SPL Dar Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları TSPB Üyelerinin Sermaye Piyasası Faaliyetlerini Yürütürken Uyacakları Meslek Kuralları Konu Anlatımı

TSPB üyelerinin sermaye piyasası faaliyetlerini yürütürken uyacakları meslek kuralları, piyasanın yalnız kanun hükümleriyle değil, mesleki disiplin ve davranış standartlarıyla da ayakta durduğunu gösterir.

Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği, yatırım hizmet ve faaliyetlerinde bulunmaya yetkili kuruluşlar ile sermaye piyasalarında faaliyet gösteren ve Kurul tarafından uygun görülen kurumların üye olduğu kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşudur.

Aracı kurumlar, bankalar, menkul kıymet yatırım ortaklıkları, girişim sermayesi ve gayrimenkul yatırım ortaklıkları ile portföy yönetim şirketleri bu üyelik yapısının örnekleridir.

Birliğin amacı üyelerin müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetleri kolaylaştırmak, sermaye piyasasının gelişmesine katkı vermek, üyeler ile yatırımcılar arasındaki ilişkilerde dürüstlük ve güveni hakim kılmak ve meslek disiplinini korumaktır.

Meslek kuralları, TSPB üyelerinin birbirleriyle, müşterileriyle ve çalışanlarıyla olan iş ve ilişkilerinde uymaları gereken ilkeler bütünüdür.

Bu kuralların hedefi, sermaye piyasasının geliştirilmesi ve ülke ekonomisine katkı sağlanması yanında, üyelerin tüm çalışanlarının mesleki bilgiyle donanmış, etik değerlere bağlı ve yatırımcılara kaliteli hizmet sunan saygın meslek mensupları olarak hareket etmesidir.

Üyeler, Statüye ve Birlikçe alınacak kararlara uymakla yükümlüdür.

Meslek kurallarına aykırı fiil ve işlemlerde bulunan üyelere fiilin niteliğine göre uyarı, kınama, idari para cezası, üyelikten geçici çıkarma veya üyelikten sürekli çıkarma gibi disiplin cezaları uygulanabilir.

Bu yaptırım yapısı, meslek kurallarının yalnız tavsiye olmadığını gösterir.

Genel ilkeler, sermaye piyasası faaliyetinin güven temelini oluşturur.

Üyeler faaliyetlerini yasal ve idari düzenlemelere uygun sürdürür; devletin, düzenleyici otoritelerin ve meslek kuruluşlarının çıkardığı kuralları bilir ve bunlara bağlı kalır.

Dürüst ve adil davranma ilkesi, müşteri çıkarlarını ve piyasa bütünlüğünü gözeterek doğru beyana dayalı ve mesleki gereklere uygun hareket etmeyi gerektirir.

Bağımsızlık ve tarafsızlık ilkesi, üyenin kendi çıkarı, başka bir üyenin çıkarı veya müşteri baskısı nedeniyle karar kalitesinin bozulmamasını hedefler.

Aynı koşullara sahip müşterilere eşit davranılması bu ilkenin pratik sonucudur.

Mesleki özen ve titizlik, teknik bilgi birikiminin sağlanmasını, mesleki gelişmelerin izlenmesini ve faaliyetlerin dikkatli yürütülmesini gerektirir.

Saydamlık ilkesi, üyelerin ilişkilerinde ve işlemlerinde ilgili tarafları ve kamu kurumlarını mevzuatın ve mesleki teamüllerin gerektirdiği şekilde tam, doğru, hızlı ve eşit bilgilendirmesini ifade eder.

Kaynakları etkin kullanma ilkesi, işletmenin devamlılığı ve müşteri haklarının korunması için maddi, teknolojik ve beşeri kaynakların verimli kullanılmasını ister.

Rekabet ve toplumsal yararı gözetme ilkesi, üyelerin haksız rekabete yol açmadan, meslek adabını dikkate alarak, çevreye ve toplumsal faydaya duyarlı biçimde faaliyet göstermesini gerektirir.

Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerinin aklanmasıyla mücadele ilkesi ise şüpheli işlemlerin belirlenmesi, ilgili kurumlarla işbirliği ve çalışanların eğitimi gibi önlemleri içerir.

Böylece meslek kuralları hem yatırımcı ilişkisinin hem de finansal sistem güvenliğinin parçası olur.

