Mali Müşavirlik Muhasebecilik ve Mali Müşavirlik Meslek Hukuku Konu Anlatımı

3568 sayılı Kanun, muhasebecilik ve mali müşavirlik mesleğini yalnızca defter tutma işi olarak değil, işletme faaliyetlerinin sağlıklı ve güvenilir biçimde izlenmesini sağlayan kamusal nitelikli bir uzmanlık alanı olarak kurar. Kanunun amacı, işletme sonuçlarının ilgili mevzuat çerçevesinde denetlenmesi, değerlendirilmesi ve tarafsız biçimde sunulmasıdır. Serbest muhasebeci mali müşavirler defter tutma, beyanname ve mali tablo hazırlama, muhasebe sistemi kurma, müşavirlik, inceleme, analiz ve raporlama gibi işleri yapabilir. Yeminli mali müşavirler ise muhasebe defteri tutamaz; daha çok denetim, raporlama ve tasdik alanında yetkilidir. Meslek unvanlarının izinsiz kullanılması yasaktır ve meslek örgütleri bu ihlalleri takip eder.

Mesleğe girişte önce genel şartlar, sonra unvana özgü özel şartlar aranır. Genel şartlar vatandaşlık, medeni hakları kullanma ehliyeti, kamu haklarından yoksun bulunmama, belirli ağır suçlardan mahkum olmama, memuriyetten çıkarılmamış olma ve meslek şerefine aykırı durum taşımama gibi güvenilirlik ölçütleridir. SMMM olmak isteyen kişinin ilgili lisans veya kabul edilen lisansüstü eğitim şartını karşılaması, stajını tamamlaması, sınavı başarması ve ruhsat alması gerekir. YMM unvanı daha ileri bir mesleki aşamadır; belirli süre SMMM olarak çalışma, YMM sınavını geçme ve ruhsat alma şartlarına bağlanır. Unvanın kullanılması ruhsat ve oda kaydıyla anlam kazanır.

SMMM mesleğine girişte staj, sınav ve ruhsat birbirini tamamlayan üç aşamadır. Aday önce genel ve özel eğitim şartlarını taşır, staja giriş sınavında başarılı olur ve staj giderlerine katılır. Staj kural olarak üç yıldır; bağımsız çalışan SMMM veya YMM yanında, bunların şirketlerinde ya da yönetmelikte sayılan bazı hizmetlerde yapılabilir veya sayılabilir. TESMER programı, eğitim ve değerlendirme sürecinin merkezindedir. Stajın kesintisiz yürütülmesi, devamsızlık ve disiplin hükümlerine uyulması gerekir. SMMM sınavında başarı ve ruhsat alınması mesleki statüyü tamamlar; ancak fiili faaliyet için oda kaydı ve meslek kurallarına uygun başlangıç da aranır.

Meslek mensubunun hak ve yetkileri, defter tutma, beyanname ve mali tablo düzenleme, muhasebe sistemi kurma, müşavirlik, inceleme, analiz, denetim ve raporlama gibi kanuni görevlerle sınırlıdır. Bu yetkiler kullanılırken dürüstlük, tarafsızlık, mesleki yeterlilik, sır saklama, bağımsızlık ve sorumluluk ilkelerine uyulur. Meslek mensubu iş kabulünde yeterli uzmanlığa ve bağımsızlığa sahip olup olmadığını değerlendirmeli, mevzuata aykırı talepleri reddetmeli ve müşteri belgelerini düzenli biçimde korumalıdır. Yükümlülükler yalnız müşteriye karşı değildir; vergi idaresine, odaya, Birliğe ve kamu güvenine karşı da mesleki sorumluluk doğar.

Meslek mensubu ile müşteri arasındaki ilişki yazılı sözleşme, işin kapsamı, ücret ve mesleki sorumluluk üzerinden kurulur. Sözleşme yapılmadan iş alınması disiplin riski doğurur; sözleşmede taraflar, hizmetin konusu, süresi, ücretin belirlenmesi ve fesih hükümleri açık olmalıdır. Ücret kural olarak serbestçe kararlaştırılabilir, fakat asgari ücret tarifesinin altında iş kabul edilemez ve ücretsiz hizmet sunulamaz. Müşterinin başka bir meslek mensubuna geçişinde önceki ücret borcu ve sözleşme durumu önem taşır. İşi haksız biçimde bırakma, belgeleri iade etmeme veya başka meslek mensubunun müşterisini usulsüz biçimde alma meslek disiplinini ilgilendirir.

