SPL Geniş Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları TSPB Üyelerinin Sermaye Piyasası Faaliyetlerini Yürütürken Uyacakları Meslek Kuralları Konu Anlatımı

TSPB meslek kuralları, sermaye piyasası faaliyetlerinin yalnız teknik mevzuata uygunlukla değil, güven ve meslek disipliniyle yürütülmesi gerektiği düşüncesine dayanır.

Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği, yatırım hizmet ve faaliyetinde bulunmaya yetkili kuruluşlar ile Kurulca uygun görülen sermaye piyasası kurumlarının üye olduğu kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşudur.

Aracı kurumlar, bankalar, menkul kıymet yatırım ortaklıkları, girişim sermayesi ve gayrimenkul yatırım ortaklıkları ile portföy yönetim şirketleri bu üyelik alanına girer.

Birliğin amacı üyelerin ortak ihtiyaçlarını karşılamak, çalışanların mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, sermaye piyasasının gelişmesine katkı sağlamak, üyeler ve yatırımcılar arasındaki ilişkilerde dürüstlük ve güveni hakim kılmak, meslek disiplini ve ahlakını korumaktır.

Bu nedenle meslek kuralları, soyut iyi niyet beyanı değil, sermaye piyasası faaliyetinin kurumsal davranış standardıdır.

Genel ilkeler, bütün faaliyet alanları için temel referans oluşturur.

Üyeler müşteri çıkarlarını ve piyasaların bütünlüğünü gözeterek dürüst ve adil davranmalıdır.

İlişkilerde doğru beyana dayalı hareket etmek, mesleki gereklere uymak ve güveni zedeleyici davranışlardan kaçınmak bu ilkenin parçasıdır.

Bağımsızlık ve tarafsızlık, üyenin kendi çıkarı, başka üyelerin çıkarı, müşteri talepleri veya çalışan ilişkileri nedeniyle objektifliğini kaybetmemesini gerektirir.

Aynı koşullara sahip müşterilere eşit davranılması bu yaklaşımın somut sonucudur.

Mesleki özen ve titizlik, dikkatli ve basiretli hareket etmeyi, yürütülen faaliyet için gerekli teknik bilgi birikimini sağlamayı ve mesleki gelişmeleri izlemeyi ifade eder.

Saydamlık ise ilgili tarafların, kamu kurumlarının ve müşterilerin mevzuat ve mesleki teamüller gereği tam, doğru, hızlı ve eşit biçimde bilgilendirilmesini gerektirir.

Kaynakları etkin kullanma ilkesi, yatırımcı korumasının operasyonel tarafını açıklar.

Üye, işletmesinin devamlılığını sağlamak ve müşterilerin haklarını korumak için maddi, teknolojik ve beşeri kaynakları etkin kullanmalıdır.

Sermaye piyasası hizmeti yalnız yatırım tavsiyesi veya emir iletiminden ibaret değildir; işlem güvenliği, kayıt düzeni, bilgi sistemleri, personel yeterliliği ve iç kontrol kapasitesi de hizmetin parçasıdır.

Rekabet ve toplumsal yararı gözetme ilkesi, ticari amaçla hareket edilirken haksız rekabete yol açılmamasını ve meslek adabının korunmasını ister.

Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerinin aklanmasıyla mücadele ilkesi de piyasa güveninin bir parçasıdır.

Üyeler şüpheli işlemlerin belirlenmesi, mevzuat çerçevesinde işlem yapılması, kurumlarla işbirliği kurulması, iç önlemler alınması ve çalışanlara eğitim verilmesi için gerekli düzeni kurmalıdır.

Müşteri ilişkilerinde ilk basamak müşteriyi tanımadır.

Üyeler müşteriyle iş ilişkisi kurulmadan önce kimlik bilgilerini alır ve mesleki faaliyetlerini yazılı sözleşmeler çerçevesinde yürütür.

Müşterinin mali durumu, yatırım amaçları, yatırım süresi, risk ve getiri tercihleri hakkında bilgi edinilir; standart testler yapılır ve bilgiler güncel tutulur.

Bir ürün veya hizmetin müşteriye uygun olmadığı sonucuna varılırsa müşteri uyarılır.

Müşteri bilgi vermek istemezse veya eksik ya da güncel olmayan bilgi verirse, hangi ürün veya hizmetlerin uygun olduğunun tespit edilemeyeceği kendisine açıklanır.

Bu kural, müşteri menfaatini korumanın yalnız işlem anında değil, ilişki kurulmadan önce başladığını gösterir.

Müşteri talimatlarına uyma, sözleşme sınırları içinde müşterinin yatırım tercihleri, portföy durumu, kişisel ihtiyaçları, ekonomik ve finansal bilgileri ve standart test sonuçları gözetilerek hareket etmeyi gerektirir.

Talimatların kesin, açık ve anlaşılır olması için gerekli önlemler alınmalıdır.

