SPL Muhasebe ve Finansal Raporlama Muhasebenin Temel Kavramları, İlkeleri ve Genel Muhasebe Konu Anlatımı

Muhasebe, işletmelerin ekonomik çevreyle kurduğu bilgi ilişkisinin temel araçlarından biridir.

İşletmeler faaliyet gösterirken ortaklara, yöneticilere, çalışanlara, kredi verenlere, satıcılara, müşterilere, kamu otoritelerine ve topluma karşı bilgi üretir.

Bu bilginin tam, doğru ve zamanında sunulması ekonomik süreklilik açısından zorunludur.

Kaynağın tanımına göre muhasebe, tamamen veya kısmen finansal nitelikli ve para ile ifade edilebilen işlemlere ilişkin bilgilerin toplanması, doğruluğunun saptanması, kaydedilmesi, sınıflandırılması, raporlanması, analiz edilmesi ve yorumlanmasıdır.

Bu nedenle muhasebe yalnız defter tutma işi değildir; işletme faaliyetleri ile karar vericiler arasında köprü kuran bir bilgi sistemidir.

Muhasebe tanımının ilk katmanı, parayla ifade edilebilen ticari işlemlerin sistemli biçimde kaydedilmesidir.

Bir faaliyet işletme açısından önemli olabilir; fakat güvenilir biçimde para ile ölçülemiyorsa muhasebe kayıtlarına doğrudan konu olmaz.

Çalışanların bilgi birikimi, müşteri algısı veya ürünlere duyulan güven işletme için değerli olabilir; ancak parasal ölçüm güvenilir değilse muhasebe sistemi dışında kalır.

Parayla ölçülme, farklı ölçü birimlerini ortak bir dile çevirir.

Kilogramla alınan mal, metrekareyle kiralanan bina veya yabancı para ile yapılan işlem, kayıtta ortak para birimiyle ifade edilir.

Böylece farklı olaylar karşılaştırılabilir finansal bilgiye dönüşür.

Muhasebe tanımının ikinci katmanı kaydetme ve sınıflandırmadır.

İşletmeler çok sayıda ticari işlem yapar; bu işlemler anlamlı sınıflara ayrılmadan finansal tablo üretilemez.

Kayıt, yalnız olayın yazılması değil, olayın niteliğine göre doğru hesaba yerleştirilmesidir.

Üçüncü katman analiz ve yorumdur.

Muhasebenin amacı veri üretmekle sınırlı değildir.

Üretilen bilgi finansal tablo kullanıcılarının kararlarına yardımcı olacak biçimde anlamlandırılmalıdır.

İşletme faaliyetleri karmaşıklaştıkça bu yorumlama boyutu daha önemli hale gelir.

Finansal tablolar ancak analiz edildiğinde işletmenin ödeme gücü, karlılığı, varlık yapısı ve finansman dengesi hakkında karar değeri taşır.

Muhasebe bilgi sistemi iki ana fonksiyon yerine getirir.

Birincisi, işletmenin geçmişte gerçekleştirdiği ve parayla ifade edilebilen faaliyetlerini güvenilir bir kayıt ortamında saklamaktır.

Bu yönüyle muhasebe işletmenin hafızasıdır.

Kayıtların kanıt niteliği taşıması nedeniyle hukuk düzeni defterlerin tutulması, korunması ve gerçeğe uygun olmasıyla ilgilenir.

İkinci fonksiyon finansal raporlamadır.

Kaydedilen bilgiler belirli formatlara sokularak finansal tablolar halinde işletme içi ve dışı kullanıcılara sunulur.

Finansal raporlama temel olarak iki bilgi üretir: işletmenin belirli bir andaki finansal durumu ve belirli bir dönemdeki finansal performansı.

Finansal durum bilanço veya finansal durum tablosu ile gösterilir.

Bilanço, işletmenin belirli bir tarihte sahip olduğu varlıkları, borçları ve özsermayeyi ortaya koyar.

Finansal performans ise gelir tablosu veya kar veya zarar tablosuyla raporlanır.

Gelir tablosu belirli bir dönemde doğan gelirleri ve giderleri karşılaştırır.

Nakit akış tablosu, özkaynak değişim tablosu ve benzeri tamamlayıcı tablolar finansal durumdaki değişimleri açıklar.

Günümüzde finansal tablolar kavramının finansal raporlar kavramına genişlemesi, özellikle halka açık şirketlerde tablolara ek olarak dipnotlar ve tamamlayıcı açıklamalarla daha ayrıntılı bilgi sunulması ihtiyacından kaynaklanır.

Muhasebenin temel kavramları, finansal bilginin hangi anlayışla üretileceğini belirleyen kuramsal ilkeler bütünüdür.

