SPL Geniş Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları Portföy Yönetim Şirketleri ve Bu Şirketlerin Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Tebliği III-55.1 Konu Anlatımı

Portföy yönetim şirketi, sermaye piyasasında yatırım kararını profesyonel olarak alan ve başkalarına ait portföyleri belirlenmiş sözleşme, içtüzük, izahname veya yatırım stratejisi çerçevesinde yöneten kurumdur.

Tebliğ, bu şirketleri ana faaliyeti yatırım fonlarının kurulması ve yönetimi olan, anonim ortaklık şeklinde kurulan sermaye piyasası kurumu olarak tanımlar.

Bu tanım iki sonucu beraberinde getirir.

Birincisi, portföy yönetim şirketi sıradan bir danışmanlık veya ticaret şirketi değildir; kuruluşu ve faaliyeti Kurul düzenine bağlıdır.

İkincisi, şirketin merkezinde yatırım fonları bulunsa da faaliyet alanı yatırım ortaklıkları, emeklilik yatırım fonları, yabancı kolektif yatırım kuruluşları, bireysel portföy yönetimi, yatırım danışmanlığı ve fon katılma payı pazarlama dağıtımı gibi bağlantılı hizmetlere uzanabilir.

Bu geniş alan, şirketin organizasyon ve etik yükümlülüklerini daha önemli hale getirir.

Tebliğin amacı yalnız portföy yönetim şirketinin kurulmasına izin vermek değildir; hangi ölçekte, hangi özsermaye ile, hangi insan kaynağı ve kontrol sistemiyle faaliyet göstereceğini belirlemektir.

Kaynak metinde yönetilen portföy büyüklüklerine göre özsermaye yükümlülüklerinin ve organizasyon yapılarının farklılaştırıldığı belirtilir.

Bu yaklaşım risk temellidir.

Küçük ölçekte sınırlı faaliyet gösteren şirket ile büyük tutarlı kolektif portföyleri yöneten şirket aynı kurumsal kapasiteye ihtiyaç duymaz.

Özsermaye, personel, bilgi işlem altyapısı, iç kontrol, risk yönetimi, teftiş ve fon hizmet birimi şartları, yönetilen varlıkların büyüklüğü ve yatırımcı üzerindeki etkisiyle birlikte düşünülür.

Böylece lisanslı kurumun yalnız hukuken kurulmuş olması değil, faaliyetini sürekli ve düzgün yürütebilmesi aranır.

Faaliyet izni süreci bu düzenin kapı kontrolüdür.

Şirketin kuruluş şartlarını tamamlaması, gerekli sermaye ve organizasyonu oluşturması, genel müdürü ataması, görev tanımlarını ve iş akış prosedürlerini yazılı hale getirmesi, teknik donanımını kurması ve Tebliğde sayılan kontrol birimlerini oluşturması gerekir.

Faaliyet izni başvurusunda sunulmak istenen yan hizmetler de Kurula bildirilir.

Şirket daha sonra yeni yan hizmet sunmak isterse ayrıca bildirim yapar ve Kurulun belirli süre içinde aksi yönde görüş bildirmemesi halinde bu hizmetler ilgili düzenlemeler çerçevesinde yürütülebilir.

Bu mekanizma, portföy yönetim şirketinin faaliyet alanının sessizce genişlemesini değil, denetlenebilir şekilde değişmesini sağlar.

Kolektif portföy yöneticiliği, yatırım fonu ve yatırım ortaklıklarına ait portföylerin maddi menfaat sağlamak üzere vekil sıfatıyla yönetilmesidir.

Vekil sıfatı burada öğretici bir kavramdır: Portföy yönetim şirketi varlıkların ekonomik sahibi değildir, fakat başkalarının varlıkları üzerinde yatırım kararı alır.

Bu nedenle sadakat, özen, çıkar çatışmasından kaçınma ve belgelendirme yükümlülükleri ağırdır.

Yatırım fonu portföyleri ve portföy yönetim hizmetini dışarıdan alan yatırım ortaklıklarının portföyleri münhasıran portföy yönetim şirketleri tarafından yönetilir.

Böylece kolektif yatırım kuruluşunun yatırım stratejisi, uzman ve düzenlemeye tabi bir yönetici eliyle uygulanır.

Bireysel portföy yöneticiliği ise müşteriyle yapılan portföy yönetim sözleşmesi çerçevesinde kişiye özgü portföyün yönetilmesidir; burada müşteriyi tanıma kuralı ve yatırım hedeflerinin doğru belirlenmesi ön plana çıkar.

