SPL Muhasebe ve Finansal Raporlama TMS/TFRS Konu Anlatımı

TMS/TFRS konusunu öğrenirken ilk ayrım, muhasebe kaydı ile finansal raporun aynı şey olmadığıdır.

Kaynak, Türk Ticaret Kanunu sonrasında tacirlerin yasal muhasebe kayıtlarını Vergi Usul Kanunu ve buna dayalı düzenlemelere göre tutmaya devam ettiğini, buna karşılık finansal tabloların Türkiye Muhasebe Standartlarına göre hazırlanacağını vurgular.

Bu ayrım sınav açısından önemlidir; çünkü vergi matrahına dönük kayıt sistemi ile yatırımcı, kredi veren, ortak ve diğer dış kullanıcıların kararlarında yararlı olacak finansal raporlama sistemi farklı amaçlara hizmet eder.

Vergi düzeni daha çok vergi karşısındaki durumu belirlerken, TMS/TFRS düzeni işletmenin finansal durumunu, performansını ve nakit akışlarını uluslararası standartlarla uyumlu ve karşılaştırılabilir bir dille sunmayı hedefler.

Türkiye Muhasebe Standartlarının kurumsal merkezi Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumudur.

KGK, 660 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile muhasebe standardı yapma yetkisini devralmış; uluslararası finansal raporlama standartlarını Türkiye iç hukukuna önemli gecikme olmadan aktarma, denetim standartlarını belirleme, denetçi ve denetim kuruluşlarını yetkilendirme ve bağımsız denetim alanında kamu gözetimi yapma görevlerini üstlenmiştir.

Bu nedenle TMS/TFRS yalnız teknik muhasebe kuralları toplamı değildir; finansal raporlamada güven, uygulama birliği ve kamusal gözetim düzeninin parçasıdır.

Standart metinlerinin KGK tarafından Kurul kararı olarak yayımlanması da kaynakta, yayım sürecini kolaylaştıran ve güncellemeleri hızlandıran bir yöntem olarak anlatılır.

Türkiye Muhasebe Standartları ifadesi geniş ve dar anlamlarıyla okunmalıdır.

Dar anlamda bu kavram, Türkiye Muhasebe Standartları, Türkiye Finansal Raporlama Standartları ve bunlara ilişkin yorumlardan oluşan standart setini anlatır.

Geniş anlamda ise KGK'nın değişik işletme büyüklükleri, sektörler ve kar amacı gütmeyen kuruluşlar için belirlediği özel standartlar ve diğer düzenlemeler de Türkiye Muhasebe Standartlarının bir parçası kabul edilir.

Kavramsal çerçeve de finansal tabloların hazırlanmasında ayrılmaz bir temel olarak görülür.

Bu yüzden sınavda TMS/TFRS denildiğinde yalnız tek tek standart adları değil, standartların hangi işletmelerde hangi raporlama çerçevesiyle uygulanacağını belirleyen bütün düzen anlaşılmalıdır.

Uygulama kapsamı kademelidir.

Sermaye piyasası araçları borsada veya teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem gören şirketler, aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, bankalar, sigorta ve reasürans şirketleri ile emeklilik şirketleri gibi kamu yararını ilgilendiren kuruluşlar tam kapsamlı TFRS uygular.

Kaynak ayrıca, başlangıçta bağımsız denetim kapsamıyla TFRS kapsamının aynı düşünülmesinin küçük işletmelere ağır bir yük getirebileceğini, bu nedenle TFRS uygulama alanının genel olarak kamu yararını ilgilendiren kuruluşlarla sınırlandırıldığını anlatır.

Buna rağmen bu kapsam dışında kalan işletmelerin isteğe bağlı olarak TFRS uygulayabilmesi mümkündür.

Buradaki öğretici nokta, bağımsız denetime tabi olmanın otomatik olarak tam kapsamlı TFRS anlamına gelmediğidir.

Kamu yararını ilgilendiren kuruluşlar dışında kalan işletmeler için BOBİ FRS önemli bir ara çerçevedir.

Bağımsız denetime tabi olup TFRS uygulamayan işletmelerin münferit ve konsolide finansal tablolarında BOBİ FRS kullanılır.

Bu standart, MSUGT ve ilave hususlar yaklaşımının yerini alarak gerçeğe uygun, ihtiyaca uygun ve karşılaştırılabilir finansal tablolar üretmeyi amaçlar.

Bağımsız denetime tabi olmayan küçük ve mikro işletmeler için ise KÜMİ FRS geliştirilmiştir.

