SPL Dar Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları Kurumsal Yönetim Tebliği II-17.1 Konu Anlatımı

Kurumsal Yönetim Tebliği II-17.1, şirketin yalnız kime ait olduğu sorusuyla değil, nasıl yönetildiği, kimin adına karar aldığı, hangi bilgileri açıkladığı ve hangi menfaatleri dengelediği sorularıyla ilgilidir.

Kurumsal yönetim çalışmalarında farklı tanımlar bulunsa da ortak nokta, şirket yönetimi, yönetim kurulu, hissedarlar ve diğer menfaat sahipleri arasındaki ilişkilerin belirli kurallara bağlanmasıdır.

Dar anlamıyla bu kavram, yönetim organlarının pay sahipleri ve şirketten etkilenen diğer gruplarla kurduğu ilişkilere ölçü getiren bir düzen fikridir.

Geniş anlamda ise iyi şirket yönetimi için gereken hukuki, yönetsel ve davranışsal çerçeveyi kapsar.

Bu nedenle kurumsal yönetim, yalnız hukuk metni değil, şirketin karar alma kalitesini ve yatırımcı güvenini etkileyen bir yönetim anlayışıdır.

Kurumsal yönetimin ana ilkeleri adillik, hesap verebilirlik, şeffaflık ve sorumluluktur.

Adillik, şirket yönetiminin bütün hak sahiplerine eşit ve dengeli yaklaşmasını, özellikle pay sahiplerinin haklarının korunmasını anlatır.

Hesap verebilirlik, yönetim kurulu üyelerinin şirket tüzel kişiliğine ve pay sahiplerine karşı kararlarının sonuçlarını açıklayabilmesini gerektirir.

Şeffaflık, ticari sır niteliği taşımayan ve henüz açıklanmamış özel bilgi kapsamına girmeyen finansal ve finansal olmayan bilgilerin doğru, eksiksiz, anlaşılabilir ve erişilebilir biçimde duyurulmasıdır.

Sorumluluk ise şirket faaliyetlerinin mevzuata, esas sözleşmeye, şirket içi düzenlemelere ve etik değerlere uygun yürütülmesiyle ilgilidir.

Bu dört ilke birlikte okunduğunda kurumsal yönetim, sadece pay sahiplerini değil, çalışanları, alacaklıları, müşterileri ve genel piyasa güvenini de dikkate alan bir denge mekanizması kurar.

Kurumsal yönetim ihtiyacının arkasında mülkiyet ile kontrol arasındaki gerilim vardır.

Dağılmış mülkiyet yapısında çok sayıda küçük pay sahibi bulunur; yönetim ise profesyonel yöneticilerin elinde yoğunlaşabilir.

Bu durumda yöneticilerin pay sahiplerinin amaçlarından farklı kararlar alma riski ortaya çıkar.

Hakim ortağın bulunduğu yapılarda ise yönetimin denetlenmesi daha kolay olabilir, fakat büyük pay sahibinin küçük pay sahiplerinin aleyhine hareket etme ihtimali doğar.

Bu iki model, kurumsal yönetimin neden yalnız yönetici davranışını değil, çoğunluk ve azınlık ilişkisini de düzenlediğini gösterir.

Sermaye piyasasında iyi sistem, büyük ve küçük yatırımcıların haklarını en iyi koruyan sistem olarak değerlendirilebilir.

Türk Ticaret Kanunu da kurumsal yönetim düşüncesini besleyen birçok düzenleme içerir.

Pay sahiplerinin bilgi alma, özel denetim isteme, genel kurula katılma, gündeme madde eklenmesini talep etme ve bazı hallerde dava açma hakları bu çerçevede önemlidir.

Eşit işlem ilkesi, sermayenin korunması, yönetim kurulunda temsil, bağımsız denetim ve internet sitesi üzerinden kamuyu aydınlatma gibi düzenlemeler de şirket yönetiminin daha izlenebilir hale gelmesine katkı sağlar.

Bu düzenlemeler, sermaye piyasası hukukundaki kurumsal yönetim ilkeleriyle birlikte düşünüldüğünde, halka açık ortaklıklarda yönetim gücünün keyfi kullanılmasını sınırlayan ve pay sahiplerinin karar süreçlerine bilinçli katılımını destekleyen bir yapı oluşturur.

Sermaye Piyasası Kanunu'nun kurumsal yönetim hükümleri Kurula geniş bir düzenleme yetkisi verir.

Kurul, halka açık ortaklıklarda kurumsal yönetim ilkelerini, uyum raporlarının içeriğini, yayımlanmasını, derecelendirmeyi ve bağımsız yönetim kurulu üyeliklerine ilişkin usul ve esasları belirler.

