alımda kullanım fiyatı spottan düşükse opsiyon kârdadır; 40 TL, 46 TL’nin altında olduğu için alım kârdadır, satım ise zarardadır.

Alım alıcısı kullanır:

46−40−3=3 TL46 - 40 - 3 = 3\ \text{TL}

Brüt kazanç 6 TL, primi düşünce net kazanç 3 TL olur.

İkinci adım: Kullanım fiyatı spota eşit olduğu için alım ve satım opsiyonunun ikisi de başabaştır; kullanımdan kazanç doğmaz ve alıcı yalnızca primini kaybeder.

Üçüncü adım: Alımda kullanım fiyatı spottan yüksek olduğundan opsiyon zarardadır ve kullanılmaz; alıcının zararı 3 TL primle sınırlıdır, satıcının kârı da 3 TL’dir.

Dördüncü adım: Satımda kullanım fiyatı spottan yüksek olduğundan opsiyon kârdadır ve alıcı kullanır:

40−35−2=3 TL40 - 35 - 2 = 3\ \text{TL}

Brüt kazanç 5 TL, primi düşünce net kazanç 3 TL olur.

Beşinci adım: Volatilite iki primi de artırır ve temettü alım primini düşürür.

Faiz artışı satım primini düşürür, bu yüzden üçüncü önerme yanlıştır.

Sözleşme türleri ve varantta öncüllerin sınanması

Aşağıdaki öncüllerden hangileri doğrudur?

I. Endeks vadeli sözleşmeleri çift aylarda vadelidir ve nakdi uzlaşmalıdır.

II.

Pay vadeli sözleşmelerinde vade sonunda kâr ya da zarar yalnızca nakit olarak yansıtılır.

III.

Gram altın sözleşmesi akşam seansında işlem görür.

IV.

Varant alıcısı yalnızca prim öder ve teminat tamamlama çağrısı almaz.

V. Varantlar VİOP’ta standart vadelerle işlem görür.

Birinci adım: Endeks sözleşmesinin vade ayları çift aylardır ve uzlaşması nakdidir; I doğrudur.

İkinci adım: Pay sözleşmeleri fiziki teslimatlıdır ve takas T+2 işler; II yanlıştır.

Üçüncü adım: Akşam seansında Dolar Ons altın, gümüş, platin ve paladyum yer alır, gram altın yer almaz; III yanlıştır.

Dördüncü adım: Varant alıcısı yalnızca prim öder ve teminat istenmez; IV doğrudur.

Beşinci adım: Varantlar Pay Piyasası’nda spot esaslarıyla işlem görür; V yanlıştır.

Doğru öncüller I ve IV olur.

Sık yapılan hatalar

Başlangıç teminatının pozisyon büyüklüğünün tamamı olduğu sanılır.

Oysa teminat büyüklüğün yalnızca Fiyat Değişim Aralığı kadarıdır.

Kaldıracın teminat bölü büyüklük ya da oran çarpı büyüklük diye hesaplandığı sanılır.

Oysa kaldıraç büyüklüğün teminata bölümüdür ve bir bölü Fiyat Değişim Aralığına eşittir.

Fiyat düşünce başlangıç teminatının eski büyüklük üzerinden sabit kaldığı sanılır.

Oysa teminat yeni büyüklük üzerinden yeniden hesaplanır; çağrı yeni teminat ile kalan bakiye arasındaki farktır.

Gün içi sürdürme seviyesinin altına inmenin kendiliğinden gün sonu teminat tamamlama çağrısı doğurduğu sanılır.

Oysa yalnızca bekleyen emirler iptal edilir; çağrı gün sonundaki duruma bakılır.

Vadeli fiyatın her zaman spottan yüksek olduğu ya da temettünün teorik fiyata eklendiği sanılır.

Oysa temettü fiyattan düşülür ve faiz maliyetinden büyükse vadeli fiyat spotun altında oluşur.

Alım opsiyonunda kullanım fiyatı spottan düşükken opsiyonun zararda olduğu sanılır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada

Türev Araçlar anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Sermaye Piyasası Araçları 1 dersindeki diğer konular

Bu Konunun Sınavdaki Ağırlığı

Türev Araçlar konusu SPL Düzey 1 düzeyindeki Sermaye Piyasası Araçları 1 dersine bağlıdır. Bu ders için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmadığından burada bir oran yayımlamıyoruz.

Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.

İlgili Kavramlar

Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.

Kaynaklar

Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.

SSS

Sık Sorulan Sorular

Türev Araçlar, SPL Düzey 1 düzeyindeki Sermaye Piyasası Araçları 1 dersinin konularından biridir. Aynı dersin diğer konularına bu sayfanın altındaki konu listesinden geçebilirsiniz.

Bu sayfada konunun ücretsiz özeti ve anlatımın neredeyse tamamı yer alır; yalnızca kapanış bölümü uygulamaya bırakılmıştır. Sesli anlatım, çevrimdışı indirme ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Sermaye Piyasası Araçları 1 dersi için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmuyor; doğrulanmamış bir oran yayımlamıyoruz. Dersin kapsamını konu listesinden takip edebilirsiniz.

Önce özeti okuyup konunun ne hakkında olduğunu netleştirin, sonra anlatımı baştan sona takip edin. Anlatımı bitirir bitirmez aynı konudan soru çözün: konuyu okumaktan çok, okuduktan hemen sonra hatırlamaya çalışmak kalıcılığı belirler. Bir gün sonra sadece özeti tekrar okumak çoğu konu için yeterli olur.

Sermaye Piyasası Araçları 1 dersi bu sayfadaki konuyla birlikte 4 konu içerir. Tam liste sayfanın altındaki konu bağlantılarında ve dersin kendi sayfasında yer alır; oradan her konunun ücretsiz özetini tek sayfada okuyabilirsiniz.

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
SPL soru çözme rehberi
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by