Kaynakta bu standardın önce küçükleri düşün yaklaşımına dayandığı, karmaşık değerleme hükümlerinden kaçınarak maliyet esaslı ve daha az maliyetli bir raporlama çerçevesi sunduğu belirtilir.

Böylece Türkiye'deki standart düzeni, işletmenin kamusal etkisi ve büyüklüğü arttıkça daha kapsamlı hale gelen bir raporlama merdiveni olarak okunabilir.

TMS/TFRS'nin ortak amacı finansal tablo kullanıcılarına kararlarında faydalı bilgi sağlamaktır.

Finansal tablolar işletmenin finansal durumunu, finansal performansını ve nakit akışlarını gösterir; ayrıca yönetimin işletme kaynaklarını ne kadar etkin kullandığına ilişkin bilgi verir.

Bu amaç, finansal raporlamayı yalnız geçmiş işlemlerin kaydı olmaktan çıkarır.

Finansal durum tablosu belirli bir tarihte varlık, yükümlülük ve özkaynakları gösterirken, kar veya zarar tablosu bir dönemin gelir ve giderlerini ve dönem sonucunu ortaya koyar.

Nakit akış tablosu nakit ve nakit benzerlerindeki giriş ve çıkışları esas faaliyet, yatırım faaliyeti ve finansman faaliyeti ayrımıyla açıklar.

Özkaynak değişim tablosu özkaynak kalemlerinin dönem başı ve dönem sonu hareketlerini izletir.

Dipnotlar ise önemli muhasebe politikalarını ve açıklayıcı bilgileri sunarak tabloların anlaşılmasını tamamlar.

Finansal tablo unsurları da bu amacı somutlaştırır.

Varlıklar geçmiş olaylardan doğan, işletmenin kontrolünde bulunan ve gelecekte ekonomik fayda sağlaması beklenen değerlerdir.

Yükümlülükler geçmiş olaylardan kaynaklanan ve yerine getirildiğinde işletmeden ekonomik fayda çıkışına yol açacak mevcut mükellefiyetleri anlatır.

Özkaynak, varlıklardan yükümlülükler indirildikten sonra kalan paydır.

Gelirler ortak katkıları dışında özkaynak artışına, giderler ise ortaklara yapılan dağıtımlar dışında özkaynak azalışına yol açan kalemlerdir.

Bu tanımlar, finansal tabloların yalnız hesap adlarından oluşmadığını, işletmenin ekonomik kaynakları ve bu kaynaklar üzerindeki hakları düzenli biçimde sınıflandırdığını gösterir.

Finansal tablo kalemlerinin tahakkuku da bu sınıflandırmayı tamamlar.

Bir kalemin bilançoda veya kar ya da zarar tablosunda yer alabilmesi için gelecekte ekonomik yarar sağlama ya da işletmeden ekonomik yarar çıkışına neden olma olasılığı bulunmalı ve maliyet ya da değeri güvenilir biçimde ölçülebilmelidir.

Bu koşullar sağlanmadığında kalem finansal tablo unsuru olarak muhasebeleştirilmez.

Böylece standartlar, her ekonomik beklentinin tabloya alınmasını değil, tanım ve tahakkuk koşullarını karşılayan unsurların raporlanmasını ister.

Genel raporlama ilkeleri bu tablo setinin nasıl hazırlanacağını belirler.

İşletmenin sürekliliği varsayımı, yönetimin tasfiye veya faaliyeti sonlandırma niyeti ya da zorunluluğu yoksa tabloların işletme faaliyetlerinin devam edeceği kabulüyle hazırlanmasını gerektirir.

Tahakkuk esası, nakit akış tablosu hariç işlem ve olayların nakit hareketi gerçekleştiğinde değil, ekonomik etkileri doğduğunda muhasebeleştirilmesini sağlar.

İhtiyatlılık, belirsizlik altında varlık ve gelirlerin olduğundan yüksek, yükümlülük ve giderlerin olduğundan düşük gösterilmemesi için dikkatli davranmayı gerektirir.

Önemlilik, kullanıcı kararlarını etkileyebilecek hesap sınıflarının ayrı sunulmasını; mahsup yasağı ise standart izin vermedikçe varlıkların yükümlülüklerle, gelirlerin giderlerle netleştirilmemesini öngörür.

Raporlama en az yılda bir yapılır, karşılaştırmalı bilgi verilir ve sunum ile sınıflandırma dönemler arasında tutarlı tutulur.