Sermaye hareketleri; yerleşik kişiler arasındaki sınır ötesi para, menkul kıymet, kredi, garanti ve benzeri finansal işlemlerin kambiyo kuralları içindeki dolaşımını anlatır. 32 sayılı Karar serbestlik ilkesini banka aracılığı, bildirim, belge ve özel işlem koşullarıyla birlikte düzenler. Döviz pozisyonu ise bir kişinin yabancı para varlıkları, yükümlülükleri ve bilanço dışı türevlerinden doğan net kur maruziyetidir. Pozitif net pozisyon uzun, negatif net pozisyon kısa veya açık pozisyon olarak adlandırılır; hesap para birimi ve vade bazında da incelenmelidir. Garanti ve kefaletler bilanço dışında kur riski ve gelecekte nakit çıkışı yaratabilir. Yetkili müesseseler, izin verilen kambiyo işlemlerini yapan lisanslı kuruluşlardır; bir işletmenin döviz pozisyonunu yöneten kurumlar olarak tanımlanamaz. Evrensel bir güvenli pozisyon oranı yoktur; risk, yürürlükteki mevzuat ile nakit akışı, vade, kur senaryosu, likidite ve türev koşulları birlikte değerlendirilerek yönetilir.
Sermaye Hareketleri ve Döviz Pozisyonu Konu Anlatımı
Sermaye Hareketleri ve Döviz Pozisyonu konusunun özeti ve anlatımı — Mali Müşavirlik Dış Ticaret ve Kambiyo Mevzuatı dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
Mali Müşavirlik konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
Mali Müşavirlik ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
Sermaye hareketinin kapsamı
Kambiyo mevzuatında sermaye hareketleri, mal ihracatı veya ithalat bedelinin ödenmesinden farklı finansal akımları kapsar.
Sınır ötesi kredi, menkul kıymet yatırımı, kişisel sermaye transferi, garanti, kefalet ve teminat işlemleri bu alanla ilişkilidir.
Temel düzen 32 sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Karar ve ona dayanan tebliğlerdir.
Serbestlik ilkesi, işlemin kayıtsız ve aracısız yapılabileceği anlamına gelmez.
Yerleşiklik, işlemin türü, kullanılan aracı kuruluş, para birimi, belge ve bildirim şartları ayrı ayrı kontrol edilir.
32 sayılı Kararın güncel metninde Türkiye'de ve dışarıda yerleşik gerçek kişilerin bankalar aracılığıyla kişisel sermaye hareketlerine ilişkin transferleri serbesttir.
Bankalar, ithalat, ihracat ve görünmeyen işlemler dışındaki yurt dışı transferlerden 50.000 ABD dolarını aşan tutarlara ilişkin bilgileri belirlenen usulde bildirir.
Eşik ve istisnalar uygulama tarihindeki metinden yeniden doğrulanmalıdır.
Döviz pozisyonunun temel hesabı
Bir işletmenin kur riski yalnız kasasındaki dövize bakılarak ölçülmez.
Döviz varlıkları, döviz yükümlülükleri ve bilanço dışı işlemler birlikte değerlendirilir:
Denklemde A döviz varlıklarını, L döviz yükümlülüklerini, O bilanço dışı net pozisyonu ve P net döviz pozisyonunu temsil eder.
Sonuç pozitifse uzun pozisyon, negatifse kısa veya açık pozisyon vardır.
Bu işaret tek başına kâr ya da zarar garantisi değildir.
Yerel paranın hangi dövize karşı nasıl değiştiği, pozisyonun para birimi, vadesi, faiz yapısı ve muhasebe ölçümü sonucu belirler.
Toplam net tutar önemli bir karşıtlığı gizleyebilir.
Örneğin avro varlığı ile ABD doları borcu toplam tabloda birbirini kısmen dengelemiş görünse de iki ayrı kur riski sürer.
Bu nedenle pozisyon;
- para birimi bazında,
- kısa ve uzun vade dilimlerinde,
- bilanço içi ve bilanço dışı ayrımında,
- kesinleşmiş ve tahmine dayalı nakit akışlarında
ayrı izlenir.
Bilanço dışı işlemler ve teminatlar
Forward, swap, opsiyon ve benzeri türevler gelecekteki kur riskini azaltabilir veya yeni bir risk oluşturabilir.
