Antrenörlük Hareket ve Antrenman Bilimleri IV Antrenman İlkeleri Konu Anlatımı

Alt kademelerde antrenman ilkeleri genellikle aşamalı yüklenme, bireysellik, özgüllük, çeşitlilik ve tersinirlik gibi kavramların tanımlarıyla öğretilir.

Elit ve olimpik düzeyde çalışan bir antrenör için ise bu ilkeler artık ezberlenecek tanımlar değil, her antrenman planında somut bir karşılığı olması gereken kararlardır.

Kaynak metin bunu açıkça ortaya koyar: periyotlamanın temellerinden biri olarak, biyomotor yeteneklerin geliştirilmesi ve teknik-taktik faktörlerin iyileştirilmesinin, önceden oluşmuş yapısal ve işlevsel adaptasyonlara dayanarak aşamalı biçimde antrenman uyaranının yoğunluğunun arttırıldığı ilerici bir yaklaşım gerektirdiği belirtilir.

Ancak bu ilerlemenin doğrusal ve matematiksel bir çizgi izlemesi beklenmemelidir; kaynağa göre biyolojik bir sistemin zamanla mekanik bir şekilde ilerlemesi pek olası değildir ve bunun yerine sürekli, pozitif morfo-fonksiyonel adaptasyonlar sağlamak için döngüsel, dalgalı ve kendi kendine ayarlanan bir yüklenme modeli uygulanmalıdır.

Nitekim yeni başlayan sporcularda yükü zamanla düz bir çizgide artırmak işe yarasa da, orta ve ileri düzey sporcularda bu doğrusal yükleme aşırı yüklenme sağlamakta yetersiz kalır; bunun yerine haftadan haftaya artan-azalan-aşamalı ya da düz yüklenme örüntüleriyle dalgalandırılmış bir makro döngü kurgusu tercih edilir.

Aşamalı yüklenme ilkesinin elit düzeydeki karşılığı işte tam olarak bu dalgalı, kendi kendini ayarlayan yapıdır.

Özgüllük ilkesi de bu kademede soyut bir slogan olarak değil, doğrudan antrenman seçimlerinin gerekçesi olarak karşımıza çıkar.

Fonksiyonel antrenman anlatılırken, bir sporcunun kuvvetini spora özgü hareket örüntüleriyle geliştirmesinin, antrenman ilkelerinden spora özgü olma ilkesiyle doğrudan bağdaştırılabileceği belirtilir; çünkü fonksiyonel kuvvet, sporcunun sahada kullandığı temel hareketleri içeren tekniklerde ortaya koyabildiği kuvvettir ve bu nedenle her spor branşında geliştirilmesi gereken temel bir zorunluluktur.

Aynı mantık dayanıklılık antrenmanı için de geçerlidir: sporcunun yarışma ya da müsabaka sırasındaki hareketlerini içeren alıştırmalarla antrenman yapılması hem dayanıklılık performansının gelişmesini hem de fizyolojik adaptasyonun sağlanmasını mümkün kılar; kaynak metin bunu açıkça, ne kadar branşa özgü hareket kalıplarıyla antrenman yapılırsa sporcunun performansında o kadar iyileşme olacağı şeklinde ifade eder.

Bireysellik ilkesi ise kaynağın kuvvet antrenmanı bölümünde antrenörlerin planlamada en çok zorlandığı konu olarak doğrudan adlandırılır.

Bu bireysel farklılıklar cinsiyet ve yaş gibi değiştirilemeyen değişkenleri içerdiği gibi, sporcunun kas dengeleri ve kas simetrileri gibi daha dinamik süreçleri de kapsar ve her ikisinin de antrenman planlamasında göz önünde bulundurulması gerekir.

Bu bireysellik yalnızca kuvvet antrenmanıyla sınırlı değildir; farklı yaş grupları ve cinsiyetler için ayrı kısa, orta ve uzun vadeli planlama modellerinin kurulması gerektiği, sporcunun antrenman geçmişinin, branşının ve hazır bulunuşluk düzeyinin bu planlamayı doğrudan şekillendirdiği vurgulanır.

Böylece bireysellik ilkesi, elit düzeyde tek bir programın herkese uygulanamayacağının, her sporcu için ayrı bir yol haritası kurulması gerektiğinin gerekçesi hâline gelir.

Çeşitlilik ilkesi de periyotlama yöntemlerinin çokluğunda somutlaşır.

Aynı biyomotor yeteneğin geliştirilmesinde karmaşık, sıralı ya da sarkaç yaklaşımı gibi farklı programlama biçimlerinin var olması ve her birinin belirli bir spor yapısına ya da sporcu deneyimine göre seçilmesi gerektiği anlatılır; tek bir yöntemin uzun süre değişmeden tekrarlanması, gelişimin platoya girmesine yol açabilir.

Son olarak tersinirlik ilkesi, kaynağın ayrı bir başlık olarak ele aldığı detraining kavramında en açık örneğini bulur: antrenmana hastalık, sakatlık ya da sezon bitimi gibi nedenlerle uzun süre ara verildiğinde, daha önce antrenmanla kazanılmış özellikler kaybedilir ve bu kayıp dayanıklılık performansında kuvvet performansına göre daha hızlı gerçekleşir.