Antrenörlük Hareket ve Antrenman Bilimleri IV Koordinatif Yetiler ve Beceri Gelişimi Konu Anlatımı

Sportif performans sırasında sergilenen hareketlerdeki problemleri engellemek için hareketlilik, stabilizasyon, esneklik ve koordinatif yetiyle ilgili çalışmalar giderek büyüyen bir popülerliğe sahiptir.

Koordinasyon, hedeflenmiş bir hareket sürecinde merkezi sinir sistemi ile iskelet kaslarının işbirliğinin sağlanması olarak tanımlanır ve bu işbirliğin kalitesi, hareket kontrolüne ve buna bağlı sinir-kas süreçlerine dayanır.

Bu işbirliği iki parçaya ayrılır: kas içindeki doku ve sinirlerin işbirliği olan intramusküler koordinasyon ile çeşitli kaslar arasındaki işbirliği olan intermusküler koordinasyon.

Koordinatif yetiler; sürat, kuvvet, dayanıklılık ve esneklikten oluşan kondisyonel yeteneklerle yakından ilişkili olsa da onlardan ayrı, motor göreve özgü bir çözüm içinde hareketlerin bireysel elementlerinin senkronizasyonuna hizmet eden önkoşullar olarak tanımlanır; kalıtımsal fakat değiştirilebilir nöro-fizyolojik fonksiyonel mekanizmalara dayanır.

Motor becerilerin hiyerarşik yapı modelinde koordinatif yetiler beş ana başlıkta toplanır.

Reaksiyon sürati, belirli bir ya da birden fazla işitsel, görsel, dokunsal ya da kinestetik uyarıya hızlıca yeterli bir hareketle tepki verebilme yetisidir; basit reaksiyon tek bir uyarıya verilen tepkiyken, karmaşık reaksiyon birden fazla uyarı arasından doğru olanı seçmeyi gerektirir ve toplu sporlar bu karmaşık reaksiyon türünü en fazla talep eden branşlardır.

Denge, bireyin hızlı ve beklenmedik pozisyon değişimlerinde dengesini koruma ve vücudunu eski durumuna getirme yetisidir; zeminin ya da vücudun sabit olduğu durumlarda sağlanan statik denge, hareket sırasında sağlanan dinamik denge ve bir materyal kullanırken sağlanan objeyle denge olmak üzere üç biçimde ortaya çıkar ve büyük ölçüde vestibüler sistemin kalitesine bağlıdır.

Ritim duyusu, hareket dizisinin geçici ve aktif olarak bölünmesini kavrama, yaygınlığına karar verme ve taklit etme yetisidir; bir sporcunun takımın ya da oyunun ritmini yakalaması, rakibin ritmine karşı kendini güçlendirmesi bu yetiyle mümkün olur.

Mekânsal uyum, işitsel ya da görsel uyarılara dayalı olarak kort çizgileri, takım arkadaşları, rakip ya da top gibi dışsal bir çevreye göre vücudun uzaydaki pozisyonunu hızlıca kavrama ve yerini değiştirme yetisidir; sporcunun müsabaka sırasında doğru mevkide yer almasını ve tekniğine uygun pozisyon almasını sağlar.

Kinestetik ayrımlama ise istenilen sonucu başarabilmek için kassal gerilmeyi ince bir hassasiyetle ayarlayabilme, hareketin evrelerini en ekonomik biçimde kontrol edebilme yetisidir ve genellikle hareket duygusu ya da top duygusu gibi ifadelerle anlatılır; bir futbolcu bu yetiyi önce ayakla, bir basketbol ya da voleybol oyuncusu ise büyük ölçüde üst ekstremiteyle geliştirir.

Bu beş koordinatif yetinin yanına iki yeti daha eklenmiştir.

Hareket yeterliği, yapılacak çalışma için hareketlerden en uygununun seçilmesi, hareket sayısının ya da gereken eforun büyüklüğünün minimuma indirilmesidir ve engel üzerinden en az hareketle sıçramak ya da toplu bir oyunda en avantajlı oyuncuya pas verebilmek gibi alıştırmalarla geliştirilir.

Hareketlerin senkronizasyonu ise ilgisiz vücut hareketlerini aynı anda yapabilme yeteneğidir; bir kolla geniş yuvarlak çizerken diğer kolla farklı yönde bir hareket sergilemek ya da top sektirirken aynı anda kalça ve ayak bileklerini ayrı yönlerde döndürmek bu yetiyi geliştiren örnekler arasında sayılır.

Bu yetilerin hiçbiri kendiliğinden gelişmez; antrenörler tarafından sinir-kas ilişkisini farklı boyutlarda uyaracak etkinliklerle bilinçli olarak geliştirilmesi gerekir.

Koordinatif yetiler geliştirilmediğinde bu eksiklik somut teknik problemler olarak ortaya çıkar: futbolda oyuncunun topla ilişkisindeki yetersizlik, basketbolda rakip baskısı altında topu amaca uygun kullanamama, atletizmde üç adım atlamada adım ritminin bozulması gibi durumlar bunun örnekleridir.