6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun kapsamı yalnız “orta ve uzun vadeli fonlar” ölçüsüyle belirlenmez; kanun sermaye piyasası araçlarını ve sözleşmelerini, ihraççıları, halka açık ortaklıkları, sermaye piyasası faaliyet ve kurumlarını, borsaları ve piyasa altyapısını düzenler. Halka arzda kural olarak Kurulca onaylı izahname, halka arz edilmeksizin ihraçta ihraç belgesi gerekir; Kurul onayı bilginin standart, tutarlı ve anlaşılabilir sunumuna ilişkindir, yatırım garantisi veya tavsiye değildir. Kaydileştirilen araçlar ve haklar MKK'da hak sahibi bazında izlenir. Yatırım kuruluşları, portföy yönetimi ve kolektif yatırım yapıları ile borsa, takas ve merkezi saklama kurumları izin, gözetim ve faaliyet kurallarına tabidir. Yatırımcı Tazmin Merkezi piyasa değer kaybını değil, kanuni koşullarda yatırım kuruluşunun yerine getiremediği nakit ödeme veya araç teslim yükümlülüklerini sınırlı rejimde karşılar. Kurul; kamuyu aydınlatma, denetim, tedbir, idari yaptırım ve piyasa suçları düzeniyle güvenli işleyişi korur. 2024'te kripto varlık hizmet sağlayıcıları kanun kapsamına alınmış, kuruluş/faaliyet ve çalışma-sermaye yeterliliği esasları 2025 tarihli III-35/B.1 ve III-35/B.2 Tebliğleriyle ayrıntılandırılmıştır.
SPL Geniş Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları Sermaye Piyasası Kanunu Konu Anlatımı
Sermaye Piyasası Kanunu konusunun özeti ve anlatımı — SPL Geniş Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
SPL konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
SPL ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
Ekonomik piyasa ile kanuni kapsamı ayırmak
Sermaye piyasası tasarrufların fon arayanlara sermaye piyasası araçları yoluyla aktarılmasını, riskin ve mülkiyetin dağılmasını, fiyat oluşumunu ve likiditeyi destekler.
Birincil piyasada yeni ihraç veya halka arz işlemi, ikincil piyasada daha önce ihraç edilmiş araçların el değiştirmesi öne çıkar.
İkincil piyasa ihraççıya her işlemde doğrudan yeni kaynak sağlamasa da yatırımcının çıkış imkânını ve fiyat keşfini güçlendirerek yeni ihraçları destekler.
Bu ekonomik anlatım yararlıdır, fakat 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun hukuki kapsam testi yalnız vadeye dayanmaz. “Orta ve uzun vadeli fon piyasası” geleneksel öğretim tanımıdır; kısa vadeli bir aracın sermaye piyasası mevzuatına tabi olamayacağı veya uzun vadeli her finansmanın Kanun kapsamına gireceği sonucunu doğurmaz.
Hukuki çözümde aracın, sözleşmenin, ihraççının, faaliyetin ve kurumun Kanundaki tanımları ile Kurul düzenlemeleri esas alınır.
Kanunun amacı; sermaye piyasasının güvenilir, şeffaf, etkin, istikrarlı, adil ve rekabetçi bir ortamda işlemesini ve gelişmesini sağlamak, yatırımcıların hak ve menfaatlerini korumaktır.
Kapsam; sermaye piyasası araçları ve sözleşmeleri, ihraççılar, halka açık ortaklıklar, sermaye piyasası faaliyetleri, kurumları, borsalar, piyasa işleticileri ve diğer ilgili kişileri içine alan bir düzenleyici bütündür.
Araç ve sözleşme kavramı
Sermaye piyasası aracı; menkul kıymetleri, türev araçları ve yatırım sözleşmeleri dâhil Kurulca bu kapsamda belirlenen diğer araçları içerir.
Pay, borçlanma aracı, yatırım fonu katılma payı, kira sertifikası veya türev ürün aynı ekonomik ve hukuki hakları vermez.
Aracın ortaklık, alacak, varlığa dayalı hak veya türev pozisyon doğurması; getiri, vade, teminat, öncelik ve tasfiye sonuçlarını değiştirir.
Bir belgeye “yatırım ürünü” denmesi onu kendiliğinden sermaye piyasası aracı yapmaz.
Aynı şekilde aracın dijital ortamda temsil edilmesi, hukuki niteliğini tek başına çözmez.
Önce kanuni tanım, ardından ihraç ve faaliyet düzenlemesi incelenir.
Bu yöntem, ekonomik benzerliği hukuki kimlikle karıştırmayı önler.
İhraç, halka arz ve bilgi belgesi
İhraççı, sermaye piyasası aracını ihraç eden veya ihraç etmek üzere Kurula başvuran kişidir.