Sosyal sorumluluk kavramı, muhasebenin belli kişi veya grupların değil, tüm toplumun ve bütün çıkar çevrelerinin dengeli bilgi ihtiyacını gözetmesini ister.

İşletme içinde yöneticiler yüksek ücret, ortaklar yüksek kar, kredi verenler geri ödeme güvenliği, devlet vergi geliri bekleyebilir.

Muhasebe bilgisi bu çıkar çatışmalarında tarafsız ve dürüst üretilmelidir.

Kişilik kavramı ise işletmenin sahiplerinden, yöneticilerinden, çalışanlarından ve diğer ilgililerden ayrı bir kişiliğe sahip olduğunu kabul eder.

İşletmenin kasası ile ortağın kasasının ayrılması, gerçeğe uygun bilgi üretiminin ön koşuludur.

İşletmenin sürekliliği kavramı, işletmenin faaliyetlerini sınırsız kabul edilen bir ömür boyunca sürdüreceği varsayımına dayanır.

Tasfiye niyeti veya zorunluluğu yoksa finansal tablolar bu varsayımla hazırlanır.

Bu kavram maliyet esasıyla bağlantılıdır; faaliyetini sürdüren işletmede varlıkların piyasa fiyatından çok, bu varlıkların kullanımıyla sağlanan dönemsel performans önem kazanır.

Dönemsellik kavramı ise sınırsız işletme ömrünü belirli dönemlere böler.

Gelir ve giderlerin tahakkuk esasına göre ilgili döneme alınması, hasılatla ilgili maliyet ve giderlerin aynı dönemde karşılaştırılması bu kavramın sonucudur.

Böylece bir dönemin karı veya zararı diğer dönemlerden ayrılarak ölçülür.

Maliyet esası, para mevcudu, alacaklar ve maliyetinin belirlenmesi uygun olmayan bazı kalemler dışında varlık ve hizmetlerin elde edilme maliyetiyle muhasebeleştirilmesini öne çıkarır.

Tarafsızlık ve belgelendirme kavramı, kayıtların gerçek durumu yansıtan objektif belgelere dayanmasını ve yöntem seçimlerinde önyargısız davranılmasını gerektirir.

Tutarlılık, seçilen muhasebe politikalarının birbirini izleyen dönemlerde değiştirilmeden uygulanmasıdır; değişiklik gerekiyorsa etkileri açıklanmalıdır.

Tam açıklama, finansal tablo kullanıcılarının doğru karar verebilmesi için yeterli, açık ve anlaşılır bilgi verilmesini ister.

İhtiyatlılık, muhtemel gider ve zararların dikkate alınmasını, muhtemel gelir ve karların gerçekleşmeden kayda alınmamasını gerektirir; ancak gizli yedek veya aşırı karşılık yaratmaya izin vermez.

Önemlilik kavramı, bir hesap kalemi veya finansal olayın kullanıcı kararlarını etkileyebilecek ağırlıkta olup olmadığını sorgular.

Önemsiz ayrıntılar finansal tabloları gereksiz yere karmaşıklaştırabilir; önemli bilgilerin dışarıda bırakılması ise yanıltıcıdır.

Özün önceliği, işlemlerin biçiminden çok ekonomik özünün muhasebeye yansıtılmasını gerektirir.

Bu kavramlar birlikte çalıştığında muhasebe bilgisi yalnız teknik olarak dengeli değil, karar alma bakımından faydalı ve güvenilir hale gelir.

Sınavda temel kavramlar ezber başlıkları gibi değil, kayıt ve raporlama kararlarını yöneten mantık olarak görülmelidir.

Genel muhasebenin teknik çekirdeği muhasebe temel denklemidir.

En yalın haliyle varlıklar kaynaklara eşittir; kaynaklar da borçlar ve özsermayeden oluşur.

Varlıklar işletmenin kontrol ettiği ve gelecekte ekonomik fayda beklediği değerlerdir.

Borçlar işletme dışı kaynak sahiplerinin varlıklar üzerindeki haklarını, özsermaye ise ortakların işletmedeki sahiplik payını temsil eder.

Bilanço bu denklemin tablo biçimidir.

Gelir tablosu mantığında gelirler ve giderler karşılaştırılır; fark kar veya zararı verir.

Çift yanlı kayıt sistemi, her işlemin en az iki hesapta karşılıklı etkisini göstererek dengeyi korur.

Aktif hesaplarda artışlar borç, azalışlar alacak tarafına; pasif hesaplarda artışlar alacak, azalışlar borç tarafına kaydedilir.

Gelir ve gider hesapları da dönem sonucunun doğru hesaplanmasını sağlayacak biçimde çalışır.