SPL Muhasebe ve Finansal Raporlama Finansal Raporlamaya İlişkin Kavramsal Çerçeve Konu Anlatımı

Finansal raporlamaya ilişkin kavramsal çerçeve, finansal tabloların yalnız sayısal kalemlerden oluşan teknik belgeler olmadığını gösterir.

Bu çerçeve, finansal bilginin kimin kararına hizmet edeceğini, hangi nitelikleri taşıdığında faydalı kabul edileceğini ve finansal tablo kalemlerinin hangi koşullarda raporlanacağını belirler.

Kaynağa göre finansal tabloların içerdiği bilgileri kullanan taraflara finansal tablo kullanıcıları denir.

Finansal raporlamanın temel amacı, bu kullanıcıların ihtiyaçlarını karşılayacak finansal bilgiyi hazırlayıp raporlamaktır.

Daha geniş ifadeyle amaç, işletmeye kaynak sağlama ve işletmeyle ilgili diğer ekonomik kararlar alınırken faydalı olacak bilgiyi sunmaktır.

Finansal tablo kullanıcıları geniş bir çevre oluşturur.

Mevcut ve potansiyel yatırımcılar yatırımın riski, getirisi, işletmenin kar payı ödeme gücü ve gelecekteki performansıyla ilgilenir.

Borç verenler, verdikleri fonların anapara ve faizleriyle birlikte geri dönüp dönmeyeceğini değerlendirmek ister.

Çalışanlar işletmenin devamlılığı, karlılığı, ücret ödeme gücü ve iş sağlama kapasitesi hakkında bilgi arar.

Yöneticiler karar almak, plan yapmak ve kararların sonuçlarını izlemek için muhasebe bilgisini kullanır; fakat yönetim işletme içi özel bilgilere erişebildiği için genel amaçlı raporlarla sınırlı değildir.

Satıcılar, müşteriler, hükümetler ve kamu da işletmenin ödeme gücü, faaliyetleri, sürekliliği ve ekonomik etkileri hakkında finansal raporlardan yararlanır.

Kavramsal çerçeve mevcut ve potansiyel yatırımcıları, borç verenleri ve kredi verenleri asli kullanıcı olarak öne çıkarır.

Bunun nedeni, bu grupların işletmeden doğrudan kendilerine özel bilgi sağlanmasını talep etme imkanının çoğu durumda sınırlı olmasıdır.

Bu kullanıcılar kararlarının önemli bölümünde genel amaçlı finansal raporlara dayanır.

Ancak genel amaçlı raporlar bütün bilgi ihtiyaçlarını karşılayamaz.

Kullanıcılar ekonomik beklentiler, sektör koşulları, siyasi gelişmeler, işletmenin rekabet durumu ve diğer kaynaklardan gelen bilgileri de değerlendirmek zorundadır.

Bu sınırlama, finansal raporlamanın önemini azaltmaz; raporların karar sürecindeki rolünü gerçekçi biçimde konumlandırır.

Finansal tablo kullanıcılarının kararları farklıdır.

Yatırımcı sermayede payı temsil eden araçları satın alma, elde tutma veya satma kararı verebilir.

Kredi veren işletmeye borç verip vermemeyi, mevcut borcun güvenli olup olmadığını veya beklenen nakit akışlarının geri ödemeye yetip yetmeyeceğini değerlendirir.

Devlet vergi politikalarını, ulusal gelir istatistiklerini ve yasal düzenlemeleri oluşturmak için bilgiye ihtiyaç duyar.

Çalışanlar ücret ve diğer menfaatlerin sürdürülebilirliğini anlamak ister.

Bu farklı kararların ortak zemini işletmenin gelecekte nakit yaratma kabiliyetidir.

Asli kullanıcılar beklenen getirilerini, işletmeye yönelik gelecekteki net nakit girişlerinin tutarı, zamanlaması ve belirsizliği üzerinden değerlendirir.

Faydalı finansal bilginin temel nitelikleri ihtiyaca uygunluk ve gerçeğe uygun sunumdur.

İhtiyaca uygun bilgi, kullanıcıların kararlarını etkileme gücüne sahip bilgidir.

Bir bilginin bazı kullanıcılar tarafından zaten biliniyor olması veya başka kaynaklardan öğrenilmesi onun ihtiyaca uygunluğunu ortadan kaldırmaz; önemli olan karar üzerinde etkili olabilmesidir.

Finansal bilgi tahminlerde kullanılabiliyorsa, önceki değerlendirmeleri doğruluyor veya değiştiriyorsa kararları etkileme gücüne sahiptir.

İhtiyaca uygunluk, önemlilik kavramıyla birlikte değerlendirilir.