Ayrıca payları borsada işlem gören halka açık ortaklıkların niteliklerine göre bazı ilkelere kısmen veya tamamen uymasını zorunlu tutabilir.

Uyum zorunluluğu yerine getirilmezse Kurul, uyumu sağlayacak kararları alabilir, gerekli işlemleri resen yapabilir, hukuka aykırılığın tespiti veya iptali için dava açabilir ve mahkemeden uyumu sağlayacak karar alınmasını isteyebilir.

Bu yetkiler, kurumsal yönetimin yalnız tavsiye düzeyinde kalmadığını, belirli alanlarda bağlayıcı piyasa düzeni haline geldiğini gösterir.

Tebliğ, payları borsada işlem gören ortaklıkları sistemik önemlerine göre gruplandırır.

Piyasa değeri ve fiili dolaşımdaki payların piyasa değeri bu gruplandırmada dikkate alınır.

Gruplandırma, tüm halka açık ortaklıklara aynı yükü mekanik biçimde yüklemek yerine ortaklığın piyasa etkisini gözeten bir uygulama sağlar.

Bazı ilkeler tüm gruplar için zorunludur; birinci grup ortaklıklar bazı ek bağımsız yönetim kurulu hükümlerine de uyar.

Bankalar, iş ortaklıkları, kamu hizmeti imtiyazına dayalı ortaklıklar veya yatırım ortaklıkları için belirli istisnalar öngörülebilir.

Bu istisnalar, kurumsal yönetim amacından vazgeçmek değil, kurum tiplerinin özelliklerini dikkate alarak uygulanabilir bir denge kurmaktır.

İlişkili taraf işlemleri Tebliğin hassas alanlarından biridir.

Halka açık ortaklıkların ilişkili taraflarıyla belirli nitelikteki işlemlere başlamadan önce yönetim kurulu kararı almaları gerekir.

Bu kararlarda bağımsız yönetim kurulu üyelerinin çoğunluğunun onayı aranır.

Bağımsız üyeler çoğunluğu işlemi onaylamazsa durum yeterli bilgiyi içerecek şekilde kamuya açıklanır ve işlem genel kurul onayına sunulur.

İşlemin tarafları ve ilişkili kişiler bu oylamada oy kullanamaz.

Bu mekanizma, şirket kaynaklarının ilişkili kişiler lehine ve diğer yatırımcılar aleyhine kullanılmasını önlemek için bağımsız üye filtresi, kamuyu aydınlatma ve tarafsız genel kurul kararı araçlarını birlikte kullanır.

Uyum raporlaması, Tebliğin öğrenen açısından en ayırt edici yönlerinden biridir.

Payları Yıldız Pazar, Ana Pazar ve Alt Pazar'da işlem gören ortaklıklar zorunlu ilkeleri uygulamakla, diğer ilkeler karşısındaki durumlarını ise uygula, uygulamıyorsan açıkla yaklaşımı kapsamında açıklamakla yükümlüdür.

Gönüllü ilkelere uyum Kurumsal Yönetim Uyum Raporu ile, mevcut uygulamalara ilişkin bilgi ise Kurumsal Yönetim Bilgi Formu ile Kamuyu Aydınlatma Platformu üzerinden raporlanır.

Uyum durumları evet, kısmen, hayır, ilgisiz veya muaf gibi cevaplarla gösterilebilir.

Kısmen veya hayır cevabı verildiğinde ayrılmanın nasıl gerçekleştiği, gerekçesi, risk azaltıcı alternatifler, uyumsuzluğun zamanla sınırlı olup olmadığı ve gelecekte uyum niyeti açıklanmalıdır.

Böylece kurumsal yönetim, soyut bir iyi niyet beyanı olmaktan çıkar; yatırımcıların karşılaştırabileceği, sorgulayabileceği ve yönetim kalitesini değerlendirebileceği düzenli bir bilgi setine dönüşür.

Bağımsız yönetim kurulu üyeliği, bu çerçevenin dengeleyici kurumlarından biridir.

Bağımsız üye, özellikle ilişkili taraf işlemleri, komite yapılanması ve yönetim kurulunun gözetim işlevi bakımından çoğunluk gücüne karşı nesnel değerlendirme alanı açar.

Tebliğde bağımsız üye sayısı ve bazı bağımsızlık ölçütleri ortaklığın grubuna ve niteliğine göre farklılaşabilir; ancak temel amaç aynıdır: yönetim kurulunda kararların yalnız hakim ortak veya icracı yönetim bakışıyla alınmasını önlemek.

Denetimden sorumlu komite, kurumsal yönetim komitesi ve diğer komiteler de bu amaca hizmet eder.