SPL Dar Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği III-52.1 Konu Anlatımı

Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği III-52.1, sermaye piyasasında kolektif yatırımın nasıl kurallı hale getirildiğini gösterir.

Yatırım fonu, tasarruf sahiplerinden katılma payı karşılığında toplanan para veya diğer varlıklarla, tasarruf sahipleri hesabına portföy işletmek için kurulur.

Bu portföy, Tebliğde belirtilen varlık ve işlemlerden oluşur; kurucu portföy yönetim şirketidir ve fon içtüzükle kurulur.

Yatırım fonunun tüzel kişiliği yoktur, fakat ayrı bir malvarlığı vardır.

Bu ayrım önemlidir: yatırımcı bir şirkete ortak olmak yerine, belirli kurallara göre yönetilen fon malvarlığına katılma payı üzerinden dahil olur.

Yatırımcının fondaki konumu, elektronik kayıtlarda izlenen katılma payı üzerinden doğan haklarla görünür hale gelir.

Fon kavramında inançlı mülkiyet ve yatırımcı hesabına yönetim ilişkisi birlikte düşünülmelidir.

Fon portföyü kurucunun kendi varlığı gibi serbestçe kullanabileceği bir havuz değildir.

Fon malvarlığı kurucunun ve portföy saklayıcısının malvarlığından ayrıdır.

Kurucunun üçüncü kişilere olan borçları ile fonların aynı kişilerden olan alacakları birbirine mahsup edilemez.

Fon malvarlığı, belirli istisnalar dışında teminat gösterilemez, rehnedilemez, kamu alacakları için haczedilemez, ihtiyati tedbire konu edilemez ve iflas masasına dahil edilemez.

Bu hükümler, yatırımcının fon varlıklarının kurucu veya saklayıcı risklerinden ayrıştırılması yoluyla korunmasını sağlar.

Yatırım fonu mantığının merkezinde, birikimlerin profesyonel yönetim altında değerlendirilmesi kadar bu ayrıştırılmış malvarlığı güvenliği de vardır.

Fon portföyünün yönetimi ve saklanması da ayrı kurallara bağlanmıştır.

Fon malvarlığı, fonun yönetim stratejisi doğrultusunda, yatırım yapılabilecek varlıklar konusunda yeterli bilgiye ve sermaye piyasası alanında tecrübeye sahip portföy yöneticileri tarafından yönetilmelidir.

Yönetim yatırımcı lehine ve yatırımcının çıkarını gözeterek yapılır.

Fon portföyündeki varlıkların portföy saklama hizmetine ilişkin düzenlemeler çerçevesinde saklanması zorunludur.

Böylece fon yönetimi ile fon varlıklarının saklanması aynı elde sınırsız bir tasarruf alanı oluşturmaz.

Kurucu, yönetici ve portföy saklayıcısı arasındaki ayrımlar, fonun hem yatırım stratejisinin uygulanmasını hem de yatırımcı malvarlığının korunmasını hedefler.

Şemsiye fon yapısı Tebliğin önemli kurumsal aracıdır.

Şemsiye fon modeli, aynı içtüzük çatısı altında farklı fonların kurulup katılma payı ihraç edebilmesine imkan veren üst yapıyı ifade eder.

Şemsiye fon altında farklı stratejilere sahip fonlar oluşturulabilir; her katılma payı ihracı için ayrı izahname ve yatırımcı bilgi formu düzenlenir.

Her bir fonun varlık ve yükümlülükleri birbirinden ayrıdır.

Şemsiye fonun kuruluş giderleri ve katılma payı ihraç giderleri dışındaki ortak giderler, fonların toplam değerleri dikkate alınarak oransal biçimde fon portföylerinden karşılanır.

Şemsiye fon tasfiye edilir veya devredilirse ona bağlı fonların da tasfiye edilmesi veya devredilmesi gerekir.

Bu yapı, tek üst çatı altında farklı yatırım stratejilerinin kurulmasına imkan verirken her fonun ekonomik ve hukuki sınırlarını korur.

Fon türleri yatırımcının risk ve getiri beklentisini anlaması açısından öğreticidir.

Borçlanma araçları şemsiye fonu, fon toplam değerinin önemli kısmını kamu veya özel sektör borçlanma araçlarına yatıran fonları kapsar.

