Mali Müşavirlik Finansal Tablolar ve Analizi Konu Anlatımı

Finansal tablolar, işletmeyle çıkar ilişkisi kuran kişilere ortak ve karşılaştırılabilir bilgi sunmak için düzenlenir. Her kullanıcıya ayrı rapor hazırlamak mümkün olmadığından bilanço, gelir tablosu ve ek tablolar ortak amaçlı bilgi taşıyıcısı olur. Bu tablolar karar vermeye yararlı bilgi sağlamalı, gelecekteki nakit akışlarını değerlendirmeye yardım etmeli, varlıklar, kaynaklar, bunlardaki değişiklikler ve faaliyet sonuçları hakkında güvenilir bir görünüm vermelidir. Analizin çıkış noktası da budur: geçmiş dönem muhasebe verisini, işletmenin gelecekteki finansal durumu hakkında yorum yapılabilecek bilgiye dönüştürmek.

Bilanço işletmenin belirli bir andaki finansal durumunu, gelir tablosu ise belirli bir dönemdeki faaliyet sonucunu gösterir. Bilanço varlıkları dönen ve duran varlıklar olarak, kaynakları kısa vadeli yabancı kaynaklar, uzun vadeli yabancı kaynaklar ve özkaynaklar olarak sınıflandırır. Sıralama varlıklarda likiditeye, kaynaklarda vade yapısına dayanır. Gelir tablosu ise brüt satışlardan başlayıp satış indirimleri, satışların maliyeti, faaliyet giderleri, diğer olağan gelir ve giderler, finansman giderleri, olağandışı unsurlar ve vergi karşılıkları üzerinden dönem net karı veya zararına ulaşır.

Nakit akış tablosu, bir faaliyet döneminde işletmeye giren ve işletmeden çıkan nakdi kaynakları ve kullanım yerleri itibarıyla gösterir. Diğer finansal tablolar tahakkuk esasına göre düzenlendiği için kar doğmuş olsa bile nakdin gerçekten girip girmediğini tek başına açıklamaz. Nakit akış tablosu bu boşluğu kapatır; geçmiş finansman politikasını değerlendirmeye ve geleceğe yönelik nakit planlaması yapmaya yardım eder. Tablo düzenlenirken karşılaştırmalı bilançolar, cari dönem gelir tablosu, kar dağıtım tablosu ve nakit hareketi yaratmayan işlemlere ilişkin bilgiler birlikte kullanılır.

Özkaynak değişim tablosu, bir dönem içinde özkaynak kalemlerinde meydana gelen artış ve azalışları bütün olarak gösterir. Özkaynaklar yalnızca ödenmiş sermayeden ibaret değildir; sermaye yedekleri, kar yedekleri, geçmiş yıl karları veya zararları ve dönem net karı ya da zararı da bu yapının parçasıdır. Tablo özellikle sermaye şirketlerinde özkaynak finansmanının yapısını ve bu yapıdaki değişmeleri görünür kılar. Böylece işletmenin borçlara karşı güvence gücü, oto finansman kapasitesi ve dönem karının özkaynaklara etkisi daha sağlıklı değerlendirilir.

Kar dağıtım tablosu, işletmenin dönem karının vergiden önceki kardan başlayarak hangi kalemlere ve hangi tutarlarda dağıtıldığını gösterir. Bilanço ve gelir tablosunun uzantısıdır; özellikle sermaye şirketlerinde ödenecek vergilerin, ayrılacak yedeklerin ve ortaklara dağıtılacak kar paylarının açık biçimde izlenmesini sağlar. Tablo aynı zamanda hisse başına kar ve hisse başına temettü tutarının hesaplanmasına hizmet eder. Kar dağıtımı şahıs şirketleri ile sermaye şirketlerinde aynı mantıkla işlemez; anonim şirketlerde genel kurul kararı, kanun hükümleri ve ana sözleşme birlikte dikkate alınır.

Fon akım tablosu, işletmenin belli bir hesap döneminde sağladığı fonları ve bu fonların kullanım yerlerini gösterir. Fon tüm finansal araçlar anlamında kabul edilirse fon akım tablosu, net işletme sermayesi anlamında kabul edilirse net çalışma sermayesi değişim tablosu, para ve para benzerleri anlamında kabul edilirse nakit akış tablosu ortaya çıkar. Fon akım tablosunun temel eşitliği kaynaklarla kullanımların denkliğidir. Aktif azalışları ve pasif artışları fon kaynağı yaratırken, aktif artışları ve pasif azalışları fon kullanımına neden olur.

Finansal analizin amacı, geçmiş dönemlere ait muhasebe bilgilerini finansal kararlarda kullanılabilecek geleceğe dönük bilgiye dönüştürmektir. Analiz amacına göre yönetim, kredi ve yatırım analizi olarak; kapsamına göre statik ve dinamik analiz olarak; analizi yapanın niteliğine göre iç ve dış analiz olarak sınıflandırılır. Yönetim analizi işletme içi kararlara, kredi analizi borç ödeme gücüne, yatırım analizi kazanma gücü ve yatırım güvenliğine odaklanır. Statik analiz tek dönemi, dinamik analiz dönemler arası eğilimi inceler. İç analiz işletme içinden, dış analiz yayımlanmış raporlar üzerinden yapılır.

