Antrenörlük Sporda Öğrenme ve Öğretme III Öğrenmeyi Etkileyen Faktörler Konu Anlatımı

Bir sporcunun bir beceriyi kalıcı olarak öğrenmesi yalnızca ne kadar tekrar yaptığına değil, bu tekrarlar sırasında aldığı geri bildirime, yaptığı hataların doğru tanımlanmasına ve kendisine verilen sözel anlatımların dikkatini nereye yönlendirdiğine de bağlıdır.

Kaynak metin geri bildirimi, sporcunun performansı sırasında veya sonrasında beceri hakkında bilgi alması olarak tanımlar ve iki temel kaynağa ayırır: sporcunun kendi duyu organları ve proprioseptif sistemi aracılığıyla her zaman kendiliğinden oluşan içsel geri bildirim, bir de antrenör veya çevredeki başka kişilerden gelen dışsal geri bildirim.

Dışsal geri bildirim yalnızca içsel kaynaklardan elde edilemeyen bilgiyi tamamladığı ölçüde anlamlıdır; sporcu zaten kendi hatasını fark ediyorsa aynı bilgiyi dışarıdan tekrarlamanın öğretici bir katkısı olmaz.

Dışsal geri bildirim kendi içinde iki biçimde ele alınır.

Sonuç bilgisi, hareketin ortaya koyduğu ürün ve performans seviyesi hakkında verilen, genellikle metre veya saniye gibi net ölçütler içeren bilgidir.

Süreç bilgisi ise performansa öncülük eden hareketin kendisi, yani tekniğin kalitesi hakkındaki bilgidir ve sporcuya beceriyi öğretmeye çalışan bir antrenörden beklenen geri bildirim ağırlıklı olarak bu türdendir.

Dışsal geri bildirimin motivasyon sağlama, doğru davranışı pekiştirme, gerekli bilgiyi aktarma ve sporcuda bağımlılık yaratma gibi dört temel özelliği vardır; son özellik özellikle önemlidir, çünkü çok sık ve fazla detaylı geri bildirim sporcunun kendi iç kaynaklarını kullanma becerisini zayıflatabilir.

Bu yüzden antrenörlerin geri bildirim sıklığını, sporcunun deneyim düzeyine göre azaltarak geri bildirim, sabit aralıklarla geri bildirim, belirli bir hata oranı aşıldığında geri bildirim, birkaç denemenin özetini veya ortalamasını veren geri bildirim ya da sporcunun kendi talebine bırakılan geri bildirim gibi sistematik yöntemlerle düzenlemesi önerilir; deneyimsiz sporculara daha sık ve daha genel, deneyimli sporculara ise daha seyrek ve daha ayrıntılı geri bildirim verilmesi beklenir.

Geri bildirimin isabetli olabilmesi, önce hatanın gerçek kaynağının doğru tanımlanmasına bağlıdır.

Kaynak metin hataları dört başlıkta toplar.

Sınırlılıklardan kaynaklanan hatalar, sporcunun gelişim düzeyi ile kullandığı saha, malzeme veya ortam arasındaki uyumsuzluktan doğar ve bu durumda hatanın nedeni sporcunun kendisi değil, dış koşullardır.

Kavrama hatası, sporcunun kendisinden ne beklendiğini anlayamamasından kaynaklanır.

Seçim hataları; algısal hatalar, karar verme hataları ve hatırlama hataları olmak üzere sporcunun çevredeki uyaranları doğru okuyamaması veya doğru tepkiyi hatırlayamamasıyla ilgilidir.

Uygulama hataları ise kas-sinir sistemi koordinasyonu, hız ile doğruluk arasındaki denge ve çevredeki değişikliklere uyum sağlama gibi nedenlerle ortaya çıkar.

Bunlara ek olarak görsel veya proprioseptif sistemin zayıflığından kaynaklanan duyusal hatalar da ayrı bir kategori oluşturur.

Bir antrenörün hatayı düzeltmeye çalışmadan önce bu kaynaklardan hangisinin söz konusu olduğunu ayırt etmesi, verilecek geri bildirimin isabetini doğrudan belirler.

Antrenörün geri bildirim verirken karşılaştığı kararlar yalnızca sıklıkla sınırlı değildir.

Sporcunun kendi iç kaynaklarıyla zaten fark ettiği bir hatada dışsal geri bildirime gerek olup olmadığına, sporcunun deneyim düzeyine göre temel koordinasyon bilgisine mi yoksa hareketin hızı ve açısı gibi ince detaylarına mı ihtiyaç duyduğuna ve bu bilginin ne kadar ayrıntılı verileceğine karar vermesi gerekir; deneyimsiz veya küçük yaştaki sporculara az, öz ve anlaşılır kelimelerle geri bildirim verilmesi önerilir.

Uygulama hatalarının bir alt boyutu olan hız ile doğruluk arasındaki ilişki de benzer bir hassasiyet gerektirir: bazı becerilerde hareketi hızlı yapmak zamansal doğruluğu artırırken, açık becerilerde rakibin tahminini zorlaştıran hızlı ve değişken uygulamalar rakibin hata payını da yükseltebilir.

Öğrenmeyi etkileyen bir başka etmen, beceriyi tanıtırken kullanılan sözel anlatımların sporcunun dikkatini nereye yönlendirdiğidir.

İçsel odak yaklaşımında açıklamalar sporcunun kendi beden parçalarına, örneğin kolun veya bileğin nasıl hareket ettirileceğine odaklanır; bu yaklaşım özellikle deneyimsiz sporculara fayda sağlar.