SPL Muhasebe ve Finansal Raporlama Bağımsız Denetime İlişkin Düzenlemeler Konu Anlatımı

Bağımsız denetime ilişkin düzenlemeler başlığında asıl konu, denetimin yalnız mesleki bir uygulama değil, mevzuatla kurulmuş bir güven sistemi olduğudur.

Finansal tabloların kullanıcılar açısından güvenilir hale gelmesi için denetimin kim tarafından, hangi standartlara göre, hangi işletmelerde ve hangi sorumluluk düzeni içinde yapılacağı belirlenmelidir.

Kaynakta bu düzenin merkezinde Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu yer alır.

KGK, muhasebe standartlarını yayımlama görevinin yanında bağımsız denetimde uygulama birliğini, güveni ve kaliteyi sağlamak, denetim standartlarını belirlemek, bağımsız denetçi ve bağımsız denetim kuruluşlarını yetkilendirmek, bunların faaliyetlerini denetlemek ve bağımsız denetim alanında kamu gözetimi yapmak üzere kurulmuştur.

KGK'nın rolü, denetimin yalnız özel taraflar arasında yapılan bir hizmet sözleşmesi olarak görülmesini engeller.

Denetçi ile denetlenen işletme arasında bir sözleşme bulunsa da denetim görüşünden yararlananlar çok daha geniş bir kullanıcı grubudur.

Bu nedenle denetim kalitesi kamusal güveni ilgilendirir.

KGK'nın denetim standartlarını belirlemesi ve denetçi ile denetim kuruluşlarını yetkilendirmesi, denetim raporlarının ortak kalite eşiğine bağlanmasını sağlar.

Bu çerçevede uluslararası düzeyde kabul gören denetim standartları Türkiye'de Bağımsız Denetim Standartları adıyla mevzuata kazandırılmıştır.

Böylece uluslararası uyum ile yerel hukuki geçerlilik aynı düzen içinde birleşir.

Bağımsız Denetim Standartları, denetimin başından raporuna kadar bütün süreci düzenler.

Denetçinin genel amaçları, denetim sözleşmesinin şartları, kalite kontrol, belgelendirme, hile ve usulsüzlük sorumluluğu, kanun ve düzenlemelerin dikkate alınması, yönetimden sorumlu kişilerle iletişim, iç kontrol eksikliklerinin bildirilmesi, finansal tablo denetiminin planlanması, işletmenin ve çevresinin anlaşılması, önemli yanlış beyan risklerinin belirlenmesi, önemlilik, risklere karşı uygulanacak prosedürler, dış hizmet kuruluşları, yanlış beyanların değerlendirilmesi, denetim kanıtı, dış teyit, analitik inceleme, örnekleme, muhasebe tahminleri, ilişkili taraflar, bilanço tarihinden sonraki olaylar, yazılı teyitler, grup denetimleri ve raporlama standartları bu düzen içinde yer alır.

Bu geniş liste sınavda tek tek ezber konusu gibi görünebilir; fakat öğretici anlamı, denetimin planlama, kanıt toplama, değerlendirme ve raporlama aşamalarının standartlaştırılmasıdır.

Denetime tabi şirketlerin belirlenmesi ayrı bir düzenleme alanıdır.

TTK'nın 397'nci maddesi bağımsız denetime tabi olacak şirketlerin belirlenmesi için genel hukuki zemin oluşturur; zaman içinde Bakanlar Kurulu kararları ve ardından Cumhurbaşkanı kararlarıyla ölçütler güncellenmiştir.

Kaynak, bağımsız denetime tabi olma alanının işletme büyüklüğü ve kamuya etkisiyle ilişkili olduğunu gösterir.

Aktif toplamı, yıllık net satış hasılatı ve çalışan sayısı gibi ölçütler denetime tabi olma kararında kullanılır.

Burada sınav açısından önemli nokta, denetim yükümlülüğünün her işletme için otomatik olmadığı, belirli ölçütler ve özel faaliyet alanları üzerinden belirlendiğidir.

Denetim kapsamı genişledikçe, buna bağlı finansal raporlama çerçevesi de TFRS veya BOBİ FRS gibi standartlarla ilişkilendirilir.

Bağımsız denetime tabi olma ile uygulanacak finansal raporlama standardı arasındaki ilişki dikkatli kurulmalıdır.