Hisse senedi şemsiye fonu yerli veya yabancı ihraççı paylarına yatırım yapan fonları içerir.

Kıymetli madenler şemsiye fonu, altın ve diğer kıymetli madenler ile bunlara dayalı araçlara yönelir.

Para piyasası şemsiye fonu kısa vadeli ve likiditesi yüksek araçlardan oluşur.

Katılım şemsiye fonu, kira sertifikaları, katılma hesapları, ortaklık payları, altın ve Kurulca uygun görülen faize dayalı olmayan araçlardan oluşur.

Serbest şemsiye fonlar nitelikli yatırımcılara satılmak üzere kurulur.

Garantili ve koruma amaçlı fonlarda ise başlangıç yatırımının belirli bir bölümünün veya tamamının geri ödenmesi hedefi, garanti ya da uygun stratejiyle ilişkilendirilir.

Fon unvanı yatırımcıyı yönlendiren önemli bir bilgi unsurudur.

Unvan fonun yatırım stratejisine uygun olmalı, başka bir fonla aşırı benzerlik göstermemeli, fonla ilgisiz kişi veya kurumu çağrıştırmamalı ve yatırımcıyı yanıltacak üstünlük ya da subjektif nitelik ima etmemelidir.

Fon toplam değerinin en az yüzde sekseninin belirli bir varlık grubuna, sektöre veya coğrafi bölgeye yatırılması halinde bu durum unvana yansıtılır.

Yabancı para ve sermaye piyasası araçlarına ağırlıklı yatırım yapan fonlarda yabancı ibaresi, belirli endeksi takip eden fonlarda endeks ibaresi gibi adlandırmalar yatırımcıya fonun gerçek yapısını gösterir.

Bu nedenle unvan yalnız pazarlama ifadesi değil, kamuyu aydınlatmanın kısa ve görünür bir parçasıdır.

İzahname ve yatırımcı bilgi formu fon yatırımında bilgilendirme düzeninin merkezindedir.

İzahname, fonun özelliklerine, haklara ve risklere ilişkin yatırımcının bilinçli değerlendirme yapmasını sağlayacak bilgileri içerir.

Katılma paylarının ihraç edilebilmesi için fon izahnamesinin Kurul tarafından onaylanması gerekir; fakat bu onay, bilgilerin doğruluğunun Kurul tarafından garanti edildiği veya katılma payının tavsiye edildiği anlamına gelmez.

Yatırımcı bilgi formu ise fonun yapısını, yatırım stratejisini ve risklerini özetleyen kısa, anlaşılır ve karar açısından etkili temel bilgileri içeren formdur.

Formun içtüzük ve izahnameyle tutarlı olması, yanlış veya yanıltıcı bilgi içermemesi ve güncel tutulması kurucunun sorumluluğundadır.

Katılma paylarının değeri ve alım satımı fonun günlük işleyişini açıklar.

Fon birim pay değeri, fon toplam değerinin katılma payı sayısına bölünmesiyle bulunur ve alım satıma esas fiyatı oluşturur.

Kural olarak fonların birim pay değeri günlük hesaplanır ve ilan edilir.

Katılma payı alımı, birim pay değerinin nakden ödenmesiyle; satımı ise payların bilgilendirme dokümanlarında belirlenen esaslara göre fona iade edilip paraya çevrilmesiyle gerçekleşir.

Günlük alım satım esastır, ancak fonun türü ve niteliğine göre istisnalar olabilir.

Portföy sınırlamaları da tek ihraççıya veya aynı gruba aşırı yoğunlaşmayı önlemeye yöneliktir.

Böylece yatırım fonu, yalnız profesyonel portföy yönetimi sunan bir ürün değil, malvarlığı ayrılığı, saklama, bilgilendirme, fiyatlama ve risk dağıtımı kurallarıyla bütünleşmiş bir sermaye piyasası kurumudur.

Portföy sınırlamaları yatırım fonu düzeninin risk yönetimi tarafını tamamlar.

Bir fonun toplam değerinin belirli oranlardan fazlasının tek ihraççının araçlarına veya aynı grubun para ve sermaye piyasası araçlarına yönelmesi genel kural olarak sınırlandırılır.

Bu sınırlar, fonun adında veya stratejisinde vaat edilen çeşitlendirme mantığının içinin boşalmasını önler.