Antrenörlük Spor Yönetimi III Spor Hukuku ve Mevzuat Konu Anlatımı

Spor hukuku, sporcuların, antrenörlerin, kulüplerin ve federasyonların birbirleriyle kurduğu ilişkiyi düzenleyen; sosyal güvenlik, sözleşme, disiplin ve uyuşmazlık çözümü gibi farklı alanları bir arada barındıran bir hukuk dalıdır.

T.C. Anayasası'nın 59. maddesi, devletin her yaştaki vatandaşın beden ve ruh sağlığını geliştirecek tedbirleri alacağını, sporun kitlelere yayılmasını teşvik edeceğini ve başarılı sporcuyu koruyacağını hükme bağlar; bu madde sporcuların hukuki konumunun anayasal temelini oluşturur.

Türk spor teşkilatında sporcuların statüsü belirlenirken amatör-profesyonel ayrımı belirleyicidir.

3289 sayılı Gençlik ve Spor Hizmetleri Kanunu'nun 18. maddesine göre hangi spor dallarının profesyonel sayılacağını Gençlik ve Spor Bakanlığı belirler; buna karşın kendine özgü bir kanunla, 5894 sayılı Türkiye Futbol Federasyonu Kanunu'yla kurulmuş olması sebebiyle hukuken profesyonel kabul edilen tek spor dalı futboldur.

Diğer dallarda ise Sosyal Güvenlik Kurumu'nun ilgili genelgesine göre, bir spor dalını meslek edinip bundan kazanç sağlayan kişi amatör dalda yer alsa dahi profesyonel sporcu sayılır; buna karşılık sportif faaliyet giderleri dışında kulübünden gelir elde etmeyen sporcu amatör kabul edilir.

Profesyonel sporcuların kulüpleriyle kurduğu ilişki mevzuatta hizmet akdi olarak tanımlanır; ancak 4857 sayılı İş Kanunu sporcuları açıkça kapsamı dışında bırakır, bu nedenle sporcu-kulüp ilişkisi 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'ndaki hizmet sözleşmesi hükümleri çerçevesinde yürür ve sporcular 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında sigortalı sayılır.

Amatör sporcular kulüpleriyle hizmet akdi kurmadıkları için bu sigorta kapsamının dışında kalır, ancak millî takıma seçilen sporcular kamp döneminden müsabaka sonrasına kadar geçen süre boyunca ayrı bir yönetmelik uyarınca özel sigorta ile korunur ve uluslararası düzeyde üstün başarı gösteren amatör sporculara 5774 sayılı Kanun kapsamında aylık bağlanıp Devlet Sporcusu unvanı verilebilir.

Antrenörlerin hukuki statüsü sporculardan farklı bir çizgide değerlendirilir.

Yargıtay'ın 13.06.2016 tarihli bir kararına göre, doğrudan aktif spor yapmayıp sporcuyu hazırlamak ya da takımı yönetmekle görevli antrenör ve teknik direktörler İş Kanunu kapsamında işçi sayılır ve kulüpleriyle aralarındaki uyuşmazlıklar iş mahkemelerinde görülür; federasyon yönetmeliklerinde özel hakem veya tahkim kurulu öngörülmüş olması bu görevi ortadan kaldırmaz.

İşçi statüsünde bulunan antrenörler, 5510 sayılı Kanun kapsamındaki sosyal güvenlik haklarının yanında, Anayasa'nın 51. maddesi ve Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu uyarınca sendika kurma ve sendikaya üye olma hakkına da sahiptir; millî takımlarda görev yapan antrenörler ayrıca kamp ve müsabaka süresince özel sigorta kapsamına alınır.

Spor sözleşmeleri, sporcu ve antrenör gibi spor hukukunun süjeleriyle işverenleri arasında karşılıklı sorumluluk doğuran mukaveleler olarak tanımlanır ve Türk Borçlar Kanunu'ndaki hizmet sözleşmesi tanımına dayanır: işçinin işverene bağımlı olarak iş görmeyi, işverenin de buna karşılık ücret ödemeyi üstlendiği, başlangıç ve bitiş tarihi belirli olduğu için belirli süreli sayılan sözleşmelerdir.

