Antrenörlük Spor Yönetimi III Spor Örgütleri ve Yapısı Konu Anlatımı

Spor alanındaki uluslararası örgütlenme, dünya genelinde en üst spor organizasyonu olan Olimpiyat hareketine ve bu hareketi yönetmekle sorumlu Uluslararası Olimpiyat Komitesine (IOC) bağlı olarak gerçekleşir.

Olimpik Antlaşma, Olimpik Hareketin işleyişini düzenleyen temel metindir ve bu antlaşmaya göre Hareketin üç ana kuruluşu Uluslararası Olimpiyat Komitesi, Uluslararası Spor Federasyonları (IFs) ve Millî Olimpiyat Komiteleridir (NOCs).

Bu üç ana kuruluşa ek olarak Olimpiyat Oyunları Organizasyon Komiteleri, ulusal federasyonlar, kulüpler ve bunlara bağlı sporcular, hakemler, antrenörler ve diğer spor yetkilileri de Olimpik Hareketin kapsamı içinde yer alır.

IOC, olimpik hareketin çatı örgütü olarak Olimpiyat Oyunlarının organizasyonundan ve spor federasyonlarının kendi iç hiyerarşisi içinde -uluslararası federasyon, konfederasyon ve ulusal federasyon teşkilinde- Olimpik hareketin kural ve sorumluluklarını yerine getirmesinden birincil sorumludur.

IOC, sporun ahlaki ve adil koşullarda icra edilmesini sağlamak amacıyla birtakım tamamlayıcı uluslararası kuruluşların kurulmasına da destek vermiştir.

Dünya Dopingle Mücadele Ajansı (WADA), spor kuruluşlarına bağlı tüm paydaşların dopingle mücadele kurallarına uymasını sağlayan, hükümetler dışı ve bağımsız bir tüzel kişiliktir; ülkelerin kuracağı ulusal dopingle mücadele komitelerinin de hiyerarşik bakımdan yöneticisi konumundadır.

Uluslararası Spor Tahkim Mahkemesi (CAS), ilk olarak IOC nezdinde kurulmuş, zamanla özerk bir yapıya kavuşarak spor uyuşmazlıklarının bağımsızlık ve tarafsızlık ilkesine göre çözüldüğü bir tahkim kuruluşu hâline gelmiştir; Ad-Hoc adı verilen geçici yapılarıyla Olimpiyat Oyunları sırasında doğabilecek anlaşmazlıklara da hızlı çözüm üretebilir.

Uluslararası Fair-Play Komitesi (CIFP) ise IOC'nin 1981 yılında tanıdığı bir kuruluş olarak, Millî Olimpiyat Komiteleri aracılığıyla fair-play değerlerinin yaygınlaştırılmasını hedefler.

Olimpik Antlaşmanın ilgili maddesi uyarınca IOC, bir ya da birden çok spor dalını dünya çapında yöneten ve bu sporların ulusal düzeyde idaresini üstlenmiş federasyon ve kuruluşları bir araya toplayan hükümet dışı örgütleri Uluslararası Federasyonlar olarak tanıyabilir; bu tanıma ile birlikte söz konusu federasyonların statüleri, uygulamaları ve faaliyetleri -dünya anti-doping mevzuatına uyum dâhil- Olimpik Antlaşma ile uyumlu olmak zorundadır.

Bu üst yapının altında, uluslararası federasyonlar (IF) bünyelerindeki spor dallarının uluslararası düzeyde işleyişini, organizasyonunu ve oyun kurallarını düzenler; her uluslararası federasyon kendi sporunun yönetiminde bağımsızlığını ve özerkliğini korurken, katılacakları olimpiyat oyunları bakımından IOC'nin usul ve esaslarına tabidir.

Uluslararası federasyonların bir altında, ulusal federasyonların bir araya gelerek oluşturduğu ve kendi sınırları içinde özerk bir organizasyon düzenleme yetkisine sahip olan konfederasyonlar yer alır; kıtasal ya da bölgesel nitelikli bu birliklere basketboldaki ULEB ya da futboldaki UEFA örnek gösterilebilir; bu birlikler kendi oyun kurallarını ve statülerini yayınlamakla birlikte, bağlı oldukları uluslararası federasyonun genel usul ve esaslarına karşı sorumludurlar.

Hiyerarşinin en altında ise ulusal spor federasyonları bulunur; bunlar bir ülkede ilgili spor dalını yaygınlaştırmak, oyun ve organizasyon kurallarını geliştirmek amacıyla kurulmuş, siyasi ve ekonomik bağlılıktan uzak, özerk yapılı tüzel kişiliklerdir.

Türkiye'deki spor örgütlenmesi bu uluslararası hiyerarşinin ulusal düzeydeki yansımasıdır.

Türkiye'de spor federasyonları üç farklı hukuki yapı altında örgütlenir: Türkiye Futbol Federasyonu, kendine özgü bir kanunla kurulmuş olması, tahkim kurulları ve gelirleri konusunda kendi tasarrufunu kullanabilmesi bakımından özerk bir yapıya sahiptir; Bağımsız Spor Federasyonları, uluslararası spor federasyonunun yüklediği görev ve sorumlulukların yanı sıra 3289 sayılı Gençlik ve Spor Hizmetleri Kanununun kendilerine verdiği görevlerle de sorumludur; Bağlı Spor Federasyonları ise Gençlik ve Spor Bakanlığına daha doğrudan bağlı bir yapı içinde faaliyet gösterir.

Bu üçlü ayrım, Türk spor teşkilatının hem uluslararası federasyonlar hiyerarşisine hem de kendi iç mevzuatına aynı anda bağlı kalarak işlediğini gösterir; ulusal federasyonlar ve millî takımlar, hiyerarşik olarak kendi bağlı oldukları uluslararası federasyona ve onun da üzerindeki IOC'ye karşı sorumludur.