Antrenörlük Sporda Öğrenme ve Öğretme IV Gelişim ve Bilişsel Gelişim Konu Anlatımı

Sporcu eğitiminde gelişim ve bilişsel gelişimi anlamak için önce zihnin bilgiyi nasıl işlediğine bakmak gerekir.

Bilişsel öğrenme kuramları, öğrenmeyi davranışçı kuramların tanımladığı basit uyarıcı-cevap ilişkisinden çok daha karmaşık, doğrudan gözlenemeyen bir zihinsel süreç olarak görür; öğrenen, duyuları aracılığıyla çevreden veri toplayan, bu veriyi zihinde işleyip organize eden ve sonra yaşamda kullanan bir bilgi işlemcidir.

Bilgiyi işleme modeline göre çevredeki uyarıcılar önce alıcılar yoluyla alınır, duyusal kayıtla kaydedilir, dikkat ve seçici algı süreçleriyle kısa süreli belleğe aktarılır, orada zihinsel tekrarla anlamlı biçimde kodlanıp uzun süreli bellekte depolanır; ihtiyaç duyulduğunda bu bilgi uzun süreli bellekten geri getirilip bir tepki üreticiye, oradan da kaslara gönderilerek performansa dönüşür ve bütün bu süreç yürütücü kontrol tarafından denetlenir.

Bu bakış açısı hem yüzeysel öğrenmeyi, yani kısa süreli belleğe dayalı ezber türü öğrenmeyi, hem de önceki bilgiyle bağ kurularak gerçekleşen ve uzun süreli belleğe, anlamaya ve içselleştirmeye dayanan derin öğrenmeyi birbirinden ayırt eder.

Antrenörün sporcunun dikkatini antrenmanın amacına çekmesi, temel bilgiyi ayrıntıdan ayırt etmesine yardımcı olması, yeni bilgiyi önceki bilgiyle ilişkilendirmesi ve soyut kavramları somut örneklerle desteklemesi, bu bilgi işleme sürecini güçlendiren uygulamalardır.

Bilginin nasıl işlendiği sorusunun ardından, bu işleme kapasitesinin yaşla birlikte nasıl geliştiği sorusu gelir; bu da yapılandırmacı kuramların, özellikle bilişsel yapılandırmacılığın konusudur.

Yapılandırmacılık, öğrenenin süreçte edilgen değil etkin olduğunu, öğrenmenin öğrenenler arası etkileşimin yüksek olduğu ve gerçek yaşam uygulamalarını içeren ortamlarda daha iyi geliştiğini savunur ve kendi içinde bilişsel yapılandırmacılık ile sosyal yapılandırmacılık olmak üzere iki bakış açısına ayrılır.

Bilişsel yapılandırmacılığın gelişmesinde Piaget'in çocukların bilişsel gelişim evreleriyle ilgili çalışmaları belirleyici olmuştur.

Piaget, çocukların dört bilişsel gelişim evresinden geçtiğini gözlemlemiştir: sıfır ile iki yaş arasındaki duyusal-motor dönemde çocuk kendini dış dünyadan ayırt etmeyi ve nesnelerin görülmediğinde bile var olmaya devam ettiğini kavramayı öğrenir; iki ile yedi yaş arasındaki işlem öncesi dönemde nesneleri sembollerle ifade etmeye başlar ve benmerkezciliği giderek azalır; yedi ile on bir yaş arasındaki somut işlemler döneminde mantıksal düşünme ve üst düzey sınıflama gelişir, çocuk somut yollarla problem çözebilir; on bir yaşından itibaren başlayan soyut işlemler döneminde ise soyut düşünme, bilimsel yöntemle problem çözme ve kendi değer sistemini yapılandırma yeteneği ortaya çıkar.

Piaget'e göre çocuklar bu evrelerde kendilerine sunulan bilgiyi düzenleme, yani mevcut zihinsel şemayı yeni durumlara göre yeniden biçimlendirme, ve özümleme, yani yeni bilgiyi var olan şemalara uyarlama yollarıyla etkin biçimde işler; ayrıca evreler arası geçiş hızı çocuktan çocuğa değişebilir.

Sosyal yapılandırmacılık ise Vygotsky'nin, farklı yaş ve gelişim düzeyindeki bireylerin birbiriyle sosyal etkileşimi yoluyla nasıl öğrendiğine dair çalışmalarına dayanır.

Bilişsel yapılandırmacılık bilgi edinimini bireysel bir zihinsel süreç olarak ele alırken, sosyal yapılandırmacılık bilgi ediniminde toplumun ve kültürün etkisini merkeze koyar; Vygotsky'e göre üst düzey zihinsel işlevler genellikle bireyler arasındaki iletişim ve iş birliğiyle gerçekleşir ve bu süreci yakınsal gelişim alanı kavramıyla tanımlamıştır.

Bu iki yapılandırmacı bakış açısının sporcu eğitimine yansıması, sporcunun öğrenme stilinin tanılanması, güçlü yönlerinin tespiti, bireye özgü ihtiyaçların antrenman planlamasına yansıtılması ve problem çözme temelli, gerçek yaşam durumlarına dayalı öğretim yöntemlerinin kullanılması biçiminde somutlaşır.