Çıkar çatışmasının önlenmesi, portföy yönetim şirketinin güven kurumu olmasının zorunlu sonucudur.

Şirket aynı anda farklı fonları, yatırım ortaklıklarını veya bireysel müşterileri yönetebilir; ayrıca katılma payı pazarlama, yatırım danışmanlığı veya yan hizmetler sunabilir.

Bu ilişkiler, bir müşterinin veya fonun çıkarının başka bir müşteri, fon, şirket, yönetici veya ilişkili taraf lehine zedelenmesi riskini doğurur.

Tebliğ bu nedenle organizasyon yapısında çıkar çatışmalarını önleyici süreçler, görev ayrımları ve yazılı prosedürler arar.

Çıkar çatışması tamamen ortadan kaldırılamayan durumlarda bile yatırımcıya zarar vermeyecek, şeffaf ve adil bir işleyiş kurulmalıdır.

İç kontrol, risk yönetimi ve teftiş birimi portföy yönetim şirketinin günlük faaliyetini izleyen üç ayrı güvenlik katmanı gibi düşünülebilir.

İç kontrol, personelin görevlerini yazılı prosedürlere uygun yapmasını, yetki ve sorumlulukların belirlenmesini, aykırı uygulamaların üst yönetime iletilmesini ve iş akışlarının izlenmesini sağlar.

Risk yönetimi, yönetilen portföylerin piyasa, kredi, likidite, karşı taraf ve operasyonel risklerini ölçmeye ve sınırlarla karşılaştırmaya odaklanır.

Teftiş birimi ise sistemin bütününü denetler ve iç kontrol düzeninin gözetimine katkı verir.

Fon hizmet birimi, fon işlemlerinin muhasebe, operasyon ve raporlama boyutunu destekler.

Bu yapıların varlığı, portföy yöneticisinin yatırım kararı alma serbestisini kurumsal disiplin içinde kullanmasını sağlar.

Tebliğdeki mesleki özen ve titizlik ilkesi, portföy yönetiminde davranış standardını belirler.

Şirket yöneticileri ve personeli kararlarında dikkatli ve basiretli bir kişinin aynı koşullarda göstereceği dikkat ve gayreti göstermek zorundadır.

Bu ilke, başarısız her yatırımın otomatik olarak mevzuata aykırı olduğu anlamına gelmez; sermaye piyasasında zarar ihtimali doğaldır.

Ancak kararın araştırmaya, portföy stratejisine, risk sınırlarına ve müşterinin veya fonun çıkarına dayanması gerekir.

Bağımsızlık ilkesi de aynı standardı tamamlar.

Portföy yöneticileri, müfettişler ve şirket faaliyetleri dürüst, tarafsız ve bağımsız yürütülmelidir.

Bağımsızlığı ortadan kaldırabilecek özel ilişkiler, kişisel menfaatler veya baskılar portföy kararının kalitesini bozar.

Dışarıdan hizmet alımı, portföy yönetim şirketinin bazı operasyonel ihtiyaçlarını uzman kuruluşlardan karşılamasına imkan verir; ancak sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Hizmet alınan kuruluş yurt içinde veya belirli şartlarla yurt dışında olabilir, fakat hizmet alan şirket yatırımcıya, fona ve Kurula karşı yükümlülüklerini sürdürür.

Bu nedenle dış kaynak kullanımı maliyet veya uzmanlık avantajı sağlasa da kontrolsüz bırakılmış bir yetki devri gibi görülemez.

Tebliğde Kurulun yetkilerinin ve hizmet alan şirketin sorumluluklarının ayrıca düzenlenmesi, fon muhasebesi, bilgi işlem, operasyon veya destek hizmetlerindeki aksamanın yatırımcı zararına dönüşebileceği kabulüne dayanır.

Şirket, hizmet aldığı alanda da iş sürekliliği, veri güvenliği, kayıt düzeni ve denetim izini korumalıdır.

Yöneticiler ve personel için aranan nitelikler, portföy yönetim faaliyetinin uzmanlık gerektiren doğasını tamamlar.

Genel müdür, portföy yöneticileri, iç kontrol personeli, risk yönetim birimi ve müfettişler yalnız organizasyon şemasındaki unvanlar değildir; yatırım kararının hazırlanması, uygulanması, izlenmesi ve denetlenmesi zincirinin halkalarıdır.

Lisans, tecrübe, görev ayrılığı ve yazılı sorumluluklar bu nedenle önemlidir.

Portföy yönetim şirketinin merkez dışı örgütleri veya pazarlama dağıtım faaliyetleri olsa bile yatırımcıya sunulan hizmetin niteliği bu profesyonel standarttan kopamaz.