Antrenörlük Spor Yönetimi III Liderlik ve Liderlik Tarzları Konu Anlatımı

Liderlik kavramının tarihsel gelişimi incelendiğinde, farklı dönemlerde farklı bakış açılarının öne çıktığı görülür.

Klasik yönetim anlayışında lider, üstün özelliklere sahip bir birey olarak ele alınırken; neo-klasik anlayış liderin çalışanlarıyla kurduğu etkileşime bağlı olarak sergilediği davranışları merkeze alır; modern anlayışta ise liderliğin sabit kalıplarının olmadığı, mevcut koşulların liderliği biçimlendirdiği kabul edilir.

Bu üçlü çerçeve, alan yazındaki üç ana yaklaşımla örtüşür: özellikler yaklaşımı, davranışsal yaklaşımlar ve durumsal yaklaşımlar.

Özellikler yaklaşımı, liderliğin sonradan kazanılan bir olgu değil, kişinin doğuştan getirdiği özelliklerin bir sonucu olduğu görüşünü savunur; uzun boy, sağlıklı görünüm gibi fiziksel özelliklerin yanı sıra zekâ, iletişim becerisi, güven verme ve risk alabilme gibi kişisel özellikler bu yaklaşımda liderliğin belirleyicisi sayılır.

Ancak bu yaklaşımın toplum tarafından kabul gören birçok lider için geçerli olmadığının görülmesi, davranışsal yaklaşımların gelişmesine zemin hazırlamıştır.

Davranışsal yaklaşımlar liderliği kişinin sahip olduğu özelliklerden çok, sergilediği davranışlar üzerinden açıklar.

McGregor'un X ve Y teorileri, pasif ve sorumluluktan kaçan çalışanları X tipi, aktif ve sorumluluk almayı seven çalışanları Y tipi olarak tanımlar; X tipini esas alan liderler daha otokratik, Y tipini esas alan liderler ise daha katılımcı bir tarz benimser.

Ohio State Üniversitesi araştırmaları liderlik davranışını kişiyi dikkate alma (insan ilişkilerine dönüklük) ve inisiyatif (göreve dönüklük) olmak üzere iki temel faktör etrafında incelerken, Michigan Üniversitesi araştırmaları kişiye yönelik liderlik ile işe yönelik liderliği birbirine zıt iki tür olarak ele alır.

Bu iki araştırma geleneğini birleştiren Yönetimsel Izgara Modeli, liderleri kişiye ve üretime verdikleri önem derecesine göre bir matris üzerinde konumlandırır ve zayıf yönetimden takım yönetimine kadar uzanan beş farklı liderlik stilini tanımlar.

Sistem 4 Yaklaşımı ise yönetici davranışlarını istismarcı otokratik, yardımsever otokratik, katılımcı ve demokratik olmak üzere dört kategoride sınıflandırır.

Durumsal yaklaşımlar, her duruma uygun tek bir liderlik tarzının bulunamayacağı öncülünden hareket eder.

Fiedler'in Durumsallık Kuramı, liderlik tarzının sabit olduğunu ancak etkinliğin lider-üye ilişkisi, görevin yapısı ve pozisyonun gücü olmak üzere üç faktöre bağlı olarak değiştiğini savunur; bu üç faktörün olumlu ya da olumsuz bileşimine göre göreve yönelik ya da ilişkiye yönelik bir tarzın etkili olacağı öngörülür.

Tannenbaum ve Schmidt'in Liderlik Doğrusu Kuramı, yöneticinin kullandığı yetki ile astlara tanınan özgürlük arasındaki dengeyi bir doğru üzerinde göstererek, otoriter uçtan demokratik uca kadar pek çok bileşimin mümkün olduğunu ortaya koyar.

Üç Boyutlu Lider Etkinliği Modeli, göreve yönelik ve ilişkiye yönelik davranışlara üçüncü bir boyut olarak etkinliği ekler ve bir davranışın etkin ya da etkin olmayan sayılmasının, davranışın kendisinden çok içinde bulunulan duruma uygunluğuna bağlı olduğunu vurgular.

Hersey ve Blanchard'ın Durumsallık Modeli ise liderin davranışının, astların olgunlaşma sürecine göre şekillenmesi gerektiğini öne sürer.

Liderlik, güç kavramıyla da yakından ilişkilidir; çünkü bir liderin grubu ortak amaçlara yöneltebilmesi, elindeki gücü etkili biçimde kullanabilmesine bağlıdır.

Kaynak metin beş temel güç kaynağından söz eder: yasal güç, yöneticinin örgütteki pozisyonundan doğar ve astın itaatini yasal bir dayanağa bağlar; ödül gücü, çalışanların ödül ve kazanç beklentisiyle liderin isteklerine uymasını ifade eder; zorlama gücü, ceza tehdidi ya da cezalandırma yoluyla davranış değiştirmeyi hedefler ve dikkatli kullanılmadığında lidere duyulan güveni zedeler; uzmanlık gücü, liderin sahip olduğu özel bilgi ve beceriden doğar ve en demokratik güç türü olarak kabul edilir; karizma ya da benzetim gücü ise grup üyelerinin liderin kişilik özelliklerinden etkilenerek ona duyduğu saygı ve bağlılıktan kaynaklanır.

Kaynak metin ayrıca üretken olmayan liderlik modellerini beş tipte sınıflandırır.

Hükmedici lider, otorite ve gücü kötüye kullanan, mutlak itaat bekleyen ve çatışmaları bastıran bir tarz sergiler.

Sahte demokratik lider, gerçek bir katılım yerine sahte bir içtenlik ve uyum görüntüsü yaratmaya çalışır.

Uzlaşmacı lider, amaçlı ve kararlı olmaktan çok, karşıt baskılar arasında orta bir yol tutturmayı tercih eder.

Paternalist lider, çalışanlarına duygusal bağlılık ve koruma sunar ama onların kendi başlarına karar almasına pek imkân tanımaz.