Sözleşmenin nominal tutarını doğrudan koruma tutarı saymak yeterli değildir; yön, vade, kullanım fiyatı, prim, karşı taraf ve dayanak nakit akışıyla eşleşme incelenir.
Garanti, kefalet ve teminat mektubu da ilk anda bilançoda döviz borcu görünmese bile koşul gerçekleştiğinde ödeme yükümlülüğü yaratabilir.
Türkiye'de yerleşik kişilerin yurt dışından veya yurt dışına yönelik gayrinakdi kredi, garanti ve kefalet işlemleri 32 sayılı Karar ve ilgili tebliğin güncel koşullarına tabidir.
2025'te yapılan değişiklikler nedeniyle grup şirketi, kredi türü, muhatap ve bildirim ayrıntıları eski özetlerden değil işlem tarihindeki resmi metinden okunmalıdır.
Transferin incelenme sırası
Bir sınır ötesi para hareketinde şu sorular ayrılır:
- Taraflar Türkiye'de mi, dışarıda mı yerleşiktir?
- İşlem kişisel sermaye hareketi, kredi, yatırım, garanti, menkul kıymet veya başka bir ödeme midir?
- Banka ya da izinli başka bir kuruluş aracılığı zorunlu mudur?
- Belge, bildirim, süre, tutar veya para birimi koşulu var mıdır?
- İşlem aynı zamanda vergi, kara paranın aklanmasının önlenmesi veya başka bir özel düzenlemeye tabi midir?
Kambiyo bakımından serbest olan işlem, başka mevzuattaki kimlik tespiti, vergi veya raporlama yükümlülüklerinden muaf olmaz.
Aynı şekilde bankanın bildirim yükümlülüğü, transfer yapan kişinin işleminin yasak olduğu anlamına gelmez.
Yetkili müesseselerin doğru yeri
Yetkili müesseseler, Bakanlığın izniyle belirli kambiyo işlemlerini yapan A veya B grubu kuruluşlardır.
Yabancı para alım satımı ve mevzuatta sayılan kıymetli maden işlemleri temel faaliyet alanıdır; A grubuna güncel tebliğde ek faaliyetler tanınabilir.
İzin verilen faaliyetler sınırlı sayılır ve kuruluş kendi lisans kapsamı dışına çıkamaz.
Yetkili müessese, bir şirketin döviz varlık ve borçlarını topluca yöneten “pozisyon yönetim kurumu” değildir.
Perakende veya izinli kambiyo işleminin aracısıdır.
Kurumsal hazine yönetimi ise şirketin nakit akışı, finansman, türev, muhasebe ve risk politikası içinde yürütülür.
Bu iki işlevin aynı başlıkta geçmesi onları özdeş kılmaz.
Senaryo ve likidite analizi
Basit duyarlılık yaklaşımında, diğer değişkenler sabit varsayılarak açık pozisyonun kur değişiminden nasıl etkilenebileceği hesaplanır.
Ancak doğrusal çarpım yalnız ilk yaklaşımdır.
Opsiyonlar doğrusal değildir; farklı dövizler aynı oranda hareket etmeyebilir; faiz, teminat tamamlama ve ödeme zamanı likidite etkisini değiştirir.
Bu yüzden yönetim en azından şu senaryoları birlikte görmelidir:
- ilgili dövizin yerel para karşısında değer kazanması ve kaybetmesi,
- kısa vadeli borçların çevrilememesi,
- türev karşı tarafının yükümlülüğünü yerine getirmemesi,
- koruma vadesi ile ticari nakit akışının vadesinin ayrışması,
- teminat veya marjin çağrısının nakit ihtiyacı yaratması.
Her işletme için geçerli tek bir “güvenli döviz pozisyon oranı” yoktur.
Bankalar ve finansal kuruluşlar için özel sermaye ve pozisyon sınırları bulunabilir; reel sektör şirketinin iç limiti ise iş modeli, gelir para birimi, borç vadesi ve risk iştahıyla birlikte belirlenir.
Birlikte okuma
Sermaye hareketleri sorusu hukuki izin ve usulü; döviz pozisyonu sorusu ekonomik maruziyeti ölçer.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Sermaye Hareketleri ve Döviz Pozisyonu anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
Dış Ticaret ve Kambiyo Mevzuatı dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Sermaye Hareketleri ve Döviz Pozisyonu konusu Mali Müşavirlik YMM düzeyindeki Dış Ticaret ve Kambiyo Mevzuatı dersine bağlıdır. Bu dersin müfredat ağırlığı %10. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
İlgili Kavramlar
Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.