Futbolda sporcu sözleşmesinin şekli Türkiye Futbol Federasyonu tarafından Profesyonel Futbolcu Sözleşmesi ve Profesyonel Futbolcu Geçici Transfer Sözleşmesi adları altında belirlenirken, basketbol, hentbol ve voleybol federasyonları kendi liglerinde kulüplerin sporcularla belirlenmiş tek tip sözleşme üzerinden anlaşmasını şart koşar.

Antrenörler ise yalnızca kulüplerle değil, kişisel antrenörlük ilişkisi içinde, gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerince kurulan spor tesislerinde ve Spor Hizmetleri Genel Müdürlüğü bünyesinde de sözleşmeli çalışabilir; Özel Beden Eğitimi ve Spor Tesisleri Yönetmeliği, tesis işletmecisinin en az ikinci kademe antrenörlük belgesine sahip bir çalıştırıcıyla yıllık sözleşme yapmasını ve bu sözleşmeyi ilgili federasyona ya da il müdürlüğüne bildirmesini zorunlu kılar.

Spor hukukunun bir başka önemli alanı sporda şiddet ve düzensizliğin önlenmesine yönelik mevzuattır.

Türkiye, Sportif Karşılaşmalarda Seyircilerin Şiddet Gösterilerine Dair Avrupa Sözleşmesi'ni 1986 yılında imzalamış, sözleşme 1991'de iç hukukun bağlayıcı bir parçası hâline gelmiştir.

Bu çerçevede 2004 yılında yürürlüğe giren 5149 sayılı Kanun'un yerini 2011'de, kapsamı müsabaka alanlarının dışına, taraftarların toplandığı yerlere ve gidiş-geliş güzergâhlarına kadar genişleten 6222 sayılı Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun almıştır; bu kanun şike ve teşvik primini de yasaklı fiiller arasında sayar ve ihlallere seyirden men, para cezası ve hapis cezası gibi kademeli yaptırımlar öngörür.

Kanunun getirdiği önlemlerden biri, bugün yalnızca Süper Lig ve 1. Lig müsabakalarında kullanılan Passolig elektronik bilet uygulamasıdır.

Dopingle mücadele de antrenörleri doğrudan ilgilendiren bir başka mevzuat alanıdır.

Dünya Dopingle Mücadele Ajansı dopingi, yasaklı madde kullanımından numune vermeyi reddetmeye, doping kontrolünü engellemekten cezalı bir sporcu destek personeliyle iş birliği yapmaya kadar uzanan bir dizi kural ihlali üzerinden tanımlar.

Türkiye'de bu kuralların uygulanmasından, Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi'nin 2011'de Spor Genel Müdürlüğü ile imzaladığı protokolle kurumsallaşan Türkiye Dopingle Mücadele Komisyonu sorumludur; bu komisyon doping kontrolleri yapar, eğitim toplantıları düzenler ve ulusal ile uluslararası kurumlarla iş birliği içinde çalışır.

Bu mevzuatın uygulanmasından doğan uyuşmazlıkların çözüm yeri ise tahkimdir.

Anayasa'nın 59. maddesine eklenen fıkra, spor federasyonlarının yönetim ve disipline ilişkin kararlarına karşı yalnızca zorunlu tahkim yoluna başvurulabileceğini, tahkim kurulu kararlarının kesin olduğunu ve bu kararlara karşı hiçbir yargı merciine gidilemeyeceğini hükme bağlar.

Türk spor hukukunda birbirinden bağımsız iki tahkim kurulu vardır: özerk yapısı nedeniyle kendi tahkim kurulunu işleten Türkiye Futbol Federasyonu ve bağımsız ile bağlı federasyonlar bünyesindeki antrenör, sporcu ve kulüpleri ilgilendiren uyuşmazlıklara bakan Spor Hizmetleri Genel Müdürlüğü Tahkim Kurulu.