Antrenörlük Hareket ve Antrenman Bilimleri IV Sürat ve Sürat Antrenmanı Konu Anlatımı

Kort, salon ve saha sporlarında oyunun büyük bölümü düşük şiddette geçse de, maçın sonucunu belirleyen anlar genellikle maksimal şiddette gerçekleştirilen kısa hareketlerdir; futbolcuların bir maç boyunca yaklaşık 700 yön değişikliği yaptığı, bunların elli tanesinin maksimal şiddette olduğu, hentbolda yön değiştirme gerektiren hareketlerin oyunun fiziksel içeriğinin yüzde 60'ını, basketbolda ise yüzde 20'sini oluşturduğu bildirilmiştir.

Bu nedenle antrenman biliminde sürat terimi tek bir beceriyi değil, birbirinden farklı biyomekanik gereksinimlere sahip üç ayrı beceriyi kapsar.

Sprint, doğrusal olarak yüksek hızlara ulaşmayı ve bunu korumayı gerektirir.

Yön değiştirme becerisi, yavaşlama ve yeniden hızlanma için gereken fiziksel kapasiteyi ifade eder.

Çeviklik ise bu fiziksel kapasiteyi, görsel arama, sezinleme, karar verme ve tepki süresi gibi algısal-bilişsel yeteneklerle birlikte kullanmayı gerektirir; bu yüzden sprint antrenmanı, yön değiştirme ve çeviklik antrenmanından biyomekanik olarak farklıdır ve her biri ayrı ayrı geliştirilmelidir.

Bu üç becerinin ortak fiziksel temeli kuvvettir, çünkü herhangi bir hareketi gerçekleştirmek için sporcunun kuvvet uygulaması gerekir.

Ancak sportif aktivite sırasında kuvvet üretmek için gereken zaman son derece sınırlıdır ve bu sınırlılık iki temel kavramı öne çıkarır.

Kuvvet üretim oranı, en kısa zamanda en yüksek kuvveti üretebilme becerisidir ve patlayıcı kuvvet indeksi olarak da kullanılır.

İmpuls ise üretilen kuvvetin büyüklüğü ile bu kuvvetin uygulandığı zamanın birlikte değerlendirilmesidir ve kuvvet-zaman eğrisinin altında kalan alanın ölçülmesiyle hesaplanır; impuls-momentum ilişkisine göre impuls, bir nesnenin momentumundaki değişimin büyüklüğünü belirler.

Bu iki kavramın önemi, sporcunun gerçek maksimal kuvvetini üretmesi için en az 300 milisaniyeye ihtiyaç duyarken, birçok sportif hareketin 0 ile 200 milisaniye arasında gerçekleşmesinden kaynaklanır; bu nedenle zamanlamanın belirlediği sportif ortamlarda kuvvet üretim oranı, sporcunun patlayıcı kuvvet becerisini ölçmek için en kullanışlı araçlardan biri olarak kabul edilir.

Sprint sırasında yerle temas süresi boyunca uygulanan kuvvetin zamanı ve miktarı da impuls olarak adlandırılır ve bu impulstaki değişim, sporcunun ivmelenme ve yavaşlama becerisiyle doğrudan ilişkilidir; yön değiştirme sırasında gereken frenleme impulsu da aynı mantıkla değerlendirilir ve yön değişim açısı ya da giriş hızı arttıkça bu impulsun büyüklüğü de artar.

Sürat performansının nörofizyolojik temelinde gerilme-kısalma döngüsü yer alır.

Bu döngü, kas-tendon kompleksinin hızlı ve kuvvetli biçimde uzatıldığı eksantrik bir aşamanın ardından reaktif şekilde kısaldığı konsantrik bir aşamayı ifade eder ve koşma, sıçrama ile hızda patlayıcı değişimler içeren spor dallarında yaygın olarak görülür; bu becerinin elit sporcularda maksimal kuvvetten tamamen bağımsız bir performans bileşeni olduğu belirtilir.

Gerilme-kısalma döngüsü kas-tendon davranışından ve sinir sistemine giden kuvvet ile gerilme geri bildiriminden faydalanır; bu ilişkiyi açıklamak için kullanılan yay-kütle modelinde, sprint sırasında bacak bir yay gibi davranır: ayak yere değdiğinde yay sıkışır, destek aşamasının ortasında en sıkışık konumuna ulaşır, itme segmentinde ise bu enerjinin geri dönüşüyle sporcu ileriye doğru yönlendirilir.

Kuvvet ve sürat antrenmanının bu süreçte kullanılan kasların ön aktivasyonunu artırarak kas iğciklerinin duyarlılığını yükselttiği, bunun da daha büyük kas sertliği ve tendon uyumluluğu yoluyla gerilme-kısalma döngüsünü desteklediği bildirilmektedir.

Bütün bu fiziksel ve nörofizyolojik temellerin pratikteki karşılığı koşu hızındaki gelişimdir.

Sprint, kısa mesafe ve sürelerde maksimum ivmelenme veya hızda gerçekleşen, eşleştirilmiş uçuş ve destek aşamalarından oluşan bir dizi adımdır ve sprint hızı, adım uzunluğunda ya da adım frekansında sağlanan artışla gelişir.

Elit sprinterler ile yeni başlayan sprinterler arasındaki fark tek bir bileşene, uygulanan dikey kuvvetin miktarına kadar izlenebilir; elit sprinterler bu kuvveti daha az temas süresi içinde ürettikleri için daha sık adım frekansına ve dolayısıyla havada daha uzun zaman geçirmeye sahip olurlar.