- OpsiyonSahibine belirli bir dayanak varlığı belirli bir tarihte veya tarihe kadar önceden belirlenen fiyattan alma (call) veya satma (put) hakkı veren türev araçtır. Alıcı prim öder, satıcı yükümlülük altına girer.
- Swapİki tarafın belirli bir süre boyunca farklı nitelikteki nakit akışlarını değiştirmesine dayanan tezgahüstü türev araçtır. Faiz swabı, döviz swabı ve çapraz döviz swabı en yaygın türleridir.
- Forwardİki tarafın belirli bir varlığı gelecekte belirli bir tarihte, bugünden belirlenen fiyattan alıp satmayı taahhüt ettiği tezgahüstü (OTC) türev araçtır. Futures'dan farklı olarak standart değildir ve borsada işlem görmez.
- LikiditeBir varlığın fiyatında önemli bir değişiklik olmadan hızlıca nakde dönüştürülebilme kolaylığıdır. İşlem hacmi yüksek menkul kıymetler daha likit kabul edilir.
- TeminatTeminat, özellikle türev işlemlerde ve kredili işlemlerde tarafların yükümlülüklerini yerine getirmesini güvence altına almak için yatırılan nakit veya menkul kıymet değeridir. Pozisyon açılırken yatırılan başlangıç teminatı ile pozisyon süresince korunması gereken sürdürme teminatı olarak ölçülür ve Takasbank'ın teminat yönetim sistemi aracılığıyla takip edilir.
- PozisyonYatırımcının bir sermaye piyasası aracındaki net tutumunu ifade eder. Uzun pozisyon (long) varlığın satın alındığı, kısa pozisyon (short) varlığın açığa satıldığı durumu gösterir.
- BilançoBir işletmenin belirli bir tarihteki varlıklarını, borçlarını ve özkaynaklarını gösteren temel finansal tablodur. Aktif (varlıklar) = Pasif (borçlar + özkaynaklar) eşitliğine dayanır.
- Kullanım FiyatıOpsiyon sahibinin dayanak varlığı alma veya satma hakkını kullanabileceği sözleşme fiyatıdır. Alım opsiyonunda dayanak fiyatı kullanım fiyatının üzerine çıktıkça, satım opsiyonunda ise altına indikçe opsiyonun içsel değeri oluşur.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
- TÜRMOB-TESMER — 2026/3 SGS uygulamasını Ankara Üniversitesi Sınav Yönetim Merkezi (ANKUZEF-ASYM) yaparMali Müşavirlik Sınavları sınavını düzenleyen kurumun resmî sitesi.
- TESMER — Sınav DuyurularıTESMER resmî duyuruları: staja giriş ve yeterlilik (SMMM) sınav takvimi, başvuru ve sonuç bilgileri.
- TEOS Başvuru SistemiStaja giriş, staj ve yeterlilik başvurularının yapıldığı TESMER TEOS portalı.
- TÜRMOBTürkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği resmî sitesi.
- e-DevletSınav başvuru, ödeme ve belge işlemleri için e-Devlet kapısı.
Sık Sorulan Sorular
Dış Ticaret ve Kambiyo Mevzuatı dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 20 konu içerir.
- Dış Ticarette Temel Kavramlar ve Teslim Şekilleri (Incoterms)
- Gümrük Kanunu — Temel Kavramlar ve Gümrük Yükümlülüğü
- Eşyanın Gümrük Kıymeti
- Gümrük Tarife Cetveli ve GTİP
- Eşyanın Menşei ve Menşe İspat Belgeleri
- Serbest Dolaşıma Giriş Rejimi
- Transit ve Antrepo Rejimleri
- Dahilde İşleme Rejimi
- Hariçte İşleme ve Gümrük Kontrolü Altında İşleme Rejimi
- Geçici İthalat ve İhracat Rejimleri
- İthalat Rejimi ve İthalatta Alınan Vergiler
- İhracat Rejimi ve İhracata Yönelik Devlet Destekleri
- Serbest Bölgeler Mevzuatı
- İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi ve Korunma Önlemleri
- Kaçakçılıkla Mücadele (5607 Sayılı Kanun)
- İhracat ve İhracat Bedellerinin Yurda Getirilmesi
- İthalat ve Görünmeyen İşlemler
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
Mali Müşavirlik soru çözme rehberi