Mali Müşavirlik Sermaye Piyasası Mevzuatı Sermaye Piyasasında Finansal Raporlama ve Bağımsız Denetim Konu Anlatımı

Sermaye piyasasında finansal raporlama, sadece şirket içi muhasebe düzeninin sonucu değildir; yatırımcının kararını ve piyasanın güvenini taşıyan ana açıklama mekanizmasıdır.

Halka açık ortaklıklar, yatırım kuruluşları ve kolektif yatırım kuruluşları hakkında dışarıdan bilgi edinen kişi çoğu zaman finansal tablo, dipnot, denetim raporu, değerleme raporu veya kamuyu aydınlatma belgesine dayanır.

Bu belgelerin gerçeği dürüst biçimde yansıtması, mevzuata ve muhasebe ilke ve kurallarına uygun hazırlanması, sermaye piyasası mevzuatının korumak istediği açıklık düzeninin temelidir.

SMMM adayı için burada muhasebe tekniği ile hukuki sorumluluk birbirinden ayrı düşünülmemelidir; yanlış raporlama yalnızca defter düzeni sorunu değil, yatırımcı zararına ve Kurul denetimine uzanabilen bir piyasa hukuku meselesidir.

Bağımsız denetim kuruluşlarının sorumluluğu bu düzenin merkezinde yer alır.

Denetim kuruluşları, görev kapsamlarıyla sınırlı olarak, denetledikleri finansal tablo ve raporların mevzuata uygun denetlenmemesi nedeniyle doğabilecek zararlardan raporu imzalayanlarla birlikte sorumlu olabilir.

Bu sorumluluk sadece denetim raporunun varlığına değil, raporun piyasa kararlarında kullanılabilir güvenilir bilgi üretip üretmediğine bağlıdır.

Derecelendirme ve değerleme kuruluşları da faaliyetleri sonucunda düzenledikleri raporlardaki yanlış, yanıltıcı veya eksik bilgiler nedeniyle zarara yol açarlarsa sorumlulukla karşılaşabilir.

Böylece sermaye piyasasında rapor hazırlayan profesyonel, yalnızca müşteri şirkete karşı değil, piyasadaki bilgi kullanıcılarına karşı da daha geniş bir dikkat yükümlülüğü içinde düşünülür.

Denetçinin Kurul'a bildirim yükümlülüğü, bu başlığın ayırt edici noktalarından biridir.

Bir yatırım kuruluşunda veya kolektif yatırım kuruluşunda finansal tablo denetimi ya da mevzuatta belirlenen başka bir görevi yerine getiren bağımsız denetçi, görev sırasında bazı ağır durumları öğrenirse bunları Kurul'a iletmek zorundadır.

Yetkilendirme veya faaliyet şartlarının ihlal edilmesi, şirket faaliyetlerinin sürekli ve düzenli yürütülmesini engelleyebilecek durumların ortaya çıkması ya da olumsuz görüş veya görüş bildirmekten kaçınma gerektiren bir tablonun varlığı bu mantıkla değerlendirilir.

Bildirim yapan kişi açısından bu açıklama, sır saklama veya sözleşme hükümlerinin ihlali gibi görülmez; çünkü sermaye piyasası düzeni, belirli durumlarda piyasa otoritesinin haberdar edilmesini yatırımcı korumasının parçası sayar.

Finansal raporlama alanında usulsüzlük suçu sayılabilecek fiiller de muhasebe disipliniyle doğrudan bağlantılıdır.

Kanunen tutulması gereken defter ve kayıtların usulüne uygun tutulmaması, saklanması gereken defter ve belgelerin kanuni süre boyunca muhafaza edilmemesi, finansal tablo ve raporların gerçeğe aykırı düzenlenmesi, gerçeğe aykırı hesap açılması, kayıtlarda muhasebe hilesi yapılması veya yanıltıcı denetim ve değerleme raporu düzenlenmesi bu kapsamda ele alınır.

Burada ortak payda kasıtlı davranış ve piyasanın bilgi temelini bozma etkisidir.

SMMM adayı için bu bölüm, muhasebe kayıtlarının yalnızca vergi veya ticaret hukuku bakımından değil, sermaye piyasasında yatırımcı kararını etkileyen bir hukuki altyapı olarak da görülmesi gerektiğini hatırlatır.

Kâr payı ve kâr payı avansı örnekleri, raporlamanın şirket kararıyla nasıl birleştiğini gösterir.

Kâr payı, net dönem kârı ve dağıtıma konu edilebilecek diğer kaynaklar üzerinden genel kurul kararıyla ortaklara veya kâra katılan diğer kişilere dağıtılan tutardır.

Halka açık ortaklıklarda kâr payı dağıtımı belirlenen politika ve mevzuat hükümlerine uygun yapılır; pay sahibi dışındaki kişilere kârdan pay verilebilmesi veya bağış yapılabilmesi için esas sözleşmede dayanak aranır.

Kâr payı avansı ise yıllık tablolar üzerinden dağıtılacak kâr payına mahsup edilmek üzere ara dönem finansal tablolardaki kâra dayanır.

Ara dönem finansal tablolar doğru ve mevzuata uygun düzenlenmemişse, bu avans kararı yönetim kurulu üyeleri bakımından zarar sorumluluğu doğurabilir.

Bu başlığın sınav mantığı, denetim raporunu, finansal tabloyu ve kamuyu aydınlatma belgesini birbirinden koparmadan okumaktır.