Halka arz, araçların satın alınması için her türlü yoldan halka çağrıda bulunulmasını ve çağrı devamında yapılan satışı kapsayan kanuni süreçtir.
Halka arz yalnız şirketin yeni pay çıkararak kaynak toplaması biçiminde gerçekleşmez; mevcut ortağın pay satışı da halka arz olabilir ve bu durumda satış bedeli doğrudan ihraççıya gitmeyebilir.
Bu nedenle “halka arz”, “yeni ihraç” ve “ihraççıya fon girişi” kavramları her olayda özdeş değildir.
Sermaye piyasası araçlarının halka arz edilmesi veya borsada işlem görmesi için kural olarak izahname hazırlanması ve Kurulca onaylanması gerekir.
Halka arz edilmeksizin yapılacak ihraçlarda ise Kurulca onaylı ihraç belgesi rejimi uygulanır.
İzahname; ihraççıya, varsa halka arz edene, araca, haklara, mali duruma ve risklere ilişkin yatırım kararını etkileyebilecek bilgileri kanuni standartta sunar.
İlan ve reklamlar izahnameyle tutarlı olmalı; yanlış, abartılı veya yanıltıcı bilgi içermemelidir.
Kurulun izahnameyi onaylaması, ilgili bilgilerin kanuni standart bakımından tutarlı, anlaşılabilir ve eksiksiz sunulduğunun incelenmesine dayanır.
Bu onay, ihraççının mali gücünün, açıklanan her bilginin maddi doğruluğunun veya aracın getirisinin Kurul tarafından garanti edildiği anlamına gelmez; yatırım tavsiyesi de değildir.
Yatırımcı yine riskleri ve kendi durumunu değerlendirmek zorundadır.
İzahnamede yanlış, yanıltıcı veya eksik bilgi bulunması hâlinde ihraççı, halka arz eden, lider aracı kurum, garantör ve kanunda sayılan diğer sorumlular bakımından kusur ve illiyet koşullarına göre tazmin sorumluluğu gündeme gelebilir.
Kamuyu aydınlatma yalnız ihraç anında bitmez.
Finansal raporlar, bağımsız denetim ve özel durum açıklamaları aracın fiyatını veya yatırım kararını etkileyebilecek gelişmelerin piyasaya düzenli ulaşmasını sağlar.
Kaydileştirme ve hak sahipliği
Kurulca kayden izlenmesine karar verilen sermaye piyasası araçları senede bağlanmaksızın elektronik kayıt ortamında takip edilir.
Kayıtlar Merkezi Kayıt Kuruluşu nezdinde kural olarak hak sahibi bazında tutulur.
Yatırım kuruluşu yatırımcı hesabını işletirken merkezi kayıt, ihraççı, araç ve hak sahibi bağlantısını koruyan piyasa altyapısını sağlar.
Kaydileştirme, yatırımcının ekonomik riskini ortadan kaldırmaz; mülkiyet ve sınırlı ayni hakların izlenmesi, kurumsal işlemlerin yürütülmesi ve mutabakat açısından güvenilir kayıt zemini oluşturur.
Saklama, kayıt ve takas birbirine yakın görünse de farklı işlevlerdir.
Bir kurumun yatırımcıyla sözleşme kurması, bir diğerinin merkezi saklama veya takas altyapısı sunması mümkündür.
Halka açık ortaklık düzeni
Payları halka arz edilen veya kanuni şartlarda halka açık sayılan ortaklıklar, Türk Ticaret Kanunundaki şirket kurallarına ek sermaye piyasası yükümlülükleri taşır.
Kamuyu aydınlatma, kurumsal yönetim, önemli nitelikteki işlemler, ilişkili taraf işlemleri, kâr payı, pay alım teklifi ve ayrılma hakkı gibi konular yatırımcı ile hâkim ortak arasındaki bilgi ve güç dengesini düzenler.
Her sermaye piyasası işlemi halka açık ortaklık işlemi değildir; her anonim şirket de halka açık değildir.
Soruda önce şirketin statüsü, payların halka arz veya işlem görme durumu ve somut işleme özgü ikincil düzenleme belirlenmelidir.
Kurumsal yönetim ilkelerinin zorunlu veya “uy ya da açıkla” niteliği de şirket grubu ve ilgili düzenlemeye göre ayrılır.
Faaliyetler ve piyasa kurumları
Yatırım hizmet ve faaliyetleri kanunda sayılan ve Kurul iznine bağlanan işlemlerdir.
Emirlerin alınması ve iletilmesi, işlem gerçekleştirme, portföy yöneticiliği, yatırım danışmanlığı, halka arza aracılık ve ilgili faaliyetlerin hangilerinin yapılabileceği kuruluş türü ile faaliyet iznine göre belirlenir.