Meslek ahlakı kuralları meslek mensubunun dürüst, tarafsız, yeterli, özenli, gizliliğe bağlı ve mesleğin itibarına uygun davranmasını ister. Etik yaklaşım sadece yasak listesi değildir; meslek mensubu karşılaştığı kişisel çıkar, kendi kendini denetleme, taraf tutma, yakınlık ve yıldırma tehditlerini tanımalı ve gerekli önlemleri almalıdır. Bağımsızlık hem zihinsel bağımsızlık hem de dışarıdan bağımsız görünme anlamına gelir. Müşteri baskısı, ücret bağımlılığı, akrabalık, hediye, çıkar ilişkisi veya önceki iş nedeniyle tarafsızlığın zedelenmesi sınavlarda sık sorulur. Etik ihlal, çoğu zaman disiplin ve haksız rekabet hükümleriyle de kesişir.

Meslek odaları ve TÜRMOB, muhasebecilik ve mali müşavirlik mesleğinin kamu kurumu niteliğindeki meslek örgütleridir. Odalar belirli il veya ilçe çevresinde meslek mensuplarını örgütler, mesleki disiplin ve dayanışmayı sağlar, üyelerin mesleki ihtiyaçlarını izler ve meslek kurallarının uygulanmasına katkı verir. Oda organları genel kurul, yönetim kurulu, disiplin kurulu ve denetleme kuruludur. Birlik ise odalar arasında üst örgütlenmeyi sağlar; mesleğin gelişmesi, standartların korunması, eğitim, temsil ve düzenleyici meslek kararları bakımından merkezî rol oynar. Sınavda organların görevleri, seçim düzeni ve kamu kurumu niteliği birlikte düşünülmelidir.

Meslek disiplin sistemi, meslek mensubunun kanuna, yönetmeliklere, meslek kararlarına ve meslek ahlakına aykırı davranışlarını yaptırıma bağlar. Cezalar ağırlık sırasına göre uyarma, kınama, geçici olarak mesleki faaliyetten alıkoyma, yeminli mali müşavirlik unvanının kaldırılması ve meslekten çıkarma şeklinde görülür. Hafif ihlaller çoğunlukla dikkat ve yükümlülük eksikliğiyle, ağır ihlaller ise sahtecilik, yetkiyi kötüye kullanma, ruhsatı kullandırma, yasak döneminde çalışma veya kasıtlı vergi ziyaı gibi güven sarsıcı davranışlarla ilgilidir. Tekerrür halinde daha ağır ceza gündeme gelebilir. Savunma hakkı ve kurul süreci disiplin yargılamasının temel güvenceleridir.

Haksız rekabet ve reklam yasağı, meslek mensuplarının müşteri elde etme yarışını mesleğin dürüstlük ve güven kurallarına bağlar. Başka meslek mensubunun müşterisini yanıltıcı yolla alma, ücret tarifesinin altına inme, ücretsiz iş yapma, gerçeğe aykırı tanıtım, meslektaşın çalışmasını küçültme, personel veya müşteri üzerinden sır elde etme haksız rekabet sayılabilir. Reklam yasağı, meslek mensubunun kendisini ticari işletme gibi pazarlamasını engeller; tanıtım ancak doğru, ölçülü ve yanıltıcı olmayan sınırlar içinde yapılabilir. İnternet sitesi, tabela, medya açıklaması ve mesleki yazılım bildirimleri bu kuralların uygulama alanındadır.

Tasdik, yeminli mali müşavirin inceleme ve denetim sonucunda belirli belge, beyanname veya mali tabloların mevzuata ve gerçeğe uygunluğu hakkında güvence vermesidir. YMM tasdik yetkisini kullanırken bağımsızlık, tarafsızlık, mesleki özen ve raporlama sorumluluğuna tabidir. YMM defter tutamaz, muhasebe bürosu açamaz ve muhasebe bürosuna ortak olamaz; bu nedenle SMMM ile ilişkisi defter tutma işinin yerine geçmek değil, kayıt ve belgeler üzerinden denetim ve tasdik fonksiyonunu yürütmektir. Tasdik sözleşmesi işin kapsamını, tarafları, dönemi ve sorumluluk alanını belirler. Kasıtlı veya ağır hatalı tasdik disiplin ve hukuki sorumluluk doğurabilir.