Antrenörlük Sporda Öğrenme ve Öğretme IV Öğrenme Yaklaşımları Konu Anlatımı

Öğrenme kuramları içinde sosyal öğrenme yaklaşımı, öğrenmenin bireysel bir süreç olmakla birlikte çoğunlukla sosyal ortamlarda gerçekleştiğini vurgular.

Bu yaklaşımı tanımlarken öğrenmenin iki boyutunu ayırt etmek gerekir: sosyal boyut, bir topluluk içinde sosyal etkileşim becerilerinin ve sosyal rollerin öğrenilmesiyle ilgilidir; psikolojik boyut ise sosyal faktörlerin öğrenmeyi nasıl etkilediğine odaklanır.

Toplumbilim açısından bakıldığında öğrenme, bireysel kimliği, düşünmeyi ve anlam vermeyi destekleyen, geliştiren ve etkileyen sosyal alan ve bağlamlarda gerçekleşir; bu süreçte aile, akranlar ve toplum önemli rol oynar.

Bireyin ilk sosyal deneyimi ailede gerçekleşir ve aile bir sosyal grup olarak çocuğun davranışlarını ve düşünme biçimini şekillendirir; yaş ilerledikçe akran grupları da bu etkiye ortak olur ve çocuklar akran gruplarındaki etkileşimle sosyal rollerini, sorumluluklarını ve kimliklerini geliştirir.

Aile ve akran gruplarının ötesinde içinde yaşanılan toplumsal gruplar da (normatif, sivil, ilgi ve mesleki gruplar) bireylere ortak değerler, kimlik ve söylem sunar; bu grupların oluşturduğu öğrenme ve uygulama toplulukları içinde, özellikle deneyimli ve yeni bireyler arasındaki etkileşim, yeni bireylerin öğrenmesini güçlü biçimde etkiler.

Psikoloji disiplini ise sosyal grupların bireyin davranışını, tutumunu ve öz saygısını nasıl şekillendirdiğini açıklar; bir gruba ait olma ya da grup dışında kalma algısı bireyin davranışlarını ve öz saygısını olumlu ya da olumsuz yönde etkiler.

Bu bakış açısının en belirgin temsilcisi Bandura'nın sosyal bilişsel öğrenme kuramıdır.

Bandura, öğrenmede altı yeteneğin rolüne vurgu yapar: karşılıklı belirleyicilik, sembolleştirme kapasitesi, öngörü kapasitesi, dolaylı öğrenme kapasitesi, öz düzenleme kapasitesi ve öz yargılama kapasitesi.

Karşılıklı belirleyiciliğe göre bireyin özellikleri (kimlik algısı, öz saygı, öz yeterlik, beklentiler), bireyin davranışı ve sosyal çevresi (grup kimliği, sosyal statü, sosyal etkileşim) birbirini karşılıklı olarak etkiler ve bu etkileşim bireyin sonraki davranışını belirler.

Sembolleştirme kapasitesi, bireyin gelecekteki olası davranışlarını zihninde sembolik olarak deneme, bekleme ve test etme becerisidir; öngörü kapasitesi bu sembolik yeteneği kullanarak geleceğe yönelik plan yapabilmedir.

Dolaylı öğrenme kapasitesi, bireyin başkalarının davranışlarını ve bu davranışların sonuçlarını gözlemleyerek öğrenmesidir; öz düzenleme kapasitesi bireyin kendi davranışını kontrol edebilme, öz yargılama kapasitesi ise kendisi hakkında düşünüp yargıda bulunabilme yeteneğidir.

Sosyal öğrenme yaklaşımının antrenörlüğe yansıması, sporcu öğrenmesini bir sosyal öğrenme grubu içinde nasıl yönlendirileceği sorusuna odaklanır.

Toplumbilim bakış açısından antrenörün spor ortamını etkileyen sosyal normları anlaması, sosyal kurumların rolünü kavraması ve antrenman planlarını toplumsal değerleri gözeterek uygulaması beklenir; bunu sporcuları sosyal değerler üzerinde tartışmaya davet ederek ve saygılı davranışta rol model olarak yapabilir.

Psikoloji bakış açısından ise antrenör, Bandura'nın kuramına dayanarak sporcunun başkalarını gözlemleyerek öğrenebileceğini, dolayısıyla kendi davranışının ve deneyimli sporcuların davranışının bir model işlevi gördüğünü bilmelidir; sporcunun öz düzenleme ve öz yargılama becerilerini geliştirecek fırsatlar sunmak, onun sosyal öğrenme sürecini güçlendirir.