Antrenörlük Sporda Öğrenme ve Öğretme III Eğitsel Oyunlar Konu Anlatımı

Elit düzeye ulaşana kadar bir sporcu, herhangi bir temel tekniği binlerce kez tekrar etmek zorundadır; bu yoğun tekrar süreci beraberinde bir doygunluk ve bıkkınlık getirir, antrenman ve müsabaka motivasyonunu düşürür.

Eğitsel oyunlar, antrenmanın bölümlerine serpiştirilerek bu yılgınlığa karşı bir rahatlama sağlamak amacıyla kullanılır; seçilebilir, değiştirilebilir ve amaca göre uydurulabilir yapılardır.

Oyunların antrenmana nasıl katılacağını belirleyen temel ayrım, kazanma ile eğlenmenin hangisinin öne çıktığıdır.

Eğlencenin öncelikli olduğu, az kurallı ve kuralları oyuncular tarafından değiştirilebilen oyunlara play denir; kazanmanın öncelikli olduğu, çok kurallı ve kuralları değiştirilemeyen oyunlara ise games adı verilir.

Uluslararası kurallarla oynanan bir basketbol maçı games iken, aynı oyunun steps kuralı göz ardı edilerek küçük gruplar hâlinde oynanan hâli play’dir; bir antrenör, sporcuların yıllardır oynadığı ve doygunluk yarattığı games’ler yerine play mantığındaki oyunları kullanarak müsabaka gerilimi olmadan daha uzun ve verimli çalışmalar yaptırabilir.

Antrenman hazırlık (ısınma), esas devre ve toparlanma (soğuma) olmak üzere üç bölümden oluşur ve eğitsel oyunların her bölümdeki kullanım amacı farklıdır.

Hazırlık bölümünde önce vücut ısısını, kalp atımını ve solunumu artırıp kas ve eklemleri gevşetmeyi amaçlayan genel ısınma, ardından branşa özgü kas ve eklemlerin daha yoğun hazırlığı yapılır; klasik ısınma uygulamaları yıllarca tekrar edildiğinde bıkkınlık yarattığından, terleme ve dolaşımı hazırlamak için koşma-kovalama oyunları, eklem ve kasları yüklenmeye hazırlamak için ise zorlayıcı koordinasyon ve beceri oyunları genel ısınmaya dahil edilebilir; burada izlenmesi gereken yol basitten karmaşığa, kolaydan zoradır.

Antrenmanın esas devresinde teknik konuların tekrar yerine oyuna dönüştürülerek çalışılması ve kondisyonel konuların oyunlaştırılması motivasyonu ve sürdürülebilirliği artırır; yüklenme şiddeti gerekli sınırı aştığında ise soğumaya fırsat vermeden kısa bir aktif dinlenme sağlamak için dikkat geliştirici oyunlar kullanılır.

Toparlanma-soğuma bölümünde ise yol tam tersine döner: karmaşıktan basite, yüklenme şiddeti antrenmanın esas devresine yakın oyunlardan başlanıp giderek şiddeti azalan oyunlarla devam edilir ve bölüm, durarak oynanan dikkat oyunlarıyla kapanır.

Eğitsel oyunlar, hedefledikleri temel veya yardımcı motorik özelliğe göre altı forma ayrılır: dikkat geliştirici-dinlendirici oyunlar, kuvvet geliştirici oyunlar, çabukluk geliştirici oyunlar, dayanıklılık geliştirici oyunlar, koordinasyon geliştirici oyunlar ve beceriklilik geliştirici oyunlar.

Dikkat geliştirici-dinlendirici oyunlarda sakinlik ve dikkat ön plandadır; örneğin Hatip oyununda seçilen bir sporcu belirlenen bir konu hakkında durmadan konuşmaya çalışırken, Suçlu ve Avukatı oyununda antrenörün sorduğu sorulara bir oyuncu adına diğeri cevap verir ve cevapların mantıklı olması beklenir.

Kuvvet geliştirici oyunlarda ise ataklık ve kuvvet ön plana çıkar; Kapandaki Dev oyununda el ele tutuşarak daire oluşturan oyuncular ortadaki ebenin dışarı çıkmasını engellemeye çalışırken, At ve Binicisi oyununda sırtlarındaki binicilerle birbirine top paslayan gruplar hem denge hem kuvvet gerektiren bir mücadele sergiler.

Çabukluk geliştirici oyunlar, hız ve reaksiyon süresini öne çıkarırken, koordinasyon ve beceriklilik geliştirici oyunlar sporcunun karmaşık hareket örüntülerini akıcı biçimde birleştirmesini, dayanıklılık geliştirici oyunlar ise uzun süreli yüklenmeye karşı direnci hedefler.

Bir eğitsel oyun formunun antrenmana katkısı, ancak antrenör o formun hangi özellikleri taşıdığını iyi tanıdığında ve amaca uygun bölümde kullanıldığında gerçekleşir; aksi hâlde seçilen oyun amaca hizmet etmek yerine performansı olumsuz etkiler.

Örneğin hazırlık evresinde oynatılan bir dayanıklılık odaklı oyun, yarattığı yorgunluk yüzünden antrenmanın esas devresindeki performansı düşürebilir.