SPL Sermaye Piyasası Faaliyetleri Düzey 1 Lisansı Sınav Konuları Dar Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları Konu Anlatımı

Sermaye Piyasası Kanunu, tasarruf sahipleri ile fon ihtiyacı olan ihraççılar arasındaki doğrudan finansman ilişkisini düzenleyen temel çerçevedir. Sermaye piyasasının işlevi yalnız fon aktarmak değildir; sermaye birikimi oluşturmak, likidite sağlamak, riskleri dağıtmak ve mülkiyeti tabana yaymak da bu yapının parçasıdır. Kanun bu nedenle ihraççı, yatırımcı, sermaye piyasası aracı, yardımcı kuruluş ve borsa gibi unsurları birlikte ele alır. Birincil piyasada ihraççıya kaynak aktarılırken, ikincil piyasada daha önce ihraç edilmiş araçlar el değiştirir ve likidite ile fiyat oluşumu desteklenir. 6362 sayılı düzenleme, Türk Ticaret Kanunu'ndaki reformlar, Avrupa Birliği uyumu ve piyasanın değişen ihtiyaçları çerçevesinde şekillenmiştir. Öğrenen açısından ana ilişki, sermaye piyasası aracının yalnız ekonomik bir ürün değil, ortaklık veya alacaklılık gibi hukuki sonuçlar doğuran ve kamuyu aydınlatma, kayıt, gözetim ve yatırımcı koruması kurallarıyla çevrelenen bir araç olmasıdır.

Özel Durumlar Tebliği II-15.1, sermaye piyasası araçlarının değerini, fiyatını veya yatırımcıların yatırım kararlarını etkileyebilecek bilgi, olay ve gelişmelerin kamuya açıklanmasını düzenler. Tebliğin ana amacı yatırımcıların zamanında, tam ve doğru bilgilendirilmesi yoluyla güvenilir, şeffaf, etkin, istikrarlı, adil ve rekabetçi piyasa işleyişini desteklemektir. Özel durumlar iki ana grupta düşünülür: henüz kamuya açıklanmamış ve yatırım kararını etkileyebilecek nitelikteki içsel bilgiler ile içsel bilgi dışında kalan sürekli bilgiler. Açıklamalar hızlı erişilebilir, eşit işlem ilkesine uygun, yanlış veya yanıltıcı olmayan nitelikte yapılmalıdır. İçsel bilginin açıklanması bazı koşullarda ertelenebilir; ancak yatırımcıların yanıltılmaması ve gizliliğin korunabilmesi gerekir. Haber, söylenti, olağan dışı fiyat veya işlem hacmi hareketleri, sermaye ve oy hakkı eşikleri, genel kurul kararları ve pay dışı araçlara ilişkin önemli gelişmeler açıklama yükümlülüğünün pratik alanını oluşturur.

Kurumsal Yönetim Tebliği II-17.1, halka açık ortaklıklarda yönetim, pay sahipleri ve menfaat sahipleri arasındaki ilişkileri düzenleyen kurumsal yönetim çerçevesini somutlaştırır. Kurumsal yönetimin dar anlamı şirket yönetimi ile hissedarlar ve menfaat sahipleri arasındaki kurallar bütünü; geniş anlamı ise iyi şirket yönetimi için gereken yapı, süreç ve sorumluluklar olarak anlaşılabilir. Ana ilkeler adillik, hesap verebilirlik, şeffaflık ve sorumluluktur. Sermaye Piyasası Kanunu Kurula, halka açık ortaklıklarda kurumsal yönetim ilkelerini belirleme, bazı ilkeleri zorunlu tutma ve uyumsuzluk halinde yaptırım niteliğinde kararlar alma yetkisi verir. Tebliğ, payları borsada işlem gören ortaklıkların niteliklerine göre gruplandırılmasını, zorunlu ilkeleri, bağımsız yönetim kurulu üyeliğini, ilişkili taraf işlemlerini ve uyum raporlamasını düzenler. Uygula, uygulamıyorsan açıkla yaklaşımı, gönüllü ilkelere uyulmamasını yasaklamak yerine gerekçeli, izlenebilir ve karşılaştırılabilir açıklama yükümlülüğüne bağlar.

Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği III-52.1, yatırım fonunun kuruluşunu, malvarlığını, şemsiye fon yapısını, bilgilendirme belgelerini ve katılma paylarının işleyişini düzenler. Yatırım fonu, tasarruf sahiplerinden katılma payı karşılığında toplanan para veya diğer varlıklarla, yatırımcı hesabına ve inançlı mülkiyet esasına göre portföy işletmek amacıyla portföy yönetim şirketleri tarafından içtüzükle kurulan, tüzel kişiliği bulunmayan malvarlığıdır. Fon malvarlığının kurucu ve portföy saklayıcısının malvarlığından ayrı olması yatırımcı korumasının merkezindedir. Şemsiye fon, tek içtüzük altında farklı fonların kurulmasına imkan verir; her fonun varlık ve yükümlülükleri ayrıdır. Fon türleri portföyün ağırlıklı varlık yapısına göre borçlanma araçları, hisse senedi, kıymetli maden, para piyasası, katılım, fon sepeti, değişken, serbest, garantili veya koruma amaçlı biçimde ayrışabilir. İzahname ve yatırımcı bilgi formu, yatırımcının fonun stratejisini ve risklerini anlamasını sağlayan temel kamuyu aydınlatma araçlarıdır.

TSPB üyelerinin meslek kuralları, sermaye piyasası faaliyetlerinin güven, dürüstlük, özen, adillik ve piyasa bütünlüğü içinde yürütülmesi için belirlenmiş davranış çerçevesidir. Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği, Sermaye Piyasası Kanunu uyarınca yatırım hizmet ve faaliyetinde bulunmaya yetkili kuruluşlar ile Kurulca uygun görülen sermaye piyasası kurumlarının üye olduğu kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşudur. Üyeler, yatırımcılarla, diğer üyelerle, çalışanlarıyla ve kamu kurumlarıyla ilişkilerinde yasal düzenlemelere, Birlik kararlarına ve meslek ilkelerine uymak zorundadır. Genel ilkeler dürüst ve adil davranma, bağımsızlık ve tarafsızlık, mesleki özen, saydamlık, kaynakları etkin kullanma, haksız rekabetten kaçınma ve suç gelirlerinin aklanmasıyla mücadeleyi kapsar. Müşteriyi tanıma, uygun bilgilendirme, müşteri talimatlarına uyma, çıkar çatışmalarında müşteri menfaatini önceleme ve sır saklama yükümlülükleri, meslek kurallarının yatırımcı korumasına dönük somut görünümüdür.

Sermaye piyasası çalışanları için etik ilkeler, mesleki kararların yalnız mevzuata uygun değil, güveni ve piyasa bütünlüğünü koruyacak şekilde verilmesini sağlar. Davranış kuralları ise bu soyut ilkeleri günlük işlere çevirir: mevzuatı yeterli düzeyde bilmek, daha katı düzenlemeye uymak, içsel bilgiye dayalı işlem yapmamak, müşteri menfaatini kişisel ve kurumsal çıkardan önce düşünmek, çıkar çatışmalarını açıkça bildirmek ve kayıtları güvenilir tutmak bu çerçevenin parçalarıdır. SPEK yaklaşımı, çalışanı müşteriye, işverene, yöneticilere, çalışma arkadaşlarına ve piyasaya karşı sorumlu kabul eder. Bu nedenle etik, iyi niyetli bir tavsiye değil, sermaye piyasasının etkin, adil, şeffaf ve itibarlı çalışmasının koşuludur. Çalışanın yetkinliği, sır saklaması, bağımsız kanaati, açık bildirimi, özenli davranışı ve mesleğin saygınlığını koruması yatırımcı güveninin doğrudan unsurudur.