Karşılaştırmalı tablolar analizi, aynı uzunluktaki birbirini izleyen dönemlere ait finansal tablo kalemlerinde meydana gelen değişmeleri belirleme, inceleme ve değerlendirme tekniğidir. Her kalemin yıllar itibarıyla mutlak ve yüzde değişimi hesaplanır; amaç işletmenin finansal durum ve faaliyet sonuçları bakımından hangi yönde geliştiğini görmektir. Birden fazla dönem incelendiği için teknik dinamik analiz niteliği taşır. Sağlıklı yorum için tablolar aynı dönem uzunluğunu kapsamalı, muhasebe politikaları tutarlı olmalı ve paranın satın alma gücündeki önemli değişmeler dikkate alınmalıdır.

Dikey yüzde analizi, bilanço veya gelir tablosu kalemlerinin kendi grupları ve genel toplam içindeki paylarını yüzde olarak gösterir. Yatay analiz yıllar itibarıyla değişimi izlerken dikey analiz tek bir dönemin dağılımını inceler; bu nedenle statik analiz niteliği taşır. Bilançoda kalemlerin aktif toplamına veya ilgili grup toplamına oranı, gelir tablosunda ise kalemlerin net satışlara oranı yorumlanır. Amaç yalnız yüzde bulmak değildir; varlıkların, kaynakların, gelirlerin, giderlerin ve kar kalemlerinin tablo içindeki ağırlığını finansal durum ve faaliyet sonucu açısından anlamlandırmaktır.

Eğilim yüzdeleri yöntemi, finansal analiz teknikleri içinde dönemler arası değişimin yönünü izlemeye hizmet eder. Kaynak bu tekniği mali analiz teknikleri arasında sayar ve karşılaştırmalı analiz bölümünde geçmiş eğilimlerin, koşullarda büyük değişiklik olmadıkça geleceğe ilişkin ipuçları verebileceğini vurgular. Bu nedenle trend analizinin özü, tek bir yılın tutarına değil, birbirini izleyen dönemlerde kalemlerin nasıl bir çizgi izlediğine bakmaktır. Yorum yapılırken teknik sonuçlar işletmenin koşulları, muhasebe politikalarının tutarlılığı ve paranın satın alma gücündeki değişimler dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

Likidite oranları, işletmenin kısa vadeli borç ödeme gücünü ve net işletme sermayesinin yeterliliğini değerlendirir. Likidite, varlıkların değer kaybetmeden paraya dönüşme hızını ifade eder ve bu nedenle dönen varlıklar ile kısa vadeli yabancı kaynaklar arasındaki ilişki analiz edilir. Asit-test oranı, stoklar çıkarıldıktan sonra kalan dönen varlıkların kısa vadeli borçlara oranıdır ve genel olarak bir düzeyi yeterli kabul edilir. Nakit oranı para ve benzeri değerleri kısa vadeli borçlarla karşılaştırır; satışların durması ve alacakların tahsil edilememesi gibi daha duyarlı koşulları gösterir.

Mali yapı oranları, işletmenin varlıklarını hangi kaynaklarla finanse ettiğini ve borç ile özkaynak arasındaki dengeyi ölçer. Bu oranlar kaynak yapısından yararlanma derecesini, özkaynağın yeterli olup olmadığını ve yaratılan fonların dönen veya duran varlıklarda nasıl kullanıldığını değerlendirmeye yarar. Finansal kaldıraç oranı yabancı kaynakların varlık finansmanındaki ağırlığını gösterir; kaynakta yüzde ellinin üzerindeki düzey borç baskısı bakımından olumsuz değerlendirilir. Özkaynak oranı, finansman oranı ve sermaye çarpanı da özkaynak gücünü farklı açılardan okutur.

Faaliyet oranları, işletmenin faaliyetlerinde kullandığı varlıkları ne kadar etkili kullandığını ölçer. Bu nedenle verimlilik oranları veya devir hızı oranları olarak da adlandırılır. Stok devir hızı, satışların maliyetinin ortalama stoka oranlanmasıyla stokların yılda kaç kez yenilendiğini gösterir; ortalama stokta kalma süresi de bu hızın gün karşılığıdır. Alacak devir hızı, kredili satışların ticari alacaklara oranlanmasıyla alacakların yılda kaç kez tahsil edildiğini gösterir. Ortalama tahsilat süresi ve ortalama etkinlik süresi, işletme faaliyet döngüsünün zaman boyutunu açıklar.

Karlılık oranları, işletmenin satışlarından, faaliyetlerinden ve varlık ya da özkaynak kullanımından ne ölçüde kar yarattığını değerlendirmeye yarar. Kaynak gelir tablosu yorumunda brüt satış karı, faaliyet karı, olağan kar, dönem karı ve dönem net karı aşamalarının birbirinden ayrılması gerektiğini vurgular. Olağan karlılık oranı, olağan karın net satışlara oranlanmasıyla süreklilik gösteren olağan faaliyetlerden sağlanan karın net satışlar içindeki düzeyini gösterir. Karlılık yorumunda yalnız dönem net karına bakılmaz; karın ana faaliyetlerden ve diğer olağan faaliyetlerden ne kadar beslendiği de aranır.

Finansal analizde hesaplama son adım değildir; bulunan oran ve yüzdeler işletmenin koşulları, geçmişi, sektör eğilimi ve ek bilgilerle birlikte yorumlanmalıdır. Kaynak oran analizinde anlamsız oranlardan kaçınılmasını, oranların amaca uygun yorumlanmasını, mevsimlik ve konjonktürel hareketlerin dikkate alınmasını ve değişim nedenlerinin araştırılmasını vurgular. Oran sonuçları, oranda yer alan değerlerin tutarlarıyla birlikte değerlendirilmelidir. Standart oranlar da yorum için karşılaştırma zemini sağlar: tarihi standartlar, sektör standartları, ideal veya hedef standartlar ve bütçe standartları farklı referanslar sunar.