Bir şirketin ticaret sicilindeki amaç maddesi, tek başına sermaye piyasası faaliyeti yürütme izni değildir.
Yatırım kuruluşları, kolektif yatırım kuruluşları, portföy yönetim şirketleri, ipotek finansmanı kuruluşları, konut ve varlık finansmanı fonları, varlık kiralama şirketleri ile kanunda sayılan diğer sermaye piyasası kurumları farklı kuruluş ve faaliyet kurallarına tabidir.
Bağımsız denetim, derecelendirme ve değerleme kuruluşları da sermaye piyasasındaki faaliyetleri bakımından Kurul düzenlemesi ve sorumluluk rejimi içindedir.
Borsalar ve piyasa işleticileri alım satımın örgütlü zeminini sağlar.
Merkezi takas kuruluşu işlemlerin takasını ve gerektiğinde merkezi karşı taraf işlevini, merkezi saklama kuruluşu araçların merkezi saklamasını, MKK kaydi hak sahipliği kayıtlarını yürütür.
Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği özdüzenleyici meslek kuruluşu işlevi görür.
Bu kurumların varlığı, yatırımın risksiz olduğu anlamına gelmez; işlem, kayıt ve sistem güvenliğini belirli kurallara bağlar.
Yatırımcı korumasının sınırı
Yatırımcının korunması, zarar etmeme garantisi değildir.
Fiyat düşüşü, faiz veya kur hareketi, ihraççının kredi riskinin gerçekleşmesi ve yatırım kararından doğan olağan piyasa zararı kural olarak yatırımcıya aittir.
Hukuk; doğru ve zamanında bilgi, uygun faaliyet izni, müşteri varlıklarının ayrılığı, dürüst işlem, kayıt, gözetim ve başvuru yolları sağlayarak karar ortamını korur.
Yatırımcı Tazmin Merkezi de genel bir mevduat sigortası veya piyasa zararı fonu değildir.
Tazmin kararı verilen yatırım kuruluşunun yatırım hizmet ve faaliyetlerinden veya yan hizmetlerinden kaynaklanan nakit ödeme ya da sermaye piyasası aracı teslim yükümlülüklerini yerine getirememesi hâlinde, kanuni kapsam, kişi ve üst sınır koşulları içinde tazmin rejimi işler.
Aracın piyasa değer kaybı, yatırım danışmanlığı sonucundaki her zarar veya ihraççının her temerrüdü otomatik olarak YTM kapsamına girmez.
Gözetim, tedbir, yaptırım ve piyasa suçları
Kurul bilgi ve belge isteme, inceleme ve denetim yetkilerini piyasanın güvenli işleyişi için kullanır.
Mevzuata aykırı ihraç, izinsiz faaliyet, mali yapının zayıflaması, hukuka aykırı halka açık ortaklık işlemleri veya yatırımcı varlıklarının tehlikeye girmesi hâllerinde aykırılığın giderilmesi, faaliyetin sınırlandırılması veya durdurulması, izin iptali ve kanunda sayılan diğer koruyucu tedbirler gündeme gelebilir.
İdari para cezaları ile suçlar aynı şey değildir.
Bilgi suistimali ve piyasa dolandırıcılığı gibi fiiller ceza hukuku sonuçları doğurabilir; piyasa bozucu eylemler ise Kurul düzenlemeleri çerçevesinde idari yaptırıma bağlanabilir.
Yanlış veya yanıltıcı açıklama, emir ve işlem kalıpları yalnız gerçekleşen fiyat sonucuna bakılarak değil, fiilin unsurları ve amaç-etki bağlantısı üzerinden incelenir.
Derecelendirme kuruluşunun görüşü de kamusal garanti değildir.
Kredi derecesi, belirli yöntem ve bilgi setiyle kredi riskine ilişkin görüştür; yatırımcının fiyat, likidite ve uygunluk değerlendirmesinin yerini almaz.
Derecelendirme faaliyetinin yetki, bağımsızlık, çıkar çatışması ve açıklama kuralları piyasa güveninin bir parçasıdır.
Kripto varlık hizmet sağlayıcıları
7518 sayılı Kanunla 2 Temmuz 2024'te yapılan değişiklikler, kripto varlık hizmet sağlayıcılarını 6362 sayılı Kanunun düzenleme ve denetim alanına aldı.
Kanuna kripto varlık, cüzdan, platform, saklama hizmeti ve hizmet sağlayıcı tanımları ile kuruluş, faaliyet, gözetim ve tedbir hükümleri eklendi.
Platformların kurulması ve faaliyete başlaması Kurul iznine bağlandı; yurt dışından Türkiye'de yerleşik kişilere yönelik faaliyetler ve izinsiz hizmetler için ayrıca kurallar getirildi.
