SPL Yatırım Kuruluşları Kitle Fonlaması Tebliği III-35/A.2 Konu Anlatımı

Kitle fonlaması, sermaye piyasası hukukunda girişim finansmanını küçük tutarlı yatırımcı katkılarıyla buluşturan düzenlenmiş bir aracılık modelidir.

Tebliğdeki temel fikir, bir projenin veya girişim şirketinin ihtiyaç duyduğu kaynağın, SPK tarafından belirlenen esaslara uyan platformlar üzerinden halktan toplanmasıdır.

Bu faaliyet iki ana biçimde kurulabilir: paya dayalı modelde yatırımcı, fonlanan şirkette pay edinir; borçlanmaya dayalı modelde ise yatırımcıya bir borçlanma aracı karşılığında ödeme vaadi sunulur.

Bu ayrım sınav açısından önemlidir, çünkü yatırımcının hukuki beklentisi, fonlanan şirketle kurduğu ilişki ve kampanya sonrasında izlenecek işlemler modele göre değişir.

Ayrıca kitle fonlamasının, sermaye piyasası mevzuatındaki yatırımcı tazmin hükümlerine tabi olmadığı vurgulanır.

Bu nedenle sistemin güvenliği, tazmin mekanizmasından çok platform lisanslanması, bilgi açıklaması, fonların bloke edilmesi, MKK kayıtları ve yatırımcı sınırları üzerinden kurulur.

Tebliğ platformu merkeze alır, çünkü fonlama faaliyeti yatırımcı ile girişim arasındaki doğrudan ilişki gibi görünse de kamudan para toplanmasını mümkün kılan düzenli kapı platformdur.

Platformun anonim ortaklık olması, sermayesinin ve özsermayesinin asgari tutarın altında kalmaması, paylarının nama yazılı olması, ticaret unvanında kitle fonlama platformu ibaresinin bulunması ve esas sözleşmesinde faaliyet konusunun münhasıran paya veya borçlanmaya dayalı kitle fonlamasına aracılık olarak belirlenmesi gerekir.

Kurucular, ortaklar ve yönetim kurulu üyeleri bakımından iflas, konkordato, belirli mahkumiyetler, işlem yasağı, dürüstlük ve itibar gibi nitelikler aranır.

Yönetim kurulunun en az üç kişiden oluşması ve en az bir üyenin bireysel katılım yatırımcısı lisansına sahip olması, platformun yalnızca teknik bir internet sitesi değil, finansal değerlendirme ve yatırımcı koruması sorumluluğu taşıyan kurumsal bir yapı olduğunu gösterir.

Kurulca listeye alınma, kuruluş izninden ayrı ve faaliyet için zorunlu ikinci aşamadır.

Platformun kuruluş şartlarını koruması, ortak ve yönetim kurulu üyelerinin gerekli nitelikleri taşıması, yatırım komitesi kurması, iç kontrol, risk yönetimi, muhasebe ve operasyon birimlerini oluşturması beklenir.

Bilgi sistemleri altyapısı da düzenlemenin temel parçalarındandır; platform, MKK ve emanet yetkilisiyle sözleşme yapmalı, operasyonel işlemleri bu kurumların belirlediği usullerle uyumlu yürütebilmelidir.

Borçlanmaya dayalı faaliyet bakımından ayrıca MKK'nın yatırımcı risk takip sistemiyle veri akışı kurulması aranır.

Bu şartlar birlikte düşünüldüğünde, listeye alınma yalnızca şekli bir onay değildir; platformun finansal, teknolojik, operasyonel ve organizasyonel olarak kampanya yürütebilir durumda olduğunu gösteren bir yeterlilik eşiğidir.

Yatırım komitesi, kampanyanın platformda yayımlanıp yayımlanmayacağına ilişkin filtreleme işlevi görür.

Komitenin en az üç üyeden oluşması, çoğunluğun finans, girişimcilik, işletmecilik, hukuk, teknoloji, sanayi veya ticaret gibi alanlarda deneyimli olması, bir üyenin platform yönetim kurulu üyesi olması ve en az bir üyenin Sermaye Piyasası Faaliyetleri Düzey 3 Lisansına sahip bulunması gerekir.

Borçlanmaya dayalı kitle fonlamasında kredi derecelendirme lisanslı en az bir üye ve risk, finansal analiz, derecelendirme veya değerleme alanlarında deneyim ağırlığı aranır.

Komite bilgi formunu onaylarken paya dayalı modelde fizibilite raporunu, borçlanmaya dayalı modelde kredibilite raporunu dikkate alan objektif ölçütler kullanır.

Üyelerin kendileriyle, eşleriyle veya alt ve üstsoylarıyla ilişkili projelerde müzakere ve oylamaya katılamaması, kararın çıkar çatışmasından arındırılması amacına hizmet eder.

Platform faaliyetleri münhasırdır; platform esas olarak paya veya borçlanmaya dayalı kitle fonlamasına aracılık eder.

Buna karşılık girişimciye, girişim şirketine veya fonlanan şirkete belirli danışmanlık hizmetleri verilmesi, girişim sermayesi yatırım fonu kurmak üzere yetkilendirilmiş portföy yönetim şirketlerine veya akredite bireysel katılım yatırımcısı ağlarına iştirak edilmesi ve her kampanyada hedef fonun belli oranına kadar platform özkaynaklarından katkı sağlanması faaliyet yasağını ihlal etmez.

