Antrenörlük Sporda Öğrenme ve Öğretme III Gelişim ve Bilişsel Gelişim Konu Anlatımı

Bir sporcunun bir hareketi ne kadar başarılı gerçekleştirdiği, o hareketi çevreleyen bilgiyi ne kadar iyi algıladığına bağlıdır.

Kaynak metin algıyı, duyu organları aracılığıyla alınan uyaranların beyinde seçilmesi, işlenmesi, düzenlenmesi ve entegre edilmesini içeren çok aşamalı bir süreç olarak tanımlar.

Algısal motor gelişim ise bu duyusal süreçlerin motor becerilerle birleşmesi, yani kişinin duyularını ve hareketlerini bütünleştirerek çevresiyle koordineli biçimde etkileşime girme yeteneğinin yaşla birlikte olgunlaşmasıdır.

Bu ilişki somut biçimde şöyle örneklenebilir: beş, sekiz ve on iki yaşındaki üç çocuk aynı tenis raketiyle topa vurmaya çalıştığında büyük çocuğun daha başarılı olması, gelişimsel farklılıktan çok, daha fazla duyusal bilgi toplayıp yorumlayabilmesinden kaynaklanır.

Duyusal bilginin büyük bölümü görsel sistem üzerinden gelir ve bu yüzden görsel algı, algısal motor gelişimin en baskın bileşenidir.

Görme keskinliği, sabit bir nesnenin ayrıntılarını ayırt etme yeteneği olan statik biçimiyle beş-yedi yaş civarında hızlanıp dokuz-on yaşında olgunluğa ulaşırken, hareketli bir nesnenin ayrıntılarını izleyen dinamik biçimi daha geç, on iki yaş civarında görece sabit bir düzeye erişir.

Nesne sürekliliği, yani gözden kaybolan bir nesnenin var olmaya devam ettiğini anlama becerisi, bebeklikte aşamalı olarak gelişir ve bir buçuk yaş civarında gizlice yer değiştirilen nesneleri bile aramaya başlanır.

Şekil-zemin algısı, bir nesneyi çevresindeki karmaşık arka plandan ayırt etme yeteneğidir ve kalabalık bir savunma hattı içindeki bir topu veya arkadaşı fark edebilmek gibi takım sporlarında kritik bir rol oynar; bu yetenek sekiz-on üç yaş arasında belirgin biçimde hassaslaşır.

Derinlik algısı ise bir nesnenin kendi bedenine olan uzaklığını değerlendirme yeteneğidir, yedi-on bir yaş arasında hızla ilerler ve on iki yaş civarında olgunluğa ulaşır; bu beceri sayesinde sporcu, örneğin karşı sahadan gelen bir topla doğru zamanda buluşabilir.

Bütün bu bileşenler bir araya geldiğinde, hareketli bir nesnenin izlenmesini, yönünün kestirilmesini ve buna göre el, ayak veya beden parçalarının koordineli biçimde harekete geçirilmesini sağlayan görsel-motor koordinasyonu oluşturur.

Görsel ve kinestetik algı kadar belirleyici olmasa da işitsel algı, birçok spor branşında hareketin başlatılması veya zamanlanması için gerekli sesli ipuçlarının yakalanmasında rol oynar.

Sesin geldiği yönü ayırt etme, iki ses arasındaki farkı algılama, bir sesin diğerine engel olduğu durumlarda esas sesi arka plandan ayırma ve belirli nesneleri belirli seslerle ilişkilendirme, işitsel algının başlıca bileşenleridir; bu beceriler doğumdan kısa süre sonra hızla gelişmeye başlar ve on üç yaşına doğru yetişkin düzeyine yaklaşır.

Genellikle altıncı his olarak adlandırılan devinim duyum, yani kinestetik algı, kas, tendon, eklem ve denge sisteminden gelen sinyallerle vücut bölümlerinin konumunu ve hareketini, görsel veya sözel ipuçlarına ihtiyaç duymadan takip etme yeteneğidir ve motor becerilerin öğretiminde görsel algıyla birlikte en baskın alanı oluşturur.

Bu algının konum, mesafe, ağırlık ve hız gibi nitelikleri ayırt etme yeteneği olan kinestetik keskinlik boyutu, hareketleri düşünmeden gerçekleştirmeyi sağlayan kinestetik bellek boyutundan daha erken olgunlaşır.

Kaynak metin, kinestetik algının uygulamadaki karşılığını temel hareket farkındalığı adı altında beş bileşene ayırır: beden parçalarının isimlerini, yeteneklerini ve birbiriyle ilişkisini kapsayan bedensel farkındalık; bedenin çevredeki yerini ve alanını kapsayan uzaysal farkındalık; bedenin iki tarafının iç farkındalığı olan yansallık ile bu farkındalığın dış çevreye yansıtılması olan yönelimsellikten oluşan yönsel farkındalık; hareket ile zaman arasındaki ilişkiyi kapsayan zamansal farkındalık; ve neredeyse tüm hareket becerilerinin temelini oluşturan, sabit dururken korunan statik biçimiyle ve hareket hâlindeyken korunan dinamik biçimiyle ele alınan denge farkındalığı.