Antrenörlük Sporda Öğrenme ve Öğretme IV Öğretim İlkeleri Konu Anlatımı

Spor eğitiminde kullanılan öğretim stratejilerinin, modellerinin ve yöntemlerinin temelinde öğrenme kuramlarından süzülen öğretim ilkeleri yatar; bu ilkelerin en belirgin iki kaynağı davranışçı ve insancıl kuramlardır.

Davranışçı öğrenme kuramları, öğrenmeyi çevreyle etkileşim sonucu ortaya çıkan kalıcı izlenimli yaşantı ürünleri olarak ele alır ve öğrenmeyi uyarıcı ile tepki arasında bağlantı kurma süreci sayar.

Pavlov'un klasik koşullanma deneyinde koşulsuz bir uyarıcıyla (yemek) eşleştirilen nötr bir uyarıcının (zil sesi) tek başına aynı tepkiyi (salya) üretmeye başlaması, koşullu davranışın nasıl oluştuğunu gösterir.

Thorndike, hayvanların deneme-yanılma yoluyla doğru tepkiyi bulduğunda ödüllendirilmesinin bu tepkiyi güçlendirdiğini, yanlış tepkinin görmezden gelinmesinin ise zayıflattığını ortaya koyarak pekiştirme ilkesini geliştirmiştir.

Watson, uyarıcı-tepki ilişkisini duygusal tepkilere taşıyarak genelleme ilkesini tanımlamış, Hull davranışların hayatta kalma dürtüsüyle şekillendiğini, Skinner ise davranışın kendiliğinden ortaya çıkıp sonrasındaki pekiştireçle kontrol edildiği edimsel koşullamayı geliştirmiştir; bir sporcunun rakibine saygılı davranışının antrenör tarafından övülmesi ve bu övgü sayesinde davranışın tekrarlanması edimsel koşullamaya örnektir.

Bu bulguların antrenmana yansıması istendik davranış geliştirme, antrenmanın planlanması ve antrenörün sporcu eğitimindeki rolü başlıklarında somutlaşır.

İstendik davranışlar arasında antrenmana zamanında gelme, ısınma-soğuma alışkanlığı, antrenman planına uyarak çalışma ve spor ahlakına uygun davranış sayılabilir; bu davranışları geliştirmede koşullama, pekiştirme, alıştırma, ödül verme ve cesaretlendirme etkili tekniklerdir.

Övgü ve ödülün etkili kullanılabilmesi için övülen davranışla övgü arasındaki bağın açık kılınması, övgünün sporcunun çabasına ve gelişimine odaklanması, gerçek başarıların tanınması ve yeni bir beceriyle uğraşan sporcuya sık pekiştireç verilmesi gerekir; kalıcılığı sağlamak için ise zamanla öngörülemeyen aralıklarla pekiştireç sunulması önerilir.

Antrenman planlaması yapılırken hedeflerin gözlenebilir biçimde ifade edilmesi, sporcunun özelliklerinin tanımlanması, içeriğin basitten karmaşığa sıralanması, sık alıştırma imkânı sağlanması ve sporcunun yeterince geri bildirim alması gibi adımlar izlenir; bu yaklaşımda antrenman kararlarını veren ve gelişimi ölçüm sonuçlarına göre değerlendiren kişi antrenördür, bu nedenle davranışçı ilkelere dayanan sporcu eğitimi büyük ölçüde antrenör merkezlidir.

Davranışçı ilkelerin dışsal odağına karşılık insancıl kuramlar bireyi merkeze alır ve bireyi değerli, doğuştan iyi, seçim yapma ve kendini gerçekleştirme potansiyeline sahip bir varlık olarak görür.

Maslow, insan eylemlerinin ihtiyaçları karşılama arayışı etrafında şekillendiğini ve bu ihtiyaçların hiyerarşik olduğunu savunur; hiyerarşinin en altında yemek, su ve hava gibi fizyolojik ihtiyaçlar, onun üstünde güvenlik ihtiyacı, ardından ait olma ve sevgi ihtiyacı, sonra saygınlık ihtiyacı yer alır ve en üstte kişinin olabileceği her şey olmaya çalışmasını ifade eden kendini gerçekleştirme ihtiyacı bulunur; alt düzeydeki yoksunluk ihtiyaçları karşılanmadan üst düzey ihtiyaçların davranışı yönlendirmesi beklenemez.

Rogers ise yaşamı, bireyi gelişmeye ve özerkliğe yönelten doğuştan gelen bir kendini gerçekleştirme eğilimi olarak tanımlar ve anlamlı öğrenmede bireyin öğrenmeyi kendi içinden gelen istekle başlattığını, kendi çabasıyla sürdürdüğünü ve sonucunu kendi değerlendirdiğini vurgular.

Bu bakış açısıyla antrenörden beklenen, sporcuları bir makine olarak değil birey olarak görmesi, dürüst olması, sporcuları dinlemesi, onların olumlu benlik algısını ve özerkliğini desteklemesi ve duygularına duyarlı davranmasıdır.