Kamu yararını ilgilendiren kuruluşlar tam kapsamlı TFRS uygularken, bağımsız denetime tabi olup TFRS listesinde yer almayan işletmeler BOBİ FRS'ye yönelir.

Bu ayrım, denetim yükümlülüğünün raporlama çerçevesini etkilediğini, fakat her denetime tabi işletmenin aynı finansal raporlama standardını kullanmadığını gösterir.

Denetçi de görüşünü işletmenin tabi olduğu geçerli finansal raporlama çerçevesine göre oluşturur.

Yanlış çerçeve seçimi yalnız muhasebe sınıflandırması sorunu değil, denetim görüşünün dayandığı kriterin hatalı belirlenmesi sorunudur.

Sermaye piyasası alanında bağımsız denetim daha sıkı bir kamuyu aydınlatma düzeniyle birleşir.

Sermaye piyasası araçları borsada veya teşkilatlanmış pazarlarda işlem gören işletmelerin yıllık finansal raporları bağımsız denetimden geçirilir ve belirlenmiş sürelerde kamuya açıklanır.

Ara dönem finansal tablolar bazı durumlarda sınırlı bağımsız denetime tabi olur.

II-14.1 Tebliği kapsamında finansal tabloların hazırlanması, yönetim kurulunca kabul edilmesi, sorumluluk beyanlarının eklenmesi, KAP veya Kurula bildirilmesi ve internet sitesinde ilan edilmesi bağımsız denetim raporuyla birlikte düşünülür.

Denetim raporu bu süreçte yalnız teknik bir ek değil, finansal raporlama paketinin güven unsurudur.

Sınırlı bağımsız denetim kavramı da yıllık denetimle karıştırılmamalıdır.

Ara dönem finansal tablolar için uygulanan sınırlı denetim, yıllık bağımsız denetime göre daha dar kapsamlı güvence sağlar ve Tebliğde bildirim sürelerine ek süre verilmesiyle ilişkilendirilir.

Bu fark, ara dönem raporlamanın hız ve süreklilik ihtiyacı ile güvence ihtiyacı arasındaki dengeyi gösterir.

Sermaye piyasasında yatırımcıların dönem içi bilgiye ulaşması istenir; ancak her ara dönemde yıl sonu denetimiyle aynı derinlikte çalışma beklenmez.

Bu nedenle düzenlemeler, raporun türüne göre hem güvence seviyesini hem de bildirim takvimini ayrı belirler.

Sermaye piyasasında bağımsız denetim kuruluşlarının niteliği de düzenlemeye tabidir.

Sermaye piyasasında faaliyette bulunacak bağımsız denetim kuruluşları, genel denetim standartlarının yanında Kurul düzenlemelerine uygun çalışmak zorundadır.

Bu, denetim hizmetinin piyasa düzeni üzerindeki etkisi nedeniyle önemlidir.

Denetim kuruluşunun yetkilendirilmesi, bağımsızlığın korunması, kalite kontrol düzeni, denetim ekibinin yeterliği, denetim raporunun zamanında sunulması ve ilgili mevzuata uygun bildirim yapılması sermaye piyasası kullanıcılarının güvenini etkiler.

İşletmenin denetim komitesi ve finansal raporlamadan sorumlu yönetim kurulu üyeleriyle denetçi arasındaki iletişim de bu güven düzeninin parçasıdır.

Denetimin düzenlemelere bağlanması, denetçinin sorumluluğunu yönetimin sorumluluğuyla karıştırmaz.

Finansal tabloları hazırlama ve gerçeğe uygun sunma sorumluluğu işletme yönetimine aittir.

Yönetim kurulu finansal tablo ve faaliyet raporlarını kabul eder, sorumluluk beyanı verir ve imza yükümlüsü kişilerin önemli bilgilere ulaşmasını sağlayacak tedbirleri alır.

Bağımsız denetçi ise bu tablolar hakkında standartlara uygun denetim yürüterek görüş oluşturur.

Denetçinin görevi yönetimin yerine geçmek, muhasebe kayıtlarını işletme adına tutmak veya finansal tabloları garanti etmek değildir.

Denetçi makul güvence sağlayacak yeterli ve uygun kanıt toplar, önemli yanlışlık risklerine cevap verir ve sonucunu raporlar.

Yönetim sorumluluğu ile denetçi sorumluluğunun ayrılması, hem hesap verebilirliği hem de denetçi görüşünün bağımsız değerini korur.

Düzenlemelerin sınav mantığı üç katmanda özetlenebilir.