Her kampanya için girişimci veya girişim şirketiyle yazılı bir kitle fonlaması sözleşmesi yapılması gerekir.

Platform, kampanya sayfasını oluşturur, yatırım komitesi tarafından onaylanan bilgi formunu yayımlar, yatırım kararını etkileyebilecek gelişmeleri yatırımcıların erişimine açık tutar, fonları emanet yetkilisi nezdinde bloke ettirir ve payların veya borçlanma araçlarının MKK nezdinde kayden oluşturulmasına kadar gereken işlemleri yürütür ya da bir yatırım kuruluşu aracılığıyla yürütülmesini sağlar.

Bilgi formu, kitle fonlamasında yatırımcının temel karar belgesidir.

Platform, üyeye fon sağlama talebi iletilmeden önce bilgi formunun okunduğunu tespit etmekle yükümlüdür.

Formun yatırım komitesi tarafından onaylanması ve kampanya sayfasında yayımlanması kampanya için zorunludur.

Ayrıca girişim şirketi veya girişimci, platform ve yatırım komitesi üyeleri tarafından imzalanır.

Kampanya boyunca hedeflenen ve toplanan fon tutarı, yatırımcı sayısı ve kalan süre anlık olarak internet sitesinde açıklanır; kampanya sonunda fonlamanın gerçekleşip gerçekleşmediği kamuya duyurulur.

Bu düzen, yatırımcıların sadece pazarlama metinleriyle değil, standartlaştırılmış ve saklanan belgelerle karar vermesini hedefler.

Platformun başvuruları yatırım komitesine sunmadan önce reddedebilmesi mümkündür; ancak reddin gerekçesi başvuru sahibine bildirilmelidir.

Paya dayalı fonlamada yatırımcı ortaklık hakkı edinir.

Nitelikli yatırımcı olmayan gerçek kişiler için yıllık yatırım sınırı vardır; yatırımcının beyan ettiği yıllık net gelire bağlı olarak daha yüksek bir sınır uygulanabilse de Tebliğ üst limit koyar ve kontrol MKK tarafından yapılır.

Mevcut payların satışıyla fon toplanamaz; fonların nakden ödenmesi ve fonlanan şirkete sermaye artırımı yoluyla aktarılması gerekir.

Girişimci tarafından yürütülen kampanyalarda hedef fon toplandıktan sonra anonim şirket kurulması, fonun bloke hesaba aktarılması ve sermaye artırımı yapılması öngörülür.

Girişim şirketi limited şirketse anonim şirkete dönüşüm süreci tamamlanmalıdır.

Böylece yatırımcının katkısı, belirsiz bir borç veya bağış olarak değil, kayden izlenen pay hakkına dönüşür.

Borçlanmaya dayalı fonlamada yatırımcının beklentisi geri ödemedir.

Nitelikli olmayan gerçek kişiler bakımından hem yıllık hem proje bazında yatırım sınırları bulunur.

Borç veya ödünç sözleşmesiyle değil, borçlanma aracı satışıyla fonlama yapılır; toplanan fonların nakden ödenmesi gerekir.

Yatırım komitesi, kredibilite raporunu ve ekonomik koşulları dikkate alarak fonlanan şirketin geri ödeme kapasitesini değerlendirir.

Faiz veya benzeri getiri, vade ve ödeme koşulları bilgi formunda açıkça belirtilir.

Getiri oranı Devlet İç Borçlanma Senetleri faizleriyle ilişkilendirilen üst sınıra tabidir, vade beş yılı aşamaz ve geri ödeme yükümlülükleri vade sonunda tek seferde toplanamaz.

Bu hükümler, borçlanmaya dayalı modelin bankacılık kredisi gibi serbestçe tasarlanmasını değil, yatırımcıyı aşırı risk ve yanıltıcı getiri vaatlerine karşı koruyan bir sermaye piyasası aracı olarak çalışmasını sağlar.

Kampanya süreci her iki modelde de başvuru ile başlar, bilgi formunun kampanya sayfasında yayımlanmasıyla yatırımcılara açılır ve süre altmış günü geçemez.

Yatırımcı fon sağlama talebini platforma iletirken ödeme emrini kimlik bilgileriyle uyumlu bir ödeme aracıyla verir.

Platform talepleri MKK'ya ve emanet yetkilisine anlık iletir; fonlar kampanya tamamlanana kadar platform adına bloke hesapta tutulur.

Yatırımcı, ödeme emrinden itibaren kırk sekiz saat içinde sebep göstermeden cayabilir.

Hedef fon toplanamazsa veya belirli yükümlülükler süresinde yerine getirilmezse bloke edilen tutarlar ve varsa nemaları iade edilir.

Hedef fonun erken toplanması halinde cayma süreleri de bittikten sonra kampanya erken sonlandırılabilir.

Bu yapı, fonun girişime hemen geçmesini engelleyerek yatırımcıya düşünme süresi, sistem kayıtlarına doğrulama ve başarısız kampanyada iade güvencesi sağlar.

Tebliğ bazı faaliyetleri açıkça yasaklayarak platformun tarafsız aracılık rolünü korur.

Platformlar gayrimenkul ve gayrimenkule dayalı hakların alım satımı veya gayrimenkul projelerinin geliştirilmesi amacıyla kitle fonlaması yürütemez.