Üye, müşteriye ait sermaye piyasası araçları ve nakit üzerinde hak ve yetkisi olmadan kendisi veya üçüncü kişiler lehine tasarrufta bulunamaz.

Bilgi verme yükümlülüğü de aynı koruma mantığını tamamlar.

Üyeler işlemler, ücretler, komisyonlar, masraflar, karşılıklı yükümlülükler ve yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde uygulanacak yaptırımlar hakkında müşterilerini doğru, eksiksiz ve zamanında bilgilendirir.

Bilgilendirme hizmetten önce ve hizmet sırasında yapılır; yatırım araçları, sektör, üye ve verilen hizmetlerle ilgili olabilir.

Sunulan bilgiler güvenilir belge, rapor ve analizlere dayanmalı; kesin bilgi ile yoruma dayalı bilgi ayrımı anlaşılır olmalıdır.

Müşteri menfaatleri ilkesi, sadakat ve özen borcunu somutlaştırır.

Üyeler tüm müşterilere adil davranmalı, sözleşmelerde müşterilerin haklarını zedeleyen ve iyi niyet kurallarına aykırı hükümlere yer vermemelidir.

Müşterinin piyasa bilgisizliğinden veya tecrübesizliğinden yararlanarak alım satım kararlarını etkileyip kendi lehlerine kazanç sağlayamazlar.

Hizmet karşılığı alınan ücret, komisyon ve masraflar tarifeye bağlanmışsa belirlenen tutar ve oranların üzerine çıkılamaz.

Elektronik ortamda veya farklı hizmet kanallarında işlem güvenliğinin sağlanması ve müşteri mağduriyetlerinin önlenmesi için teknik ve hukuksal önlemler alınır.

Bu düzenleme, sermaye piyasasında güvenin yalnız doğru fiyat veya doğru ürünle değil, işlem sürecinin güvenliğiyle de ilgili olduğunu gösterir.

Çıkar çatışmaları hem üye ile müşteri arasında hem de müşteriler arasında ortaya çıkabilir.

Üyeler öncelikle çatışmadan kaçınmak için gerekli çabayı gösterir.

Çatışma önlenemiyorsa müşteri menfaati önce gözetilir ve durum müşteriye bildirilir; çatışma müşteriler arasında ise adil ve tarafsız davranılır.

Sır saklama yükümlülüğü bu çerçevenin başka bir yönüdür.

Üyeler müşterilerin kimlik bilgilerini ve faaliyetleri nedeniyle öğrendikleri bilgileri, kanunen yetkili merciler dışında açıklamaz ve bu bilgileri kendileri veya başkaları yararına kullanmaz.

Bilgi asimetrisi sermaye piyasasında ciddi haksızlık yaratabileceğinden, gizlilik ve çıkar çatışması kuralları piyasa bütünlüğüne doğrudan hizmet eder.

İlan, reklam ve promosyon kuralları, müşteri kazanma faaliyetinin dürüst ve gerçekçi kalmasını sağlar.

Üyeler mali yapılarına, sundukları hizmetlere ve sermaye piyasası araçlarına ilişkin duyurularda yanıltıcı, aldatıcı, küçük düşürücü veya deneyim eksikliğini istismar eden ifadelerden kaçınır.

En iyi, en güvenilir veya en çok kazandıran gibi sübjektif ve abartılı ifadeler haksız rekabet doğurabileceği için kullanılmamalıdır.

Mutlak getiri veya zarara karşı garanti taahhüdü verilmez.

Diğer üyeleri kötüleyen, ticari itibarı zedeleyen veya bir üyenin diğerinden daha güvenli olduğu izlenimini yaratan ifadelerden kaçınılır.

Promosyon maliyetleri yatırımcı hesaplarına yansıtılamaz; promosyon süresince yatırımcı aleyhine komisyon oranı değiştirilemez.

Müşteri şikâyetlerinde ise üye yalnız cevap vermekle kalmaz, nedenleri araştırır, haklı şikâyetlerin tekrarlanmaması için önlem alır ve hatalı uygulamalar konusunda çalışanlarını bilgilendirir.

Diğer üyelerle ilişkiler ve çalışanlara ilişkin hükümler, meslek kurallarının kurum içi ve piyasa içi etkisini gösterir.

Üyeler sermaye piyasasının sağlıklı gelişmesi ve finansal suçların önlenmesi için dayanışma içinde hareket eder; yasal olarak sır kapsamında olmayan verileri Birlik bünyesindeki bilgi çalışmaları için açık ve zamanında sağlar.

Haksız rekabetten kaçınır, diğer üyelerin itibarı hakkında yanıltıcı veya kötüleyici beyanlarla menfaat sağlamaz, kamuya açıklanmamış bilgileri kullanarak işlem yapmaz, piyasa dolandırıcılığı veya piyasa bozucu eylemlere imkan tanımaz.