13 Mart 2025'te yürürlüğe giren III-35/B.1 sayılı Tebliğ kuruluş, faaliyete geçme, ortak ve yönetici şartları, organizasyon, iç kontrol, risk yönetimi, bilgi sistemleri, kayıt ve bağımsız denetim gibi alanları düzenledi.
III-35/B.2 sayılı Tebliğ ise sunulabilecek hizmetler, alım satım ortamı, listeleme, saklama, transfer, sermaye yeterliliği ve müşteri varlıklarına ilişkin çalışma esaslarını ayrıntılandırdı.
Bu düzenlemelerden “her kripto varlık kendiliğinden menkul kıymettir” sonucu çıkmaz.
Kanun, kripto varlık hizmet sağlayıcısı faaliyetini özel olarak düzenler; somut varlığın sermaye piyasası aracı veya başka bir hukuki kategori sayılıp sayılmadığı ayrıca incelenir.
Kurulun bir hizmet sağlayıcıyı izin ve gözetim rejimine alması da platformdaki her varlığın değerini veya yatırım sonucunu garanti etmez.
Sınav ve olay çözme sırası
Önce somut ürünün kanuni araç veya sözleşme niteliği, ihraççısı ve işlem tarafları belirlenir.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Sermaye Piyasası Kanunu anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
Geniş Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Sermaye Piyasası Kanunu konusu SPL Kredi Derecelendirme düzeyindeki Geniş Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları dersine bağlıdır. Bu ders için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmadığından burada bir oran yayımlamıyoruz.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
İlgili Kavramlar
Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.
- Halka ArzBir şirketin paylarının veya borçlanma araçlarının genel yatırımcıya satışa sunulması sürecidir. İzahname hazırlanması, SPK onayı ve satış sürecini kapsar. İlk halka arz (IPO) ve ikincil halka arz olarak ikiye ayrılır.
- Piyasa Dolandırıcılığıİçeriden öğrenenlerin ticareti ve manipülasyonun genel adıdır. AB düzenlemelerine paralel olarak Türk hukukunda da suç olarak tanımlanmıştır. SPK bu suçları tespit etmek için piyasa gözetim sistemleri kullanır.
- İzahnameSermaye piyasası araçlarının halka arz edilmesi veya borsada işlem görmesi için hazırlanan, yatırımcıların karar vermesi için gerekli tüm bilgileri içeren resmi belgedir. SPK tarafından onaylanması zorunludur.
- Yatırım FonuTasarruf sahiplerinden katılma payı karşılığı toplanan paraların portföy yönetim şirketleri tarafından çeşitli sermaye piyasası araçlarına yatırılarak yönetildiği kolektif yatırım kuruluşudur. A ve B tipi ayrımı kaldırılmış, şemsiye fon yapısına geçilmiştir.
- Kira SertifikasıFaizsiz finans ilkelerine uygun olarak ihraç edilen, dayanak varlığın getirisini yatırımcıya aktaran sermaye piyasası aracıdır. Sukuk olarak da bilinir. Varlık kiralama şirketleri (VKŞ) tarafından ihraç edilir.
- Katılma PayıYatırım fonunun portföyündeki varlıklar üzerinde yatırımcının sahiplik payını temsil eden menkul kıymettir. Fon portföyünün değerine göre her gün fiyatı hesaplanır.
- EmirYatırımcının bir sermaye piyasası aracını almak veya satmak için aracı kuruma verdiği talimattır. Fiyat, miktar, geçerlilik süresi ve emir türü bilgilerini içerir.
- LikiditeBir varlığın fiyatında önemli bir değişiklik olmadan hızlıca nakde dönüştürülebilme kolaylığıdır. İşlem hacmi yüksek menkul kıymetler daha likit kabul edilir.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
Sık Sorulan Sorular
Geniş Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 16 konu içerir.
- Özel Durumlar Tebliği II-15.1
- Kurumsal Yönetim Tebliği II-17.1
- Gayrimenkul Yatırım Ortaklıklarına İlişkin Esaslar Tebliği III-48.1
- Menkul Kıymet Yatırım Ortaklıklarına İlişkin Esaslar Tebliği III-48.5
- Portföy Yönetim Şirketleri ve Bu Şirketlerin Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Tebliği III-55.1
- Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği III-52.1
- Borsa Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği III-52.2
- Gayrimenkul Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği III-52.3
- Girişim Sermayesi Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği III-52.4
- Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklıklarına İlişkin Esaslar Tebliği III-48.3
- TSPB Üyelerinin Sermaye Piyasası Faaliyetlerini Yürütürken Uyacakları Meslek Kuralları
- Sermaye Piyasası Çalışanları Etik İlkeleri ve Davranış Kuralları
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
SPL soru çözme rehberi