DUS Tıbbi Patoloji İnflamasyon, Onarım ve Mediyatörler Konu Anlatımı

İnflamasyon, organizmanın zedelenmeye verdiği rastgele bir kızarıklık tepkisi değil, damar yatağı, plazma proteinleri, lökositler, bağ dokusu hücreleri ve ekstraselüler matriks arasında kurulan düzenli bir savunma programıdır.

Amaç mikroorganizmaları, toksinleri, yabancı materyali ve nekrotik hücreleri sınırlamak, parçalamak ve temizlemektir.

Bu nedenle inflamasyon başlangıçta koruyucudur; buna rağmen ürünleri normal dokuları da zedeleyebilir.

Romatoid artrit, ateroskleroz, akciğer fibrozisi, hipersensitivite reaksiyonları veya yoğun skarlaşma gibi örneklerde yararlı yanıtın dokuya zarar veren yüze döndüğü görülür.

Bu ikili karakter, inflamasyonu anlamanın merkezidir: aynı mekanizma hem hasarı temizler hem de kontrolsüz kalırsa yeni hasarın kaynağı olur.

Akut inflamasyon hızlı başlayan ve genellikle kısa süren yanıttır.

Ana görünümü, plazma sıvısı ve proteinlerinin damar dışına çıkmasıyla oluşan ödem ve nötrofillerin zedelenme alanına göçüdür.

İlk basamaklardan biri damar çapının değişmesidir.

Histamin ve nitrik oksit gibi mediyatörlerin etkisiyle vazodilatasyon gelişir; kan akımındaki artış dokuda kızarıklık ve sıcaklık görünümünü açıklar.

Ardından mikrovasküler geçirgenlik artar, proteinler interstisyuma geçer ve sıvı kaybıyla kan viskozitesi yükselerek staz oluşur.

Eksüda, protein ve hücresel artık bakımından zengin inflamatuvar sıvıdır; transüda ise daha çok hidrostatik ve ozmotik basınç dengesizliğiyle oluşan protein fakiri ultrafiltratı anlatır.

Ödem bu iki yoldan biriyle interstisyel alanda veya seröz boşluklarda sıvı birikmesi, püy ise nötrofil, ölü hücre artığı ve çoğu zaman mikroptan zengin pürülan eksüdadır.

Hücresel aşamada lökositlerin damar lümeninden zedelenmiş dokuya geçişi belirleyicidir.

Doku makrofajları, mast hücreleri ve endotel hücreleri TNF, IL-1 ve kemokinleri salgılayarak postkapiller venül endotelinde adezyon moleküllerini artırır.

Lökositler önce endotel üzerinde zayıf bağlarla yuvarlanır, sonra integrinlerin güçlenen bağlanmasıyla tutunur ve diapedezle damar dışına geçer.

Kemotaksis, lökositleri zedelenme odağına yöneltir; bakteriyel ürünler, C5a, lökotrien B4 ve IL-8 bu çekimin başlıca kaynaklarıdır.

Lökosit hedefe ulaştığında fagositoz başlar.

Opsoninler, özellikle IgG'nin Fc bölgesi ve C3b, partikülün lökosit tarafından tanınmasını kolaylaştırır.

Fagozom lizozomal granüllerle birleşir, reaktif oksijen ara ürünleri ve granül içerikleri yutulan mikroorganizmayı parçalar.

Bu güçlü sistem fagolizozom içinde kalmadığında matriksi ve sağlam dokuyu da zedeleyebilir.

Mediyatörler inflamatuvar yanıtın yönünü ve şiddetini belirleyen haberleşme araçlarıdır.

Kompleman sisteminde C3a ve C5a mast hücrelerinden histamin salınımını uyararak vazodilatasyon ve permeabilite artışı yapar; C5a aynı zamanda nötrofil ve monositler için güçlü kemotaktik etki gösterir.

C3b mikrop yüzeyine bağlanarak opsonizasyonu güçlendirir.

Pıhtılaşma sistemi de inflamasyonla iç içedir.

Faktör XII'nin aktive olması pıhtılaşma döngüsünü başlatır, trombin fibrinojeni fibrine çevirir ve fibrin peptidleri permeabilite ile kemotaksise katkı verir.

