SPL Sermaye Piyasası Faaliyetleri Düzey 1 Lisansı Sınav Konuları Yatırım Kuruluşları Konu Anlatımı

III-37.1 sayılı düzenleme, sermaye piyasası kurumlarının hangi yatırım hizmet ve faaliyetlerini hangi izin rejimi içinde yürüteceğini açıklar. Yatırım hizmetleri; emirlerin alınması ve iletilmesi, emirlerin müşteri adına veya kendi adına gerçekleştirilmesi, sermaye piyasası araçlarının kendi hesabından alım satımı, bireysel portföy yöneticiliği, yatırım danışmanlığı, halka arzda aracılık, pazar yeri işletilmesi ve müşteri namına saklama gibi faaliyetleri kapsar. Bu faaliyetler düzenli uğraş, ticari veya mesleki faaliyet olarak yapılacaksa Kurul izni gerekir. Yan hizmetler ise ayrıca yetki belgesi gerektirmez; yetkili yatırım kuruluşları bunları bildirim esasına göre sunabilir. Tebliğ aracı kurumları dar, kısmi ve geniş yetkili olarak sınıflandırır. Sınıflandırmanın temelinde verilen hizmetin mali yapı üzerindeki etkisi ve taşıdığı risk bulunur. Yurt dışı kuruluşların Türkiye'ye yönelik tanıtım veya pazarlama yapması halinde yerel düzenlemeler devreye girer.

III-39.1 sayılı düzenleme, yatırım hizmet ve faaliyetleri ile yan hizmetleri sunacak yatırım kuruluşlarının kuruluşunu, ortaklarını, personelini, faaliyet iznini ve kurumsal yükümlülüklerini düzenler. Yatırım kuruluşu kavramı aracı kurumları, bankaları ve Kurulca kuruluş ve faaliyet esasları belirlenen diğer sermaye piyasası kurumlarını kapsar; fakat mevcut yapıda portföy yönetim şirketleri bu sınıfa dahil edilmez. Aracı kurumlar anonim ortaklık şeklinde kurulmalı, payları nama yazılı ve nakit karşılığı çıkarılmış olmalı, sermaye ve esas sözleşme şartlarını sağlamalıdır. Kurucuların mali güç, dürüstlük, itibar ve belirli mahkumiyetlerden uzak olma koşullarını taşıması gerekir. Kuruluş izni faaliyet izni anlamına gelmez; ayrıca faaliyete geçiş başvurusu yapılır. Faaliyet izni için sermaye, organizasyon, personel, bilgi işlem, güvenlik, teminat, Birlik üyeliği ve YTM katılımı gibi şartlar aranır.

III-45.1 sayılı düzenleme, yatırım kuruluşlarının yatırım hizmetleri ve yan hizmetler sırasında düzenleyeceği belgeleri, kayıtların tutulmasını ve saklanmasını belirler. Amaç, işlemlerin muhasebe kayıtlarına dayanak oluşturacak biçimde eksiksiz izlenmesi ve gerektiğinde kanıtlanabilmesidir. Yatırım kuruluşları müşteriyle işlem yapmadan önce ilgili faaliyet için çerçeve sözleşme yapar, müşteriyi tanıma yükümlülüğünü yerine getirir ve her müşteriye ayrı müşteri numarası tahsis eder. Elektronik sözleşme ve değişikliklerde müşterinin erişimi, onayı ve gerektiğinde elektronik doğrulama şartları önem kazanır. Elektronik yatırım hizmetlerinde en az iki bağımsız bileşene dayalı kimlik doğrulama esastır. Müşteri emirleri yazılı veya sözlü alınabilir; telefon, faks, ATM, internet ve benzeri kanallardan alınan emirlerde zaman, kanal, müşteri ve log kayıtları tutulur. Emirlerin varlığını ve sırasını ispat edebilmek belge düzeninin merkezindedir.

Kredili alım, açığa satış ve sermaye piyasası aracı ödünç alma verme işlemleri, alım satım aracılığıyla bağlantılı yan hizmetlerdir ve piyasa fiyat oluşumu ile likidite açısından önem taşır. Bu işlemler aynı zamanda müşteri riski, aracı kurum riski ve piyasa riski doğurduğu için Kurul düzenlemelerine tabidir. Aracı kurumlar alım satıma aracılık yetkisine sahip olmak, gerekli teknik donanım, personel, muhasebe ve kontrol yapısını kurmak ve Kurula bildirimde bulunmak koşuluyla bu işlemleri yürütebilir. Bankalar belirli kısıtlamalarla, Takasbank ise ödünç alma ve verme işlemlerinde ayrı izin almaksızın rol alabilir. İşleme konu araçlar borsa listeleriyle belirlenir; her araç kredili alım veya açığa satışa uygun değildir. Genel işlem sınırı kurum toplamını, özel işlem sınırı müşteri ve pay bazındaki yoğunlaşmayı sınırlar. Kredi hesapları ayrı izlenir ve özkaynak kabul edilecek kıymetler likit, değerlenebilir ve risk azaltıcı olmalıdır.

Kitle Fonlaması Tebliği III-35/A.2, paya veya borçlanma aracına dayalı fon toplamanın SPK gözetimindeki kurallarını açıklar. Kitle fonlaması, bir proje veya girişim şirketi için ihtiyaç duyulan fonun, Kurulca belirlenen esaslara göre platformlar aracılığıyla halktan toplanmasıdır; bu yapı yatırımcı tazmin hükümlerine tabi değildir. Platformlar anonim ortaklık şeklinde kurulmalı, asgari sermaye, nama yazılı pay, münhasır faaliyet konusu, yatırım komitesi, iç kontrol, risk yönetimi, MKK ve emanet yetkilisi bağlantıları gibi şartları sağlamalıdır. Kampanya yayımlanabilmesi için bilgi formunun yatırım komitesi tarafından onaylanması, fonların emanet yetkilisi nezdinde bloke edilmesi ve MKK kayıt süreçlerinin işletilmesi gerekir. Tebliğ, yatırım sınırları, cayma hakkı, fon kullanım raporu, reklam ve çıkar çatışması yasaklarıyla girişim finansmanını şeffaf, izlenebilir ve yatırımcıyı koruyan bir çerçeveye bağlar.

III-42.1 sayılı Tebliğ, aracı kurumlar ve portföy yönetim şirketlerinin müşteriyle fiziksel olarak aynı yerde bulunmadan kimlik tespiti yapabilmesini ve sonrasında elektronik ortamda sözleşme kurabilmesini düzenler. Süreç görüntülü görüşmeye, yeterli güvenlik önlemlerine, belge doğrulamasına, canlılık kontrolüne, biyometrik karşılaştırmaya ve personel onayına dayanır. Uzaktan kimlik tespiti kritik işlem sayılır; kişi tarafından başlatılır, bilgi teknolojileri kontrolleriyle sürdürülür ve eğitimli personelin onayıyla tamamlanır. Görüntü ve ses kalitesi, uçtan uca güvenli iletişim, SMS OTP ile telefon doğrulaması, risk temelli sıkılaştırılmış tedbirler ve kayıt saklama yükümlülükleri sistemin güven unsurunu oluşturur. Şüphe, tutarsızlık, düşük kalite veya sahtecilik riski varsa süreç sonlandırılır. Kimlik tespitinden sonra müşteri iradesinin güvenli elektronik doğrulama veya görüşme sırasında alınmasıyla yazılı şeklin yerini tutan sözleşme ilişkisi kurulabilir.