Müşterilerle ilişkilerde ilk somut kural müşteriyi tanımadır.

Üyeler iş ilişkisi kurulmadan önce müşterinin kimlik bilgilerini alır ve faaliyetlerini yazılı sözleşmeler çerçevesinde yürütür.

Müşterinin mali durumu, yatırım amacı, yatırım süresi, risk ve getiri tercihleri hakkında bilgi edinilir; standart testler uygulanır ve bu bilgiler güncel tutulur.

Eğer edinilen bilgiler belirli bir ürün veya hizmetin müşteriye uygun olmadığını gösteriyorsa müşteri uyarılır.

Müşteri gerekli bilgileri vermek istemezse veya eksik ya da güncel olmayan bilgi verirse hangi ürün ve hizmetlerin uygun olduğunun belirlenemeyeceği ayrıca bildirilir.

Bu kural, yatırımcı korumasını soyut bir iyi niyet ilkesi olmaktan çıkarıp müşteri tanıma, uygunluk değerlendirmesi ve uyarı yükümlülüğü haline getirir.

Müşteri talimatlarına uyma ve bilgi verme ilkeleri de yatırım hizmetinin sınırlarını belirler.

Üyeler, çerçeve sözleşme sınırları içinde müşterinin yatırım tercihlerini, portföy durumunu, ihtiyaçlarını ve standart test sonuçlarını dikkate alarak müşteri talimatlarına uygun ve müşterinin çıkarlarını koruyan biçimde davranır.

Talimatların kesin, açık ve anlaşılır olması için gerekli önlemler alınır.

Müşterilere verilen hizmetler, işlemler, ücretler, komisyonlar, masraflar, karşılıklı yükümlülükler ve yükümlülüklere uyulmaması halinde uygulanacak yaptırımlar doğru, eksiksiz ve zamanında açıklanır.

Yatırım kararına yardımcı bilgiler güvenilir belge, rapor ve analizlere dayanmalı; kesin bilgi ile yoruma dayalı bilgi ayırt edilebilir olmalıdır.

Önceden belirli getiri garantisi izlenimi veren, abartılı, yanıltıcı veya yanlış anlaşılmaya açık ifadeler kullanılmamalıdır.

Müşteri menfaatleri, çıkar çatışmaları ve sır saklama kuralları birlikte okunmalıdır.

Üyeler sadakat ve özen borcunu gözetir, tüm müşterilere adil davranır ve sözleşmelerde iyi niyet kurallarına aykırı, müşteri haklarını zedeleyen hükümlere yer vermez.

Müşterinin piyasa bilgisizliği veya tecrübesizliğinden yararlanarak kendi lehine kazanç sağlanamaz.

Çıkar çatışmaları üye ile müşteri arasında olabileceği gibi müşteriler arasında da doğabilir.

Önlenemeyen çatışmalarda öncelikle müşteri menfaati gözetilir ve durum müşteriye bildirilir; müşteriler arasındaki çatışmalarda adil ve tarafsız davranılır.

Sır saklama kuralı ise müşteri kimlik bilgileri ve faaliyetler nedeniyle öğrenilen bilgilerin yetkili merciler dışında açıklanmamasını ve üye ya da üçüncü kişi menfaatine kullanılmamasını gerektirir.

Diğer üyelerle ilişkilerde dayanışma ve haksız rekabetten kaçınma öne çıkar.

Üyeler sermaye piyasasının sağlıklı gelişmesi ve finansal suçların önlenmesi için dayanışma içinde hareket eder.

Diğer üyelerin ticari itibarını zedeleyecek, faaliyetleri veya mali gücü hakkında yanlış ve kötüleyici beyanlarla müşteri kazanmayı hedefleyen davranışlardan kaçınır.

Kamuya açıklanmamış bilgileri kullanarak kendileri veya müşterileri için işlem yapmaz, başkalarını bu yönde işlem yapmaya sevk etmez.

Piyasa dolandırıcılığına yönelik işlemlerden ve piyasa bozucu eylemlerden uzak durur.

Personel politikalarında da haksız rekabete yol açacak ekip halinde transfer veya yeni personelin önceki üyenin müşterilerine yönelmesi gibi risklere karşı önlem alınır.

Çalışanlarla ilişkiler, kurum içi etik kurallar ve kamu kurumlarıyla ilişkiler meslek kurallarının tamamlayıcı alanlarıdır.