Aynı sistem fibrinolizi de çalıştırır; plazmin fibrini yıkarken oluşan ürünler damar geçirgenliğini etkiler ve plazmin C3'ü C3a'ya dönüştürerek inflamasyonla bağlantıyı derinleştirir.

Sitokinler özellikle kronikleşme ve sistemik yanıt bakımından önemlidir.

IL-1 ve TNF endotel hücrelerinde adezyon moleküllerini artırır, nötrofil aktivasyonunu güçlendirir ve ateş, letarji, kaşeksi gibi akut faz bulgularına katılır.

TNF septik şokta hipotansif etkilerin oluşmasına ve nitrik oksit sentezinin artmasına aracılık edebilir.

IFN-gamma makrofaj ve nötrofilleri kuvvetle aktive eder; fagosite edilen mikroorganizmaların öldürülmesini destekler.

IL-17 ise lökositlerin olay yerinde toplanmasında etkilidir.

Bu mediyatör ağı, inflamasyonun yalnız lokal kızarıklık olmadığını, damar, bağışıklık hücresi, pıhtılaşma ve sistemik metabolizma arasında kurulan geniş bir denge olduğunu gösterir.

Akut inflamasyonun sonucu uyaranın niteliğine, hasarın büyüklüğüne ve dokunun rejenerasyon kapasitesine göre değişir.

Hasar sınırlı ve parankim hücreleri yenilenebilir durumdaysa rezolüsyon gelişir; eksüda temizlenir, hücreler yenilenir ve işlev geri döner.

Daha geniş parankimal ve stromal hasarda eksüdanın yerini granülasyon dokusu alır, ardından fibröz skar oluşur.

Apse, pürülan eksüdanın belirginleştiği bir sonuçtur.

Uyaran devam eder veya iyileşme yetersiz kalırsa kronik inflamasyon gelişir.

Kronik yanıtta makrofajlar, lenfositler ve plazma hücreleri baskındır; doku yıkımı, anjiyogenez ve fibrozis aynı alanda birlikte bulunur.

Makrofaj ve T lenfositler birbirlerini sitokinlerle uyararak antijen ortadan kalkana ya da düzenleyici süreçler devreye girene kadar yanıtı sürdürebilir.

Onarım inflamasyonun sonuna eklenen pasif bir kapanış değil, zedelenmenin erken evrelerinde başlayan ayrı bir biyolojik süreçtir.

Zedelenen dokudaki aynı tip parankimal hücreler çoğalabiliyorsa rejenerasyon öne çıkar; stromal çatı bozulmuş veya parankim kaybı ağırsa boşluğu bağ dokusu doldurur ve fibroplaziyle skar gelişir.

Labil hücreler hayat boyunca çoğalır ve epitel yüzeyleri ile hematopoietik dokularda yenilenmeyi taşır.

Stabil hücreler normalde G0 evresinde durur, uygun uyaranla siklusa girerek karaciğer, böbrek, pankreas parankimi, endotel, fibroblast ve düz kas hücrelerinde onarıma katılır.

Permanent hücreler ise mitoz göstermez; sinir ve kalp kası gibi dokularda hasarın sonucu çoğunlukla skardır.

Büyüme faktörleri onarımın kimyasal mimarisini kurar.

EGF epitel hücreleri ve fibroblastlarda proliferasyonu, anjiyogenezi, kemotaksisi ve kollajen yapımını destekler.

PDGF aktive trombositler, makrofajlar, endotel ve düz kas hücrelerinden salınır; fibroblast göçünü ve çoğalmasını, monosit hareketini ve kollajen sentezini artırır.

FGF ailesi endotel, fibroblast ve monosit kemotaksisi ile anjiyogeneze katılır.

TGF-beta trombosit, endotel hücresi, T hücresi ve aktive makrofajlardan inaktif biçimde salınır; proteolitik aktivasyon sonrasında bağ dokusu yanıtını düzenler.

VEGF reseptörlerinin endotel hücrelerinde bulunması, yeni damar oluşumunun neden özellikle endotel üzerinden yürüdüğünü açıklar.

IL-1 ve TNF de fibroblast proliferasyonu ve kollajen yapımına katkı sağlayarak inflamasyon ile skarlaşma arasında köprü kurar.