Antrenörlük Hareket ve Antrenman Bilimleri IV Antrenman Planlaması ve Periyotlama Konu Anlatımı

Periyotlama kavramı, yıllık planın ve biyomotor yeteneklerin periyotlanması olmak üzere iki temel kavramı birlikte içerir ve antrenman biliminin en önemli ve temel kavramlarından biri olarak kabul edilir.

Planlama, programlama ve periyotlama terimleri gündelik dilde birbirinin yerine kullanılsa da aralarında net bir ayrım vardır: planlama, antrenman hedeflerine ulaşmak için bir programı uzun ve kısa aşamalar hâlinde düzenleme sürecidir; programlama, bu yapıyı antrenman yöntemleri biçiminde içerikle doldurma eylemidir; periyotlama ise ikisini birlikte kapsayan, yılı aşamalara bölüp her biyomotor yetenek için bir gelişme dizisi oluşturan yapıdır.

Bu ayrımın pratikteki karşılığı yıllık plan terminolojisinde somutlaşır: yıllık plan hazırlık dönemi, yarışma dönemi ve geçiş dönemi olmak üzere alt safhalara ayrılır; makro döngü, aynı antrenman yönüne sahip ve bir haftadan yirmi dört haftaya kadar sürebilen bir grup mikro döngüden oluşurken, mikro döngü genellikle yedi gün süren ve makro döngü hedeflerini takip eden döngüsel bir antrenman birimleri dizisidir; mikro döngü içindeki antrenman ünitesi ise kırk beş dakikadan kısa süren tek bir antrenman sürecini ifade eder.

Yıllık planlar ve alt safhaları planlama için, makro döngüler, mikro döngüler ve antrenman üniteleri ise programlama için kullanılan araçlardır.

Bir yıllık planın en kritik kararlarından biri, kuvvet, sürat ve dayanıklılık gibi biyomotor yeteneklerin nasıl bir arada işleyeceğidir ve bu konuda iki yaklaşımdan yararlanılır.

Karmaşık entegrasyonda bu üç yetenek aynı anda, bütün yıl boyunca çalıştırılır; bu yaklaşım hazırlık aşaması kısa, yarışma aşaması uzun olan ve özel bir zirve performansa ihtiyaç duyulmayan takım sporları için uygundur ve çok yönlü gelişime ihtiyaç duyan genç ya da deneyimsiz sporcular için kullanılabilecek tek yöntem olarak tanımlanır.

Sıralı entegrasyon, yani blok periyotlaması, dayanıklılık, sürat ve kuvvet için ayrılan iş yüklerinin birbiri ardına gelen ayrı bloklara yayılmasıdır; bu yaklaşımın temel sorunu, bir blokta yoğunlaşılırken diğer biyomotor yeteneklerin korunmasındaki zorluktur ve bu yüzden deneyimli sürat ve kuvvet sporcuları tarafından daha kolay uygulanır.

Biyomotor yeteneklerin nasıl geliştirileceği ise karmaşık, sıralı ya da sarkaç programlama biçimleriyle belirlenir.

Karmaşık programlamada aynı yeteneğe ait iki veya daha fazla nitelik, örneğin maksimum kuvvet ile güç, aynı antrenman ünitesi, mikro döngü ya da makro döngü içinde eş zamanlı geliştirilir; bu yaklaşımın olumlu etkileri dört ile altı hafta gibi kısa sürelerde ortaya çıkar ve hızla durur.

Sıralı programlamada nitelikler birbirini takip eder; örneğin anatomik adaptasyonun ardından maksimum kuvvet, onun ardından güç gelir ve her bir uyarıcı kendinden sonrakinin gelişimini destekler.

Sarkaç yaklaşımında ise bir maksimum kuvvet makro döngüsünü bir güç makro döngüsü izler, onu tekrar bir maksimum kuvvet döngüsü takip eder; bu yapı özellikle uzun bir güç evresinin belirli egzersizleri olumsuz etkileyebileceği raket, temas ve savunma sporları için uygundur.

Ayrıca sıralı yaklaşımda yükleme parametreleri anında ya da gecikmeli gelişim üretecek şekilde ayarlanabilir; anında gelişimde antrene edilen yeteneğin parametreleri makro döngünün sonunda ortaya çıkarken, gecikmeli gelişimde bu parametreler makro döngünün de ötesinde, planlanan dönemin sonrasında belirginleşir.

Yük ilerlemesi konusunda kaynak, standart yani yıl boyu sabit tutulan bir yükün erken bir gelişimin ardından durağanlaşmaya ve müsabaka döneminde güçten düşmeye yol açtığını, yeni başlayanlar için doğrusal yüklemenin etkili olsa da orta ve ileri düzey sporcularda yetersiz kaldığını belirtir; bunun yerine döngüsel ve dalgalı bir yükleme modeli önerilir.

Bu dalgalanma hem makro döngü hem de mikro döngü düzeyinde uygulanabilir: makro döngü düzeyinde farklı yüklerdeki mikro döngülerin art arda sıralanmasıyla ya da makro döngünün sonuna bir yüksüz mikro döngü yerleştirilerek dalgalanma sağlanırken, mikro döngü düzeyindeki dalgalanma haftanın günlerine göre yük değişimini, özellikle müsabaka sonrası toparlanma ve müsabaka öncesi yük azaltma ihtiyacını dikkate alır.