Bir bilginin verilmemesi veya yanlış verilmesi kullanıcı kararlarını etkileyebilecekse bilgi önemlidir.

Önemlilik işletmeye, kalemin niteliğine, büyüklüğüne ve somut koşula göre belirlenir; tek bir sayısal eşik yoktur.

Gerçeğe uygun sunum, finansal bilginin açıklamayı amaçladığı ekonomik olayı doğru biçimde temsil etmesini ister.

Bunun için sunumun tam, tarafsız ve hatasız olması gerekir.

Tam sunum, kullanıcının ekonomik olayı anlayabilmesi için gerekli açıklamaları ve tanımlamaları içerir.

Tarafsız sunum, bilginin olumlu veya olumsuz bir algı oluşturmak amacıyla seçilmemesi ve gösterilmemesi anlamına gelir.

Hatasız sunum ise ekonomik olayın tanımlanmasında hata veya ihmal bulunmaması ve kullanılan sürecin doğru seçilip uygulanmasıdır.

Bu, tahmin içeren her kalemin kesin doğru olduğu anlamına gelmez.

Tahminin niteliği, sınırlamaları ve yöntemi açıklandığında belirsizlik bulunmasına rağmen gerçeğe uygun sunum sağlanabilir.

Destekleyici nitelikler finansal bilginin faydasını artırır.

Karşılaştırılabilirlik, kullanıcıların kalemler arasındaki benzerlikleri ve farklılıkları görebilmesini sağlar.

Aynı işletmenin dönemleri arasında veya farklı işletmeler arasında yapılan karşılaştırmalar karar değerini yükseltir.

Tutarlılık, karşılaştırılabilirliğe hizmet eder; aynı kalemler için dönemler boyunca aynı yöntemlerin uygulanmasıdır.

Doğrulanabilirlik, farklı bilgi düzeyindeki bağımsız gözlemcilerin bilginin ekonomik olayı gerçeğe uygun sunduğu konusunda makul görüş birliğine varabilmesini ifade eder.

Nakit tutarının sayılması doğrudan doğrulamaya, stok değerinin veriler ve formül üzerinden yeniden hesaplanması dolaylı doğrulamaya örnektir.

Zamanında sunum, bilginin kararları etkileyebileceği zamanda mevcut olmasını gerektirir.

Bilgi eskidikçe genellikle faydası azalır; fakat eğilim analizi gibi durumlarda eski bilgi de anlamlı olabilir.

Anlaşılabilirlik, bilginin açık ve öz biçimde sınıflandırılması, tanımlanması ve sunulmasıdır.

Bazı ekonomik olaylar doğası gereği karmaşıktır.

Bu olaylara ilişkin bilgileri yalnız raporu kolaylaştırmak için dışarıda bırakmak raporu eksik ve yanıltıcı hale getirebilir.

Bu nedenle anlaşılabilirlik, karmaşıklığı gizlemek değil, gerekli bilgiyi düzenli, açık ve takip edilebilir biçimde sunmak anlamına gelir.

Kavramsal çerçeve finansal tablo kalemlerinin tahakkukunu da açıklar.

Bir kalem varlık, borç, gelir veya gider tanımına girse bile finansal tablolara alınması için koşullar gerekir.

İlk koşul, gelecekte işletmeye ekonomik yarar girişinin veya işletmeden ekonomik yarar çıkışının muhtemel olmasıdır.

İkinci koşul, kalemin maliyetinin veya değerinin güvenilir biçimde ölçülebilmesidir.

Tahsil edilmesi muhtemel bir alacak varlık olarak kaydedilebilir; çok sayıda alacakta tahsil edilememe ihtimali karşılık veya gider mantığıyla dikkate alınabilir.

Buna karşılık güvenilir tutar tahmini yapılamayan bir dava tazminatı beklentisi varlık ve gelir olarak tahakkuk ettirilmez.

Varlıkların tahakkukunda gelecekte ekonomik yarar girişi ve güvenilir ölçüm aranır.

Bir harcama gelecek dönemlerde ekonomik fayda sağlamayacaksa varlık değil, gider olarak raporlanır.

Borçların tahakkukunda mevcut yükümlülüğün yerine getirilmesi için ekonomik fayda çıkışı beklenir ve yükümlülük güvenilir ölçülebilir olmalıdır.

Gelir ve giderlerde temel sorun hangi döneme ait olduklarıdır.

Nakit esası tahsilat ve ödemeyi merkeze alırken, tahakkuk esası satış veya hizmet gerçekleştiğinde geliri, gider meydana geldiğinde gideri kaydeder.

Dönemsellik varsayımı, ilgili gelir ve giderlerin aynı dönemde karşılaştırılmasını sağlayarak dönem karının daha gerçeğe uygun ölçülmesine hizmet eder.